Honecker weggestuurd 'met de groeten van Gorbatsjov'

Michail Gorbatsjovs beroemde tekst 'Wie te laat komt, wordt door het leven bestraft' is steeds begrepen als een hint naar DDR-leider Erich Honecker om de macht over te dragen aan een jongere generatie....

Krenz onthult dit in zijn nieuwste en - na Wenn Mauern fallen - tweede boek over de nadagen van de DDR (onder de titel Herbst '89 uitgekomen bij Neues Leben te Berlijn). Als Gorbatsjov Honecker op het oog had gehad, had hij eerder 'wie te laat vertrekt' gezegd in plaats van 'wie te laat komt'. Voor zover zijn woorden van toepassing waren op de DDR-leiders, sloegen ze eerder op Krenz dan op Honecker. Tien jaar geleden, op 17 oktober 1989, werd Honecker afgezet en opgevolgd door Krenz. Diens bewind, dat slechts vijftig dagen duurde, kwam te laat om de DDR nog te redden.

Achteraf heeft Egon Krenz spijt dat hij zo lang heeft geaarzeld zijn politieke peetvader ten val te brengen. De gedachte dat Erich Honecker weg moest, kwam in Krenz al op in november 1986, toen Honecker de publicatie verbood van een rede van Krenz over 'De Wetenschappelijk-Technische revolutie en de DDR'.

Krenz: 'Toen vroeg ik me voor het eerst af of Honecker niet beter van zijn welverdiende pensioen moest gaan genieten.' In februari 1989 stelt SED-politburolid Gerhard Schürer Krenz tijdens een geheime ontmoeting aan de Oostzee kort en bondig voor: 'We moeten Honecker afzetten.' Krenz is het daar grondig mee eens, maar een staatsgreep wil hij niet. 'Intriges zijn mij vreemd.'

Zelfs als Gorbatsjov op 7 oktober 1989 het voltallige politburo van de SED, de Oostduitse communistische partij, maant tot een Wende, blijft Krenz aarzelen, ook al ziet hij Honeckers halsstarrige houding als 'een gevaar voor de DDR' en weet hij zich gesteund door minister van de Staatsveiligheid Erich Mielke.

Concreet gaat het na 7 oktober om de vraag of de Oostduitse staat demonstraties zoals op de avond van zijn 40-jarige bestaan hebben plaatsgevonden, moet dulden of neerslaan. Krenz en zijn medestanders vinden: demonstraties ja, maar geen geweld; Honecker verwerpt dit als 'capitulatie'. De demonstraties zijn een uiting van frustraties over de enorme economische en politieke verstarring in de DDR en de drukkende onvrijheid, die resulteert in de vlucht van tienduizenden burgers.

De vergaderingen van het SED-politburo op 10 en 11 oktober getuigen van grote verdeeldheid, maar een putsch tegen Honecker wordt (nog) niet overwogen. Pas als op 12 oktober Erich Honecker tijdens een bijeenkomst met de partijsecretarissen uit de Oostduitse districten alle kritiek negeert, eist Günther Jahn van de jeugdorganisatie Freie Deutsche Jugend openlijk: 'Ik roep u, kameraad secretaris-generaal, op uw persoonlijke consequenties te trekken. Het geval Walter Ulbricht heeft getoond dat zoiets zonder gezichtsverlies kan gebeuren.'

Op 14 oktober stuurt Krenz vakbondsleider Harry Tisch naar Moskou met een brief voor Gorbatsjov, waarin Krenz om Russische ondersteuning vraagt als hij en zijn 'vernieuwers' Erich Honecker afzetten. 's Avonds spreekt hij met premier Willi Stoph af dat Stoph meteen aan het begin van de bijeenkomst van het politburo op 17 oktober het voorstel zal doen om Erich Honecker af te zetten. Aanvankelijk is Krenz van plan om nog voor de politburo-sessie met zeven man naar Honecker te stappen om bij hem aan te dringen terug te treden.

Maar Stoph is bang dat Honecker dan zal proberen de tweespalt in het politburo uit te buiten. In Wandlitz, het lommerrijke woongebied van de SED-top, maakt Honecker intussen plannen voor politieblokkades in Leipzig om verdere demonstraties te verhinderen.

Op 16 oktober belt Tisch uit Moskou met 'de groeten van Gorbatsjov', die Krenz en de zijnen veel succes wenst met hun plan. Krenz informeert Fritz Streletz, de secretaris van de Nationale Veiligheidsraad, dat hij zijn bevelen vanaf de 17de moet opvolgen. Streletz: 'Ik heb de eed op de DDR afgelegd, ik weet wat ik moet doen.'

Op 17 oktober eist Stoph Honeckers aftreden. Hij stelt tegelijkertijd voor Krenz te benoemen tot secretaris-generaal van de SED. Stophs voorstel wordt unaniem aanvaard; zelf Honeckers trouwste paladijn Günter Mittag zegt zijn vertrouwen in zijn oude strijdmakker op. De gedesillusioneerde Honecker waarschuwt slechts dat zijn afzetting de problemen van de DDR niet zal oplossen. Om zich de schande van een afzetting te besparen, schrijft hij het Centraal Comité van SED, dat op 18 oktober zijn ontslag moet bevestigen, dat hij om gezondheidsredenen is teruggetreden.

Onmiddellijk nadat 's anderendaags het Centraal Comité de beslissing van het politburo heeft bevestigd, staat Honecker op. Met tranen in zijn ogen verlaat hij de bijeenkomst. In een vlaag van medelijden vraagt Krenz zich af: 'Huilt hij omdat hij ontroerd is, of uit teleurstelling, verbittering, onbegrip en machteloosheid?'

Exact vijftig dagen later ondergaat Egon Krenz hetzelfde lot als Honecker.

Meer over