Reportage

Hoe de kinderen van Generatie Greta hun ouders inspireren tot milieubewuster gedrag

Ze zetten zich in voor het klimaat en strijden voor hun idealen. Vaker dan andersom inspireren de kinderen van ‘Generatie Greta’ hun ouders tot milieubewustere keuzen.

De familie Ommen  Beeld Marieke de Bra
De familie OmmenBeeld Marieke de Bra

Gaan we wel of niet op vliegvakantie? Hoeveel cadeautjes mogen we elkaar nog geven met Kerst? En eten we wel of geen vlees? Met het alsmaar nijpender worden van de klimaatcrisis, zijn dit soort vragen binnen steeds meer gezinnen onderwerp van gesprek. En niet zelden zullen ze leiden tot flinke discussies.

Tijdens de research voor de VPRO-documentaire We are fucked interviewde ik verschillende jongeren die zich inzetten voor het klimaat. Van 8-jarigen die wekelijks met een zelfgeknutseld ‘Red de planeet’-bord door de buurt lopen, tot twintigers die zich tijdens demonstraties vastlijmen aan fast fashion-winkels of vliegveldentrees.

Duidelijk werd dat veel kinderen hun ouders inmiddels onderwijzen over klimaatproblematiek, zo goed en zo kwaad als dat gaat. Kinderen praten hun ouders bij over de ligging van hun nieuwe woning – ‘dit staat over een paar jaar helemaal onder water, gefeliciteerd’ – of over hoe vervuilend hun auto eigenlijk is. Er zaten kinderen bij die vonden dat de generatie van hun ouders het wat het klimaat betreft voor hen had verpest; waarom hadden zij niet beter opgelet toen al die CO2 de lucht in ging door steeds goedkopere vluchten en de bio-industrie? Waarom hadden zij zich destijds niet hard gemaakt voor verandering? Sommige kinderen, vooral de pubers, maakten zich oprecht druk over het einde van de wereld als het zo doorgaat.

Ondertussen maken hun ouders zich ook weleens zorgen: je hoort steeds vaker over ‘klimaatangst’ onder jongeren – wanneer gaat betrokkenheid bij de planeet over in een serieuze depressie? Klimaatbewuste ouders van jonge kinderen worstelen met een dilemma: vertellen zij hun zoons en dochters over de bedreigde planeet, of laten zij hen nog even in het ongewisse? En natuurlijk zijn er ook ouders die zich meer bezighouden met duurzaamheid dan hun kinderen: de vader die vergeefs probeert zijn puberdochters aan de vegetarische kip te krijgen; de moeder die haar zoontje films laat zien over het smelten van ijskappen.

Maar vaker leek het andersom: de kinderen die het klimaat thuis aankaarten, de ouders die volgen – soms schoorvoetend, soms vol overgave. Binnen de gezinnen van In-Sook (18), Armando (22) en Pippi (24) is het klimaat de afgelopen jaren meer en meer op de agenda komen te staan. Sinds In-Sook zich ging verdiepen in CO2-uitstoot, eten zij en haar ouders geen vlees meer. Pippi overtuigde haar ouders om in plaats van een nieuwe auto een Greenwheels-abonnement te nemen. En Armando inspireert zijn frequent flyer-vader met zijn inzet voor protestgroep Extinction Rebellion om minder te vliegen.

De VPRO-documentaire We are fucked komt 14 april online beschikbaar bij de VPRO, en wordt 18 april uitgezonden op NPO3.

Pippi van Ommen (24), Saar van Ommen (22) en Bas van Ommen (17). Ouders Liesbeth Miras (50) en Paul van Ommen (55), werken respectievelijk als ­tropenarts en manager.

