Iedereen een mensboek

Autobiografieën en zelfhulpboeken worden steeds beter verkocht. Ook de interesse voor boeken over nationale en internationale politiek, globalisering en geschiedenis neemt toe....

Het zijn niet de minsten die hoog op de bestsellerlijsten prijken van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPBN). We zien namen voorbijkomen van ongeëvenaarde auteurs als Youp van 't Hek, wekenlang nummer 1 met zijn gebundelde columns (Liegangst), Hanneke Groenteman (Doorzakken bij Jamin) die het dikzijn eindelijk bespreekbaar maakte, en niet te vergeten de onvergetelijke Daphne Deckers (De geboorte van een moeder, De geboorte van een gezin), Fokke & Sukke, en de Jordanese koningin Noor. Welke conclusie zou je daaruit kunnen trekken, zo er al een conclusie te trekken valt? Dat humor en human interest tot het favoriete domein behoren van het boeken kopende publiek? Dat een nonfictieboek vooral niet moeilijk mag zijn? Of beide?

Harde cijfers over de drijfveren van de nonfictiekopers zijn er niet. Een vakkundig inzicht is er wel. Leo van de Wetering, hoofd afdeling menswetenschappen en kunst bij boekhandel Donner in Rotterdam, ziet het in zijn winkel: 'Human interest, daar is grote belangstelling voor. Dat zie je vooral terug in de verkoop van biografieën en autobiografieën. Je ziet het ook in de psychologie, daar heerst een trend om het zelfhulpboek centraal te stellen, zoals boeken over troost, dating, relaties, allemaal boeken die gaan over de vraag: wat kunnen we of moeten we met ons leven aan?'

De autobiografieën van Hillary Clinton, Paul Rosenmöller, Madeleine Albright en koningin Noor gaan met grote hoeveelheden over de toonbank, beaamt Arno Koek, hoofd afdeling algemene boeken bij boekhandel Kooyker in Leiden. 'Het is een breed publiek dat daar belangstelling voor heeft, te beginnen bij 35 jaar, toch een leeftijd waarop je wat meer gei¿nteresseerd raakt in politiek en internationale ontwikkelingen. Hoe het precies komt, weet ik niet, maar wat je wel kunt zeggen is dat dit soort boeken plezierig leesbaar is; je kunt ze makkelijk wegleggen en even makkelijk weer oppakken.'

Het is psychologie van de koude grond, maar voor sommigen evengoed verleidelijk om de belangstelling van mensboekenliefhebbers te verklaren uit een collectieve zoektocht naar een identiteit, sinds de ontzuiling veel zekerheden onder de samenleving vandaan heeft geslagen. Peter Claessens, redacteur non-fictie bij De Arbeiderspers, deinst er niet voor terug: 'Kijk naar die relatieboeken. Als je ziet dat relatiepatronen veel vrijer raken, dat er gezocht wordt naar nieuwe relatievormen, dan verklaart dat veel over de belangstelling voor dit soort boeken. Je kunt het ook doortrekken naar de psychiatrie: dat is een gebied dat we lang links hebben laten liggen, Bram Bakker heeft het functioneren van de psychiatrie aan de kaak gesteld in zijn boek Te gek om los te lopen – en dat is een absolute bestseller geworden. Volgens mij heeft dat te maken met het heersende individualisme, met relaties, met de mate waarin we zorg hebben voor anderen. Net als die boeken die over depressies gaan, waar veel belangstelling voor bestaat – op dat gebied gaan individualisme en isolement gelijk op.'

De toegenomen belangstelling voor mensboeken is niet de enige trend die opvalt in het genre van de non-fictie. Er is ook de sterk toegenomen interesse voor boeken over politiek, globaliseringen geschiedenis. Recente voorbeelden: De balans van de macht van Robert Kagan, Wat is er mis gegaan? van Bernard Lewis, Al Qa'ida en de moderne tijd van John Gray, Stupid white men en Dude, where's my country? van Michael Moore, De toekomst van vrijheid van Fareed Zakaria, boeken over de VOC, het schip de Batavia, en, ongetwijfeld, de biografie van Drees.

De groeiende belangstelling voor geopolitieke ontwikkelingen werd al zichtbaar vóór 11 september, toen auteurs als Naomi Klein begonnen te schrijven over de kwalijke kanten van de globalisering, en de dominante rol van Amerika in de wereldpolitiek. Die trend is na de grote, door Bin Laden geaccordeerde aanslag alleen maar sterker geworden, evenals de belangstelling voor de islam. Daarnaast, constateert Godfried Carbo, marketing-manager van Boekhandels Groep Nederland, is de politiek in Nederland een hot item geworden, 'vanuit het fortuynisme, niet in de laatste plaats door de boeken die Pim Fortuyn zelf schreef, maar ook door de reacties daarop. Je zou kunnen zeggen dat de politiek sindsdien weer is gaan leven.'

En wat is blijvend? 'Boeken over de Tweede Wereldoorlog', is de eerste gedachte die opkomt bij Mireille Berman, redacteur non-fictie bij uitgeverij De Bezige Bij, 'die doen het altijd goed. De Tweede Wereldoorlog is een evergreen. Ik denk dat dat komt doordat het nog steeds ons morele ijkpunt is, waar veel naar wordt teruggegrepen, ook door jongeren. Neem het boek van Joachim Fest, Hitlers laatste dagen. Dat is een heel moeilijk, intellectueel boek, maar er is zoveel belangstelling voor, dat we er nu een midprice-editie van gaan maken.'

Meer over