Hoop is een fundamentele drijfveer

Hoop is een van de weinige emoties waarvan je blij wordt voordat je een reden hebt om blij te zijn....

Door Suzanne Weusten

Zonder hoop is er geen uitzicht op een betere wereld, zegt Roland van der Vorst (40) beslist. ‘Hoop is een enorm sterke motivator, een verheugende emotie die ervan uitgaat dat het verwachte ideaal bereikbaar is en die ervoor zorgt dat je iets gaat doen om dat ideaal te realiseren. Obama heeft dat mooi verwoord: Hoop is geen blind optimisme, hoop is geloven en werken en vechten om iets gedaan te krijgen.’

Van der Vorst is oprichter en directeur van THEY, een jong en nu al gelauwerd reclamebureau in Amsterdam. Zijn succesvolle loopbaan ziet hij achteraf als het resultaat van hoop. ‘Als pas-afgestudeerde wilde ik promoveren, omdat ik vond dat ik nog niets had geleerd. Ik had net mijn onderzoeksvoorstel af toen ik werd gevraagd om voor een reclamebureau te komen werken. Dat is het stomste wat je kunt doen, vond mijn omgeving. Als je nu de reclame ingaat, kun je dat proefschrift wel vergeten. Maar ik was niet bezig met de vraag of het zou kunnen. Ik dacht alleen, wat zou het ongelooflijk fijn zijn als het zou lukken. Ik verheugde me erop.’

Net zoals zijn eerste boek Nieuwsgierigheid, is ook Hoop het resultaat van een persoonlijke zoektocht. Het begon bij zijn fascinatie voor Obama. Waarom had hij een bumpersticker met de naam van de presidentskandidaat? Waarom liet hij zich zo meeslepen? Als reclameman, expert op het gebied van verleiding, wilde hij weten wat het geheim was van de kracht van Obama.

En zo verschoof zijn fascinatie naar het fenomeen hoop.

‘Nieuwsgierigheid en intuïtie hebben mij geholpen bij het schrijven. Ik ben gaan zoeken in de christelijke literatuur, de wetenschap, de verlichting, en ik ben bij mezelf te rade gegaan: wat geeft mij hoop? In de literatuur is weinig aandacht voor het feit dat je hoop kunt krijgen van de liefde, de kunst of de natuur. Daar kwam ik – puur intuïtief – zelf achter, en daarvan vroeg ik me vervolgens af of het wel hoop is. Die intuïtieve houding is in mijn vak van belang, evenals de reflectie. Je moet je steeds afvragen: is dat wel zo?

‘Je kunt op twee manieren naar hoop kijken. Vanuit jezelf of van buitenaf. Wie optimistisch van aard is, heeft genetisch al een bepaalde dosis hoop. Maar hoop kan ook worden opgewekt. Hoop is een fundamentele menselijke drijfveer, maar niet elke vorm van hoop heeft dezelfde basis. Sommige mensen krijgen hoop van een god, anderen van een politicus, en weer anderen van een sportheld. Ik vroeg me af waar we hoop vandaan halen. Werd er vroeger anders over gedacht dan nu? En zijn er ook typisch moderne vormen van hoop? Ik kwam erachter dat de geschiedenis van hoop zich laat beschrijven in termen van geduld. Vroeger lag een ideaal ver weg, men was gewend om lang te wachten. Tegenwoordig zijn we gewend aan snelle beloningen, hoop moet snel iets opleveren. Gelegenheidshoop noem ik dat.’

Wat is de functie van hoop?

‘Hoop is een middel tegen wanhoop en apathie, maar ook tegen fatalisme. Heb je de film Milk gezien van Sean Penn? Nee? Dan moet je naar dit filmpje kijken. Hij staat op, pakt zijn laptop en laat een fragment zien uit een toespraak van Harvey Milk, de eerste Amerikaanse politicus die openlijk voor zijn homoseksuele geaardheid uitkwam. ‘Harvey Milk gaf een generatie jonge homoseksuelen nieuwe hoop. Hij betekende een uitweg voor hen, een middel tegen de wanhoop.