Het is best proppen in de Amsterdamse woonboot van Paul van Ommen en Liesbeth Miras. Dochter Pippi is net afgestudeerd in Wageningen en woont weer even thuis, samen met zoon Bas. Dochter Saar studeert en woont in Utrecht. Pippi weet nog dat Paul haar een YouTubevideo liet zien van een speech over klimaatverandering. ‘Van een klein meisje bij de VN’, weet ze nog, ‘een soort Greta avant la lettre.’ Zo’n twintig jaar later is ze betrokken lid van Extinction Rebellion, een actiegroep die zich met protestacties inzet tegen klimaatvervuiling, onder andere bekend van blokkades op drukke kruispunten. Haar jongere broer en zus zijn ook lid geworden, en zelfs hun ouders doen weleens mee met demonstraties.

Niet dat dat nou Pauls plan was – hij liet destijds gewoon een leuk filmpje zien – of dat hij en Liesbeth enorm bezig waren hun kinderen klimaatbewust op te voeden. ‘Maar doordat ik als tropenarts werkte, woonden we tot Pippi naar de middelbare school ging wel in landen waar je de directe gevolgen van klimaatverandering kon zien’, zegt Liesbeth. ‘En op school hoorde ze er natuurlijk ook het een en ander over. Haar betrokkenheid is een geleidelijk proces geweest.’

Pippi: ‘Inmiddels zijn we thuis allemaal vegetariër, behalve Paul.’

Paul: ‘Nou, ik eet alleen vlees als het onvermijdelijk is.’

Pippi: ‘Wat is dan onvermijdelijk?’

Paul: ‘Als ik ergens kom en ze zeggen: we eten pasta bolognese. Dan ga ik niet moeilijk doen. Maar we zijn allemaal wel erg bewust geworden van het belang van dat soort dingen: geen vlees eten, niet vliegen. Pippi heeft dat hier thuis geïntroduceerd.’

Liesbeth: ‘Toen Pippi zich drie jaar geleden aansloot bij Extinction Rebellion, hebben wij ons nooit ongerust gemaakt. Ze vertelde altijd hoe goed het georganiseerd was. Dat je een buddysysteem hebt waardoor je elkaar onderling steunt, dat ze je voorbereiden op wat er gebeurt als je wordt gearresteerd.’

Pippi: ‘Op mijn eerste demonstratie werd ik meteen opgepakt. Paul en Saar waren ook mee toen, maar die bleven buiten schot.’

Saar: ‘Wij gingen toen eerst langs bij Liesbeth om pannekoeken te eten en daarna Pippi ophalen uit de gevangenis.’

Bas: ‘Ik wilde eigenlijk ook mee, maar ik had school. Bij latere demonstraties ben ik gaan spijbelen. Paul zei: zolang je open kaart speelt met school, en netjes alle uren inhaalt, mag je van mij school skippen voor een demonstratie.’

Paul: ‘Ik noem dat geen spijbelen. Hij wil bijdragen aan iets waar hij voor staat.’

Pippi: ‘De laatste keer dat ik werd gearresteerd was op de Blauwbrug in Amsterdam. Ik had een week gedemonstreerd, was helemaal op en werd als eerste opgepakt. Ik begon keihard te huilen. Net op dat moment kwam Paul aangefietst. Die heeft me toen via de telefoon nog een peptalk gegeven voordat ik het busje in ging.’

Paul: ‘Ik zeg dan zoiets als: kom op Pip, je bent goed bezig, maak het gewoon gezellig in de bus. Ik maak me op zo’n moment niet echt zorgen over dat ze mishandeld zal worden door de politie of zoiets...’

Pippi: ‘Omdat ik een wit meisje ben.’

Paul: ‘...maar toch is het intimiderend. Zo’n beeld van Saar en Pip die met hun benen en armen wijd tegen een politiebusje staan – dat is heftig.’

Liesbeth: ‘Ik ben meer van de ondersteunende rol. Pannekoeken bakken en iedereen opvangen thuis.’

Pippi: ‘Dat is ook heel belangrijk. Goede support is cruciaal bij een protest.’

Bas: ‘Ondertussen hebben we thuis nog genoeg discussies hoor. De laatste maanden zijn Pippi en Paul verwikkeld in een discussie over communisme en kapitalisme... Hoe zat het ook alweer?’

