Wereld van de waakhondBao Choy

Hongkongse journalist Bao Choy: ‘Ik probeer stand te houden zo lang als ik kan’

In het kader van 100 jaar de Volkskrant spreken we internationale journalisten die op het scherp van de snede hun werk moeten doen. Bao Choy (38) is onderzoeksjournalist in Hongkong, waar ze tot haar verbijstering werd gearresteerd.

Bao Choy Beeld Fieke Ruitinga
Bao ChoyBeeld Fieke Ruitinga

Alsof ze in China was: zo voelde Bao Choy zich toen ze eind vorig jaar in een politieauto werd afgevoerd. Als journalist was ze twee keer eerder gearresteerd, op het Chinese vasteland, waar je zoiets kon verwachten. Maar nu overkwam het haar in Hongkong. ‘Ik was geschokt’, zegt Choy. ‘Ik wist dat de situatie in Hongkong slechter aan het worden was, maar ik kon me niet voorstellen dat ik gearresteerd zou worden voor een verhaal. Het toont hoe Hongkong meer als China is geworden.’

De 38-jarige Choy is een vooraanstaand onderzoeksjournalist in Hongkong, dat tot een paar jaar geleden gold als een baken van persvrijheid in Groot-China. Ze maakte prijswinnende tv-reportages over corrupte politici, de handel in wilde dieren en politiegeweld tijdens de protesten. Tot ze voor haar onderzoek naar een aanval van bendeleden op demonstranten in Yuen Long werd gearresteerd en aangeklaagd. In april werd ze veroordeeld tot een boete van 6.000 HK dollar (650 euro); haar beroep loopt nog.

‘Drastische terugval’

‘Er is zo’n drastische terugval van de persvrijheid in Hongkong, ik kan het bijna niet onder woorden brengen’, zegt Choy, telefonisch vanuit Hongkong. ‘Er gebeuren ongelofelijke dingen in de stad, dingen die ik me een jaar geleden niet had kunnen voorstellen. Het gaat enorm snel. Het zal tijd vragen om de journalisten te verstikken, maar in dit tempo niet lang: misschien één of twee jaar.’

Choy was 17 toen ze een documentaire zag over de uitbuiting van etnische minderheden in Hongkong, en besloot journalist te worden, om haar steentje bij te dragen aan een betere maatschappij. In 2007 begon ze bij de publieke omroep RTHK (Radio Television Hong Kong), eerst als politiek verslaggever, later voor het reportageprogramma Hong Kong Connection.

Zekere mate van vrijheid

‘Het was een mooie periode’, zegt ze. ‘Er was een zekere mate van vrijheid van meningsuiting en journalisten in Hongkong konden functioneren als een vierde macht. We maakten verhalen over illegaal landgebruik door ambtenaren of over de oneerlijke samenstelling van het electoraal comité. Met elk verhaal probeerde ik informatie te geven die belangrijk is voor de burger en die kon helpen om de overheid ter verantwoording te roepen.’

Als voormalige Britse kolonie had het semiautonome Hongkong altijd meer persvrijheid dan de rest van China. Maar die vrijheid wordt steeds kleiner. In 2010 stond Hongkong op de 34ste plaats in de Press Freedom Index, dit jaar op de 80ste (China staat op 177). De achteruitgang ging eerst geleidelijk, vooral onder commerciële druk. Maar er stonden ook nieuwe online media op, gesteund door crowdfunding, zoals het onafhankelijke onderzoekplatform FactWire, waarvoor Choy in 2016 ging werken. Toen dat in financiële problemen raakte, werd ze freelancer.

In 2019 raakte de afbrokkeling van de persvrijheid in een stroomversnelling. Tijdens de protesten in de stad werden journalisten, die soms als partijdig werden gezien, fysiek bedreigd door de politie. ‘Je moest enorm opletten’, zegt Choy. ‘Ik heb politiegeweld tegen journalisten gezien. Meestal per ongeluk, maar soms doelgericht. De politie heeft nu ook onze beroepserkenning ingeperkt, waardoor onafhankelijke journalisten gearresteerd kunnen worden als ze bij protesten zijn. Dat maakt ons allemaal zenuwachtig.’

Nationale Veiligheidswet

In 2020 volgde de invoering van de Nationale Veiligheidswet, die staatsondermijning en separatisme strafbaar maakt, maar zo vaag geformuleerd is dat ze journalisten belemmert politiek gevoelige verhalen te maken. Mediatycoon Jimmy Lai werd op basis van de wet aangeklaagd, zijn krant Apple Daily ging ten onder. ‘Het wordt steeds moeilijker om aan onderzoeksjournalistiek te doen’, zegt Choy. ‘Ik zal nooit zeggen dat het onmogelijk is; zelfs in China heb je nog onderzoeksjournalisten. Maar de risico’s worden steeds groter.’

