Interview

Hoe moet het met Flash-universum van Han Hoogerbrugge, nu Flash niet meer bestaat?

De Rotterdamse kunstenaar, illustrator en schilder is ‘slachtoffer’ geworden van de ‘Flashpocalyps’.

Quatrosopus Beeld Han Hoogerbrugge
QuatrosopusBeeld Han Hoogerbrugge

‘Als je me vraagt of je ze nu kunt zien, dan is het antwoord nee.’ Han Hoogerbrugge (57) verwierf een cultstatus met zijn interactieve animaties, maar het einde van de Adobe Flash Player (1995-2020) heeft ook een einde gemaakt aan Hotel, Nails en Modern Living. Zijn gepixeleerde, interactieve universums vol humoristische, absurde en soms lugubere animaties zijn opgeslokt in cyberspace. Gelukkig hebben we het boek nog – End of Life.

Toen internet nog in de kinderschoenen stond, werd Flash de speeltuin voor internetkunstenaars. De software, op meer dan één miljard computers geïnstalleerd, maakte video’s, animaties en interactieve content op websites mogelijk. Han Hoogerbrugge werd ermee bekend tot in Japan en de VS – acteur Jeff Bridges (The Big Lebowski) was een verklaard fan; Boijmans Van Beuningen en het Centraal Museum kochten digitaal werk van hem.

De Rotterdamse kunstenaar, illustrator en schilder is ‘slachtoffer’ geworden van de ‘Flashpocalyps’. Al zag hij het einde al in 2007 naderen. ‘Toen kwam de eerste iPhone op de markt, zonder Flash. Ik dacht meteen: deze software gaat dood.’ Flash bleek zo lek als een mandje. In 2005 moest op honderden miljoenen pc’s Flash worden uitgeschakeld of vervangen, anders konden cybercriminelen gegevens stelen.

Vóór zijn eerste stappen online maakte Hoogerbrugge een stripboek met zichzelf als hoofdpersoon. ‘Ik heb een teken- en schilderachtergrond, maar elk plaatje kostte me een dag. Dat moest sneller kunnen. Ik ging foto’s maken en ze met de hand overtrekken. Later ging ik mezelf filmen en gebruikte ik stills. Je zag dat het eindresultaat was gebaseerd op echte simulaties.’

Nog voor Flash opkwam, raakte Hoogerbrugge gefascineerd door GIF-animaties. Met bestanden in GIF-formaat (ontwikkeld in 1987), kunnen losse plaatjes tot een korte animatie worden gesmeed. De bewegende gifjes raakten in zwang voor het opleuken van websites. Nog altijd vliegen in Whatsapp de melige kattengifjes je om de oren.

Hoogerbrugge oversteeg het niveau van die huisvlijt, en dat bleef niet onopgemerkt. ‘Er waren nog weinig mensen online, maar wie online was, zocht naar dit soort nieuwe dingen. Met een modem had je zo’n gifje pas na twintig seconden binnen. Ik herinner me nog de sensatie bij het inbellen: ben ik nu online? Het ging tergend traag en downloaden via je telefoonlijn was schreeuwend duur.’

Flash maakte interactie mogelijk. Animaties die met een muisklik kunnen worden gemanipuleerd, scènes die in elkaar overlopen – Hoogerbrugges websites waren een speeltuin voor de bezoekers. Rond 1998 begon hij met Modern Living, een serie animaties die voor een groot deel over zijn eigen neuroses en emoties gingen. Het project Hotel was (nog) ondoorgrondelijker: de kijker moest zelf maar ontdekken wat er mogelijk was.

‘Ik werk niet met verhalen, maar met scènes. Het is telkens één actie die de kijker zelf kan beïnvloeden. Ik bouwde situaties die je kon misbruiken en manipuleren. Als je bijvoorbeeld met je muis op een figuurtje klikte, dan begon hij met zijn vingers te tellen - een, twee, drie vier. Maar als je te snel klikte, dan maakte hij gefrustreerd een vuist.’ Ook maakte Hoogerbrugge een figuurtje dat door een muisklik iemand anders op zijn hoofd slaat met een stok. ‘Wie driehonderd keer klikte, kreeg een berichtje te zien en kon mij mailen. Ik dacht: niemand is zo gek om driehonderd keer iemand op zijn hoofd te meppen. Maar de eerste mail kwam al binnen toen de animatie amper een kwartier online stond. Dat zegt iets over de agressie van sommige mensen.’