Saar: ‘Over dat kapitalisme bijdraagt aan de klimaatcrisis en de vraag hoe je dat systeem zou kunnen ontmantelen. Volgens Paul staat tegenover kapitalisme het communisme.’

Pippi: ‘Hij zegt: als je het kapitalisme niet wil, wat dan wel? Communisme?’

Paul: ‘Zo’n gesprek is ook om een beetje af te tasten wat ze willen.’

Liesbeth: ‘De kinderen krijgen ook weleens iets gedaan. Toen onze oude auto kapotging, hebben ze ons overtuigd geen nieuwe te nemen.’

Paul: ‘Nu hebben we Greenwheels, dat is op zich prima. Alleen irritant dat er soms geen auto in de buurt is.’

Liesbeth: ‘En vroeger vlogen we vaker als gezin. Dat hebben we de afgelopen jaren ook weleens gelaten.’

Pippi: ‘Kijk, onze ouders willen zelf niet de bak in voor het milieu, maar ze denken er inmiddels wel veel beter over na. Zonder hun steun kan ik me niet voorstellen dat ik me zo zou inzetten voor het klimaat.’

null Beeld Marieke de Bra
Beeld Marieke de Bra

Armando van Vlastuin (22, mediacoördinator bij Extinction Rebellion), vader Cornelis van Vlastuin (52, ondernemer) en broer Delano van Vlastuin (20, studeert international business).

Toen Armando nog thuis woonde, ging de familie Van Vlastuin uit Barneveld nog regelmatig op vliegvakantie. Vader Cornelis produceert luxe designtrappen, over de hele wereld te vinden in grote kantoren of in chique woningen. Armando en zijn broertje Delano werden opgevoed met zijn ondernemersgeest en gingen allebei bedrijfskunde studeren – al begon Armando tijdens de middelbare school al te twijfelen of economische vooruitgang per se altijd goed was. ‘Ik zag veel over klimaatverandering op het nieuws, vroeg me af of het nastreven van groei wel zo goed was voor de planeet en alle inwoners.’ Hij begon langzaamaan minder vlees te eten, maar pas toen hij op kamers ging in Enschede werd hij helemaal vegetariër.

Cornelis: ‘Vanaf toen werd Armando ook veel kritischer over maatschappelijke thema’s. Eerst op Zwarte Piet, vervolgens eigenlijk op alles. Vooral op het klimaatbeleid.’

Armando: ‘Ik ben na de middelbare school technische bedrijfskunde gaan studeren, maar kwam er al snel achter dat voor de oplossing voor het klimaatprobleem vooral een sociale verandering nodig is, en minder een bedrijfskundige. Vandaar dat ik mijn studie nu gepauzeerd heb om me in te zetten voor Extinction Rebellion.’

Cornelis: ‘Zelf had ik dat anders gedaan. Ik denk: had eerst je studie afgemaakt en je daarna volledig ingezet voor het klimaat.’

Armando: ‘Ik denk dat het klimaatprobleem momenteel meer gebaat is bij een radicale organisatie als XR. We bezetten wegen en ketenen ons vast enzo, we zijn een beetje de maatschappelijke boeman. Maar ik geloof enorm in het doel erachter.’

Cornelis: ‘Toen Armando laatst Schiphol ging bezetten heb ik nog even snel een goede zakenrelatie van me gebeld, die die dag moest vliegen. Ik zei: als ik jou was, zou ik een paar uur eerder gaan. Ik vind het goed dat Armando opkomt voor zijn idealen, maar ik zou het toch vervelend vinden als die relatie vertraging oploopt en vervolgens op het nieuws XR-woordvoerder Armando van Vlastuin ziet uitleggen waarom.’

Delano: ‘Ik vind het op zich heel goed van Armando dat hij daar dan gaat staan, maar ik zou zelf niet snel meedoen. Vooral uit gemak. Ik ga liever iets leukers doen.’

Cornelis: ‘Toch raak je beïnvloed. Ooit was het bijvoorbeeld best stoer dat ik frequent flyer ben. Inmiddels kijk ik daar anders naar.’