‘Complexe problemen en onzekerheden zijn een voedingsbodem voor hoop. Hoop gedijt in tijden van ellende, al heb je geen ellende nodig om hoop te koesteren. Hoop dwingt je een langetermijnperspectief te hebben. Voor verandering heb je een langetermijnperspectief nodig. Hoop richt de energie en zorgt ervoor dat mensen bijdragen leveren. Hoop wakkert verlangen aan en het motiveert mensen om zelf iets te doen.

‘Ik sprak vanochtend Dennis Karpers, oprichter van Dance for Life, een organisatie die wereldwijd jongeren mobiliseert om aids te bestrijden, enerzijds door geld in te zamelen en anderzijds door mensen overal ter wereld op hetzelfde moment te laten dansen. Hij is typisch een hoopgevende figuur. Hij heeft een onvoorstelbaar ideaal. In plaats van te denken dat het toch niet lukt, doet hij er een schepje bovenop en zegt hij: wat zou het geweldig zijn als we op hetzelfde moment overal in de wereld jongeren zouden kunnen laten dansen. Het is dezelfde verheugende emotie waarmee politici anderen mee kunnen krijgen: een ideaal schetsen en je daarop verheugen.’

Maar hoop kan toch ook gevaarlijk zijn?

‘Het gevaar is dat je de realiteit volledig uit het oog gaat verliezen, dan koester je valse hoop. Of blinde hoop, wanneer je ongeacht de omstandigheden blijft hopen, wanneer je iets najaagt tegen beter weten in.

‘Valse hoop is evengoed hoop, maar dat is alleen achteraf of door een andere partij vast te stellen, het doet niets af aan het gevoel van hoop. Er zijn bijvoorbeeld alternatieve genezers die valse hoop geven, die mensen verleiden. Hoopgevers hebben enorm veel macht over degenen die ze hoop bieden. Het zit al in de taal; je bent vervuld van hoop, en je koestert het. Het zit in je en je houdt het vast.

‘Hoop leidt trouwens niet altijd tot meer geluk. Er is onderzoek gedaan onder mensen die ernstig ziek waren. Er waren twee groepen: mensen die geen uitzicht hadden om beter te worden en mensen die dat wel hadden. De laatste groep had nog hoop, de eerste niet. Uiteindelijk bleken de mensen die wisten dat ze ongeneeslijk ziek waren, gelukkiger dan degenen die nog hoop hadden. Ze berustten erin. Soms is het beter je neer te leggen bij het onvermijdelijke, want hoop kan ook tot onrust leiden, tot ontevredenheid, tot een voortdurende staat van onzekerheid.’

Wat kan hoop betekenen voor problemen waar we nu mee worstelen, zoals de klimaatproblematiek?

‘In de context van milieu worden alleen maar negatieve dingen genoemd. We consumeren te veel, we verbruiken te veel, we doen het niet goed, we moeten de vervuilers aanpakken. Het is opmerkelijk dat er bij een van de belangrijkste problemen van deze tijd geen verheugend perspectief wordt geboden. Cynici zullen zeggen: maar het gaat ook niet goed. Maar als je hoop wilt bieden, komt het er juist op aan die boodschap om te draaien in een verheugend perspectief, zoals Dance for life doet, of zoals ik me verheugde toen ik mijn proefschrift schreef.

‘Kopenhagen maakt mensen bang en zorgt er bovendien voor dat ze zich individueel niet snel aangesproken voelen. In plaats van een angstperspectief zou Kopenhagen een verheugend perspectief moeten uitstralen. Het zou een simpele briefing kunnen zijn voor alle reclamebureaus ter wereld. Bedenk iets waar de wereld zich op kan verheugen. Eigenlijk is het heel eenvoudig: Je kunt zorgen dat je mensen positieve energie geeft, je kunt ze wijzen op wat ze wel kunnen, in plaats van wat ze niet kunnen of niet mogen. Maar dat vereist dat je over hetzelfde probleem op een andere manier gaat nadenken.’

Meer over