theater

Homovervolging en de aantrekkingskracht van mannen in uniform: een monoloog met lef ★★★★☆

In zijn gewaagde monoloog Männerbund onderzoekt Lars Brinkman de homovervolging tijdens WO II, de zin van herdenken en de aantrekkingskracht van gespierde mannen in uniform. Het is hoogstpersoonlijk theater dat toch verder gaat dan het particuliere.

Hein Janssen
Lars Brinkman in Männerbund. Beeld Jorn Heijdenrijk
Lars Brinkman in Männerbund.Beeld Jorn Heijdenrijk

Op 5 mei 2011 stond de toen 18-jarige Lars Brinkman op het homomonument in Amsterdam. Hij was net een jaar uit de kast en klaar om de gayscene te ontdekken. Op die Bevrijdingsdag danste hij op het monument ter nagedachtenis aan de homoseksuele mannen en vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers werden afgevoerd en vermoord.

Met die mededeling begint theatermaker Lars Brinkman zijn voorstelling Männerbund, die hij twee jaar geleden zou maken voor Theater na de Dam, maar die door de coronacrisis tot op heden niet door kon gaan. Deze week speelt hij zijn solo alsnog. Het is een eigenzinnige monoloog geworden over de gruwel van de oorlog, het nut van herdenken en de aantrekkingskracht van gespierde mannen in uniform.

Van 2011 schakelt Brinkman door naar 1940, vervolgens naar 1932, dan weer terug naar 1940 en 1943 om via 2019 te eindigen in het nu. Op al die momenten speelt hij vooral zichzelf, maar ook een Amsterdams jochie dat in de oorlog zijn homoseksualiteit ontdekt en een Duitse jongen die bij de Hitlerjugend hoort en zich aangetrokken voelt tot de soldaten van de SA.

Het homomonument in Amsterdam met zijn roze marmeren driehoeken intrigeerde Brinkman zodanig, dat hij op zoek is gegaan naar het hoe en waarom van de homovervolging in de oorlog. Hij stuitte daarbij op een radiodocumentaire waarin wordt beweerd dat er tussen 1940 en 1945 in Nederland betrekkelijk weinig homoseksuelen werden vervolgd en dat juist ná de oorlog de situatie verslechterde. De homoscene floreerde zelfs in de oorlog; de Amsterdamse jongen die hij speelt, zit op de achterste rij van bioscoop Cineac tussen elkaar bevredigende mannen en pijpt achter het station een Duitse soldaat. Er zijn cafés en een sauna.

Halverwege de voorstelling stelt Brinkman zichzelf ineens de vraag of zijn ethische kompas misschien op hol is geslagen. Kan dat wel, zo’n heftig onderwerp als homovervolging combineren met het verheerlijken van de fysieke schoonheid van fascistische soldaten? Tegelijk verbaast hij zich erover dat de geschiedenis van homovervolging gemanipuleerd wordt.

Lars Brinkman in Mannerbund Beeld Jorn Heijdenrijk
Lars Brinkman in MannerbundBeeld Jorn Heijdenrijk

Net als zijn vorige voorstelling Nader tot u is ook Männerbund hoogstpersoonlijk theater dat toch verder gaat dan het particuliere. In Nader tot u ging het over Brinkmans fascinatie voor de rituelen van de katholieke kerk en de erotische kracht van heiligenbeelden, in Männerbund is Christus aan het kruis vervangen door gespierde mannen in strakke uniformen.

Brinkman is een performer die charme combineert met lef, even stoer als verleidelijk, een tikkeltje koket soms, maar altijd oprecht. Hij overtuigt zowel in zijn uitdagende pose als discuswerper tijdens de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn als in zijn aanstekelijke tekstbehandeling.

Heeft het nog wel zin, dat homomonument? Brinkmans slotakkoord geeft een overtuigend antwoord op die vraag: ja. Een korte diavertoning van homoseksuele liefdeskoppels uit lang vervlogen tijden illustreert dat in al zijn eenvoud.

Männerbund

Theater

★★★★☆

Concept en spel Lars Brinkman, coach Martijn de Rijk.

1/5, Zaal 3, Den Haag; nog te zien op 3/5, Theater Kikker, Utrecht, en op 4/5 en 5/5, Theater Bellevue, Amsterdam.

Meer over