Delano: ‘Ik zou nu ook minder snel het vliegtuig pakken voor een weekendje Londen ofzo. Maar verder word ik er niet zo erg door beïnvloed. Ik zit bij een studentenvereniging in Groningen, mijn omgeving is gewoon heel anders. In mijn studentenhuis eet niemand vegetarisch, dan ga ik er ook niet zo snel mee beginnen.’

Armando: ‘Maar ik heb jullie ook nooit geprobeerd te overtuigen, toch? Ik heb nooit het idee dat dat nou werkt, als individu andere individuen gaan overtuigen. Je kunt beter subsidie op fossiele brandstoffen stoppen, bijvoorbeeld.’

Cornelis: ‘Ik heb inmiddels wel echt een hekel gekregen aan winkels als de Action. Van dat consumeren om het consumeren. Ik produceer zelf trappen, maar doe dat op een duurzame manier.’

Armando: ‘Maar je produceert wel een luxegoed, per definitie onnodige spullen. Enerzijds ben ik trots op het bedrijf, anderzijds vind ik dat soort mooie trappen niet per se nodig. En het voortbestaan van de mensheid staat hier op het spel.’

Cornelis: (Lachend) ‘Moet ik nou meteen je toelage stoppen? Ja, Armando staat er ideologischer in dan ik. Ik denk dat elk bedrijf moet verduurzamen, en ben daar zelf zoekende in. Ondertussen geloof ik dat je het treintje zogezegd rijdende moet houden terwijl je van spoor verandert.’

Armando: ‘Ik denk ook niet dat het enorm zou helpen als jij morgen je bedrijf zou opdoeken, hoor. Wat we echt nodig hebben zijn bedrijven die zich veel meer maatschappelijk gaan inzetten, en niet meer alleen naar winst en groei kijken.’

Cornelis: ‘Collega’s vragen me vaak wat Armando nou eigenlijk doet bij XR. Dan leg ik uit dat hij niet gelooft in verandering vanuit de politiek, en dat het sneller moet. Ik vind dat best een goede verklaring.’

Armando: ‘Het lijkt mij trouwens best leuk als jullie een keer meekomen naar een demonstratie. Dan zouden jullie me denk ik iets beter begrijpen. Omdat XR zo ver van jullie wereld afstaat, kom ik automatisch ook steeds verder van jullie af te staan.’

Cornelis: ‘Zolang we maar geen wegen gaan blokkeren.’

null Beeld Marieke de Bra
Beeld Marieke de Bra

In-Sook (18, eerste jaar film- en literatuurwetenschap) en moeder Sylvia Cool (54, werkt in de verslavingszorg).

In-Sook ging twee jaar geleden gewoon nog met vriendinnen shoppen bij H&M en Zara. Zij en haar moeder Sylvia Cool zijn ook weleens samen in de Primark geweest. Nu zouden ze zoiets nooit meer doen: In-Sook is de afgelopen jaren fel tegenstander geworden van fast fashion en vervuilende kledingketens. Sylvia is dat inmiddels ook, zegt ze. ‘Ik was altijd al een liefhebber van tweedehands kopen, maar In-Sook heeft mij de laatste jaren nog veel bewuster gemaakt van alle klimaatproblematiek en hoe wij daar als mensen aan bijdragen.’

In-Sook: ‘Ik denk dat ik 15 was toen ik me daar echt in ging interesseren. Maar we praatten thuis met mijn oudere zus en twee broers al veel over alles wat er speelt in de wereld.’

Sylvia: ‘Vooral In-Sook en haar vader hebben vaak heftige maatschappelijke discussies. Waar ging het laatst nou over? Over die grote bedrijven...’

In-Sook: ‘Papa gelooft dat een bedrijf als Shell bezig is met duurzaamheid. Ik denk dat ze dat gewoon niet belangrijk vinden, en alleen bezig zijn met hun eigen groei. Papa heeft meer vertrouwen in dat soort bedrijven.’