Situatie in Hongkong

Hongkong gold lange tijd als baken van persvrijheid in China en was een uitvalsbasis voor kritische media, zoals de krant Apple Daily. Maar sinds de invoering van de Nationale Veiligheidswet in 2020 hebben die media het moeilijk. Apple Daily sloot afgelopen juni zijn deuren, nadat vijf leidinggevenden waren gearresteerd en bankrekeningen waren bevroren. De online nieuwsorganisatie Initium kondigde in augustus aan naar Singapore te verhuizen, eerder verplaatste The New York Times zijn Aziëredactie naar Zuid-Korea. Het management van de publieke omroep RTHK werd vervangen en programma’s stopgezet. Volgens de Hong Kong Journalists Association ligt de persvrijheid in Hongkong ‘aan diggelen’.

Neem de reportage over de corrupte politicus Patrick Ho, die Choy in 2019 maakte, en die ze een van haar belangrijkste verhalen noemt. Ze reconstrueerde hoe Ho miljoenen dollars smeergeld aan buitenlandse politici betaalde in ruil voor contracten in het kader van het Belt and Road Initiative, het infrastructuurproject langs de oude zijderoutes dat China met het buitenland moet verbinden. Het was een verhaal met vertakkingen over de hele wereld: ze reisde ervoor naar de Verenigde Staten en werkte samen met een Servische journalist.

‘Als ik die reportage nu zou maken, zou ik me afvragen of dat onder de Nationale Veiligheidswet als buitenlandse inmenging kan worden gezien’, zegt ze. ‘Ik zou het onderwerp niet laten vallen, maar mijn redacteuren zouden misschien juridisch advies inwinnen of woorden veranderen. Het zou ingewikkelder zijn.’

Beveiligingsbeelden

Of neem haar onderzoek naar de bendeaanval op demonstranten in Yuen Long in juli 2019, waar de politie de betogers pas na lang talmen te hulp kwam. De politie beweerde overbelast te zijn geweest, maar Choy toonde met beelden van veiligheidscamera’s aan dat politiewagens langs de zich verzamelende bendes reden en niets deden. ‘Dat was belangrijk bewijsmateriaal en hielp om de uitleg van de politie te ontkrachten’, zegt ze. ‘Het toonde wat er echt was gebeurd.’

Een eerste reportage in 2019 leverde geen problemen op, maar na een tweede in 2020 werd Choy gearresteerd. Haar misdaad: ze zocht de nummerplaten van enkele auto’s van bendeleden op in een publieke databank, volgens de Hongkongse journalistenvereniging een ‘gebruikelijk onderzoeksinstrument’. Omdat ze het onderzoek officieel ‘voor transportgerelateerde zaken’ deed, werd ze beschuldigd van het afleggen van een valse verklaring.

Afschrikkingseffect

Choy denkt niet dat de overheid het op haar persoonlijk heeft voorzien. ‘Ik ben slechts een voorbeeld’, zegt ze. ‘Het gaat om het afschrikkingseffect.’ Maar de gevolgen voor haar zijn groot. RTHK, voor wie ze de reportage maakte, heeft de samenwerking opgezegd. ‘Daar ben ik teleurgesteld over. Er is geen regel die zegt dat je een journalist moet schorsen na een aanklacht, zeker niet als die voortkomt uit journalistiek werk.

‘Anderzijds snap ik dat RTHK onder druk staat. Mijn directe leidinggevenden hebben me gesteund, ze zijn meegegaan naar elke rechtszitting. Maar als publieke omroep is RTHK kwetsbaar voor aanvallen van wetgevers en regering. De overheid heeft administratieve middelen om hen de mond te snoeren. Misschien moeten ze dit doen om de hele zender te redden.’

Choy krijgt veel steun in Hongkong. Haar advocaten verdedigen haar pro bono en bij elke rechtszitting werd ze omringd door collega’s. ‘Ik ben niet alleen’, zegt ze. ‘Dat is belangrijk voor mij. Het is best een emotionele tijd. Vooral de impact op mijn familie is groot, mijn ouders maken zich veel zorgen. Zelf ben ik in orde: ik probeer het van mij af te zetten en nieuwe verhalen te maken. Ik weet niet wat er gaat gebeuren, maar ik probeer stand te houden zo lang als ik kan.’

Media in Hongkong

Met tal van Kantonees-, Chinees- (Mandarijn) en Engelstalige media heeft Hongkong een bloeiend medialandschap. Maar bijna al deze media brengen een pro-Beijinggeluid. De kranten Ta Kung Pao en Wen Wei Po worden aangestuurd door de Chinese overheid. Andere kranten zijn eigendom van Hongkongse tycoons, die Beijing te vriend willen houden, of overgenomen door Chinese bedrijven. Zo is de befaamde Engelstalige krant Southern China Morning Post sinds 2015 eigendom van techbedrijf Alibaba, en kwam Sing Tao News Corporation vorig jaar in Chinese handen. Kritiek op de overheid is beperkt tot online media die leven van donaties, zoals Stand News of InMedia.

Meer over