Net als in zijn stripboek en tekeningen voor Quote, de Volkskrant, Tros Triviant. De zelfportretten in zwart-wit – mannetjes met een ringbaardje, het haar strak achterover gekamd, strak in het pak met stropdas – verwierven een cultstatus. ‘Dat ligt nu ver achter me, hoor’, zegt Hoogerbrugge. Hij heeft zichzelf nooit als webkunstenaar beschouwd. ‘Ik ben als autonoom kunstenaar die het niet erg vindt om in opdracht een T-shirt te maken, een videoclip of porseleinen koffiekopjes uit een 3D-printer.’

Nu werkt hij aan een zoötroop, gebaseerd op een van de eerste animatie-apparaten (anno 1832). In de oorspronkelijke zoötropen moest je een cilinder laten draaien en keek je via gaatjes naar afbeeldingen in de binnenzijde van de cilinderwand. Hoogerbrugge roept dat bewegende effect op met stroboscopisch licht. Objecten maakt hij met een 3D-printer.

Net als met Flash ontdekt hij gaandeweg hoe het werkt. Webkunst anno 2021 interesseert hem minder. ‘Ik heb geen websites meer, dat is dood. Algoritmes houden je vast in je eigen bubbel, op Facebook krijg ik vooral epistels voorgeschoteld over kwalen of een overleden hond. Het zal mijn leeftijd wel zijn. Instagram vind ik interessanter, maar ik zie veel one trick pony’s. Ik mis het contact, de interactiviteit.’

De Zoötroop Limbo Lottery. Het apparaat draait, door stroboscopisch licht ontstaan korte ‘animaties’.   Beeld Han Hoogerbrugge
De Zoötroop Limbo Lottery. Het apparaat draait, door stroboscopisch licht ontstaan korte ‘animaties’.Beeld Han Hoogerbrugge

Hij is laconiek over het einde van Flash – en dus van zijn universum. ‘Het is zonde, maar dat is nu eenmaal het risico van digitale media. Er zijn wel emulators die Flash-animaties omzetten naar nieuwe software, maar dat is bij mijn werk lastig. Ik heb al die losse animaties aan elkaar geknoopt in een netwerk van bestanden. Ik weet niets van die nieuwe taal en heb eerlijk gezegd ook weinig zin om er vier maanden aan te klooien.’

Grinnikend: ‘Het Centraal Museum heeft het eerste deel van mijn Flash-werk in de collectie. Ik ben benieuwd hoe zij het technisch gaan oplossen. Dan neem ik het over.’

Han Hoogerbrugge: End of Life (2020). Uitgegeven door Art Agent Orange/Aldus Projecten, 20 euro.

null Beeld Han Hoogerbrugge, ‘Born Dead’
Beeld Han Hoogerbrugge, ‘Born Dead’

Born Dead

Han Hoogerbrugge werd geboren op 11 oktober 1963, de sterfdag van schrijver en dichter Jean Cocteau. Haast een reïncarnatie, aldus Hoogerbrugge. Voor zijn project Born Dead zoekt hij koppels die geboortedatum of sterfdatum delen (niet per se hetzelfde jaar). ‘Het is rationeel onzin, maar ik maak het verband gewoon geloofwaardig.’ Zo bracht hij Mark Rutte (geboren 14 februari 1967) samen met het gekloonde schaap Dolly (overleden 14 februari 2003), net als de tengere choreograaf Pina Bausch (sterfdag 30 juni 2009) en de gespierde bokser Mike Tyson (geboren 30 juni 1966). Journalist Ischa Meijer is zijn eigen duo (14 februari 1943 - 14 februari 1995). Vandaag vormen Salvador Dalí en Bob Marley samen Born Dead.

Omslag van het boek ‘End of Life’  van Han Hoogerbrugge, naar aanleiding van het einde van Flash Player. Beeld Art Agent Orange
Omslag van het boek ‘End of Life’ van Han Hoogerbrugge, naar aanleiding van het einde van Flash Player.Beeld Art Agent Orange
Meer over