tv-recensiearno haijtema

Hoe Nederland in de jaren zeventig massaal de strijd aanbond tegen het autobuikje

null Beeld

Elk tijdperk heeft zijn eigen modewoorden, prachtige spiegels van de collectieve psyche. Wij hebben ‘viruswappies’ en ‘coronakilo’s’. De generaties van vijftig jaar geleden hadden ‘bewegingsarmoede’, ‘autobuikje’ en ‘trimbaan’. Nee, dat laatste was geen volautomatische hondenkapsalon, analoog aan het wonder van de wasstraat, maar een openluchtparcours. Daar konden liefhebbers hollen en zich fysiek uitleven op prehistorische fitnesstoestellen, gemaakt van louter boomstammen.

De overheidscampagne Trim u fit, zoals te zien in de aflevering van Andere tijden. Beeld NTR/VPRO
De overheidscampagne Trim u fit, zoals te zien in de aflevering van Andere tijden.Beeld NTR/VPRO

Andere tijden was voor de uitzending van woensdag in de archieven gedoken om te achterhalen hoe de overheid rond 1970 met de grootscheepse campagne Trim u fit het volk in beweging trachtte te krijgen. Fysieke arbeid was in het decennium ervoor uitgebannen en vervangen door machines. De welvaart leidde tot een consumptiepiek van vet en gesuikerd voedsel. De forens ruilde de fiets in voor de auto. De overvloed had een volvet monster gebaard: overgewicht en een explosie aan hart- en vaatziekten. Jaarlijks 52 duizend hartinfarcten, waarvan de helft dodelijk, voornamelijk onder jonge mannen.

Trim u fit markeerde de eerste keer dat de gealarmeerde overheid zich rechtstreeks tot haar burgers richtte om ze tot sportiviteit te manen. In het tijdperk van de maakbare mens werd alles uit de kast getrokken: reclamespotjes, posters, de aanleg van trimbanen. Het Rijk fourneerde ruimhartig.

Vijftig jaar later leidt het nog tot verwondering en hilariteit. Massaal schudden de Nederlanders de schaamte om hard te lopen – tot die tijd veelal beschouwd als een afkeurenswaardig fenomeen – van zich af. Ze hesen zich in uitbundige trainingspakken waarvoor alleen een erkend stijlredacteur de juiste omschrijving kan vinden. Ze riskeerden botbreuken en (tijdelijke) impotentie op de houten stormbanen. Niemand minder dan Henk Vonhoff, weldoorvoed prominent VVD’er, nam zich staand tussen tv-camera en klimrek heilig voor óók in beweging te komen – een belofte die we in retrospectief als ijdel kunnen betitelen.

Hoe dan ook, de campagne was een doorslaand succes. En toch bleek de trimbaan geen lang leven beschoren. In zijn enthousiasme had het Rijk wel geld vrijgemaakt voor de aanleg, maar niet voor het dure onderhoud. De boomstammen rotten, sporters liepen blessures op, instructeurs verboden deelnemers zich nog op de toestellen te wagen. Einde verhaal? Geenszins. Na het trimmen kwam het joggen overgewaaid uit New York; hipgeklede langbenige urban professionals zweefden als hinden door Central Park en ontketenden een rage die tot op de dag van vandaag voortduurt.

Zo is heel Nederland uiteindelijk gezwicht voor het ideaal van de eeuwige sportvelden. Heel Nederland? Nee, er zijn er altijd wel een paar die zich aan de rage onttrekken. Het mooiste fragment uit Andere tijden toont een kantoor met bruine stalen bureaus en grijze telefoons met draaischijven. Op kuipstoeltjes doen kortgerokte jongedames en een enkele man collectief lichaamsoefeningen die op een zwart-wit-tv worden voorgeschreven. Maar achteraan is één man demonstratief onverstoorbaar verdiept in de grootboekrekening debiteuren: de latere oprichter van Trim-u-fit-Waanzin.

Meer over