Sylvia: ‘Je bent altijd al fel geweest, maar de laatste tijd word je soms echt woedend.’

In-Sook: ‘Soms gaat het gewoon in me zitten. Een paar dagen geleden nog, keek ik naar zo’n discussie op tv over de klimaattop. Dan komt zo’n VVD-mevrouw die zichzelf heel vooruitstrevend vindt wat betreft het klimaat, maar wel voorstander is van vliegen. Dan denk ik: word eens wakker!’

Sylvia: ‘In-Sook kan dan heel pissig worden, echt schreeuwen naar de tv. Soms maakt ze ook fatalistische opmerkingen. ‘Als we het tij binnen twaalf jaar niet keren is het te laat’, dat soort dingen. Ik denk dan: heb je nog hoop? Je hebt ook jongeren die depressief worden van hun klimaatzorgen.’

In-Sook: ‘Op zich ben ik daar wel mee bezig, hoor. Niet te somber worden.’

Sylvia: ‘Verder vind ik het heel leuk, die kinderen die zo fel zijn tegen hun ouders. Laatst hadden we hier een verjaardag waarbij de kinderen in een flinke discussie belandden met de ouders. Ik vind dat te gek.’

In-Sook: ‘Met papa’s familie heb ik weleens geknetter.’

Sylvia: ‘We zijn door In-Sook bewuster gaan leven. We hebben een compostbak genomen, kopen zo min mogelijk plastic, geven etensrestjes aan de kippen in de tuin.’

In-Sook: ‘Eerst wilde ik alleen nog vlees eten van een koe hier uit het dorp, zodat het lokaal en biologisch zou zijn. Nu wil ik helemaal geen vlees meer eten. Daar doen mijn ouders gelukkig aan mee.’

Sylvia: ‘In-Sook is de jongste van vier kinderen en we hebben ze eigenlijk altijd zo serieus genomen. Mijn oudste dochter is ook altijd al bezig geweest met de negatieve kanten van de kledingindustrie. Mijn middelste zoon stuurt vaak berichten van Extinction Rebellion door in de gezinsapp.’

In-Sook: ‘Dat wij allemaal zo bezig zijn met het klimaat komt zeker doordat we thuis zoveel discussieerden over het nieuws en de wereld.’

Sylvia: ‘Nou, dat heftige discussiëren kwam eigenlijk pas toen alleen jij nog over was. Met vier kinderen thuis ben je daar doorgaans echt te druk voor.’

In-Sook: ‘Je vindt het nog wel een eng idee als ik zou gaan demonstreren toch? Met Extinction Rebellion bijvoorbeeld.’

Sylvia: ‘Ja, ik zou me dan zorgen maken. Ik wil niet dat je met zo’n knuppel wordt neergeslagen. Misschien zou ik maar met je mee moeten gaan. Ik heb flink overgewicht, mij krijgt de ME niet zo snel weggetild. Trouwens, we zijn toch weleens samen naar een demonstratie geweest?’

In-Sook: ‘Ja, maar niet een heftige.’

Sylvia: ‘Vroeger ging ik zelf ook tegen kernwapens demonstreren, en In-Sooks vader liep al mee toen hij nog jonger was. Zijn ouders waren van Red de Waddenzee. Het zit dus al jaren in de familie, realiseer ik me nu.’

In-Sook: ‘Mijn opa en oma hebben ook twee keer het treinkaartje voor me betaald toen ik mee ging lopen met een klimaatdemonstratie. Die waren supertrots.’

Sylvia: ‘We zitten hier ook weleens gewoon een avond te netflixen en over heel andere dingen te praten, hoor. Het is niet alleen maar van: wat zijn we toch goed bezig. We gaan ook weleens op vakantie.’

In-Sook: ‘Maar niet met het vliegtuig.’

Sylvia: ‘Nee, met de auto, maar dat is ook slecht. Wat ik bedoel is: we ontzeggen onszelf niet alles. We zijn nog altijd geen minimalisten.’

Meer over