Hoe een goed plan verkeerd uitpakte

Achteraf bezien en met de kennis van nu, hadden we er niet aan moeten beginnen, zegt de economieverslaggever. Niemand op de redactie van de Volkskrant zal hem dat tegenspreken....

Vorige week zaterdag bracht de krant als het grootste nieuws de uitkomsten van een onderzoek dat Nyfer op verzoek van de Volkskrant deed naar de gevolgen voor de koopkracht van de programma’s van de grootste politieke partijen. Koopkracht daalt bij rechts en stijgt soms flink bij links, luidde de conclusie. D66 en VVD kwamen uit de berekeningen als slechtste uit de bus.

Nog diezelfde zaterdag moest de krant op de website rectificeren en maandag bood hoofdredacteur Pieter Broertjes op de voorpagina excuses aan voor fouten in de berekeningen.

‘We hebben de complexiteit onderschat en Nyfer overschat’, zegt de economieverslaggever terugkijkend.

Het onderzoeksbureau had de redactie laten weten dat het de gevolgen voor de koopkracht kon uitrekenen, iets waar het Centraal Planbureau zich niet aan heeft durven wagen.

De Volkskrant gaf Nyfer opdracht te gaan rekenen. Daarbij was afgesproken dat alle politieke partijen de resultaten vooraf te zien zouden krijgen en dat pas tot publicatie zou worden overgegaan nadat alle partijen met de resultaten hadden ingestemd.

Het plan, bedacht in Amsterdam, werd door de Haagse redactie ontraden. Die vond het te risicovol om koopkrachtplaatjes te laten uitrekenen. Begin er niet aan, het wordt een puinhoop, luidde het Haagse advies.

Dat gevaar is ook in Amsterdam onderkend, maar omdat het onderzoeksbureau bleef verzekeren dat het allemaal goed zou komen en dat alle reacties van de politieke partijen zouden worden verwerkt, is de productie toch doorgezet.

Op het moment dat de krant op de drukpers lag, kwam in Amsterdam het besef dat het toch niet goed was gekomen. Bij het CDA had Nyfer een rekenfout gemaakt en bij de VVD en D66 zijn opmerkingen over een fout in de berekening van de zorgpremie in eerste instantie genegeerd. Toen Nyfer later alsnog meldde dat beide partijen gelijk hadden, was de krant al gedrukt en onderweg naar de lezers.

Het siert de redactie dat ze direct op de website heeft gerectificeerd en publiek heeft erkend dat er fouten zijn gemaakt, maar de vraag blijft natuurlijk wel hoe het kan dat een onvoldragen onderzoek over zo’n belangrijk onderwerp en op zo’n cruciaal moment tot belangrijkste nieuws kan worden gemaakt.

Koopkrachtplaatjes zijn van wezenlijk belang voor de kiezer, daarin heeft de economieredactie groot gelijk. De vraag naar de gevolgen van de programma’s voor individuele gevallen is journalistiek heel interessant. Er was dus niets mis met het idee om dat te laten uitrekenen. Waar het mis is gegaan, is in de uitvoering.

De redactie heeft zelf niet de expertise in huis om de partijprogramma’s door te rekenen. Dus is gezocht naar mensen die dat wel kunnen. Zo kwam de redactie bij Nyfer terecht, een bureau met een goede staat van dienst. Op vrijdagmiddag heeft de economieverslaggever nog gevraagd of het allemaal ging lukken. Hij zegt: ‘Ik heb gezegd dat zorgvuldigheid belangrijker is dan snelheid, dat we desnoods tot maandag konden wachten met publiceren, maar volgens de onderzoeker was dat niet nodig. Alle reacties zouden worden verwerkt en het stuk kon zaterdag de krant in.’

Het is voor mij gemakkelijk om hier nu te schrijven dat de redactie nooit op Nyfer had mogen vertrouwen en de berekeningen van het bureau had moeten laten narekenen, maar zo werkt het in de praktijk natuurlijk niet.

Je huurt een bureau in om een klus te doen die je zelf niet kunt. Vervolgens moet je er op vertrouwen dat het bureau waarmaakt wat het belooft. Dat is hier helaas niet gebeurd. Nyfer heeft te laat ingezien dat de kritiek van de VVD en D66 terecht was.

Wat me wel verbaast is dat de Amsterdamse redactie de bezwaren van de Haagse redactie niet zwaarder heeft laten wegen en bovendien de eigen afspraken niet heeft nageleefd. Als je vooraf zegt dat je pas publiceert als alle reacties zijn verwerkt moet je niet tot publicatie overgaan, zo lang dat niet het geval is. Nu is kritiek van VVD en D66 genegeerd omdat het onderzoeksbureau die niet relevant vond. Daarbij heeft voor de redactie ongetwijfeld meegespeeld dat VVD en D66 slecht uit de berekeningen kwamen en dus hoe dan ook kritiek zouden hebben op het onderzoek. Wie als slechtste uit de bus komt, heeft namelijk altijd iets aan te merken.

Dat het in dit geval terecht was, is onvoldoende onderkend of, op gezag van Nyfer, genegeerd. Dat had niet mogen gebeuren.

Meer over