WeerbaarAp Dijksterhuis

Hoe blijf je overeind tijdens een zoveelste lockdown? ‘Bedenk een project’

Hoe blijf je mentaal overeind in tijden van tegenslag, een zoveelste lockdown bijvoorbeeld? Blijf niet futloos rondhangen, zegt psycholoog Ap Dijksterhuis. Zelf gaat hij aan de slag met Beethoven en Mozart.

Evelien van Veen
null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

Als iemand weet hoe een mens mentaal gezond blijft onder penibele omstandigheden, is het hoogleraar psychologie Ap Dijksterhuis (54) wel. In zijn everseller Het slimme onbewuste (2007) schreef hij dat ons gedrag vooral wordt gestuurd door het onbewuste, maar dat we ons bewustzijn nodig hebben om geluk te ervaren. In de opvolger Op naar geluk legde hij uit hoe we dat moeten doen. Door te reizen bijvoorbeeld, ook daar schreef hij een boek over, en door geld weg te geven als je het over hebt. Het antwoord op Maakt geld gelukkig? – nog een boek – luidt: ja, als je het deelt.

De lockdowns, zegt Dijksterhuis, hebben niet zo’n vat op hem. ‘Ik heb nog maar een kleine aanstelling aan de universiteit, het grootste gedeelte van mijn tijd zit ik thuis boeken te schrijven. Dus voor mij verandert er niet er zo veel. Maar voor studenten en scholieren is het een ramp, die groep treft het het hardst. Ik ben niet per se blij met het huidige kabinet, maar wél met de beslissing nu de scholen open te houden. Wat er op school inhoudelijk gebeurt is niet zo eens zo wezenlijk voor pubers, maar ze moeten onder elkaar kunnen zijn.’

Hoe blijven we een beetje gelukkig nu er voor de zoveelste keer van alles niet meer kan?

‘Door ons te richten op wat er wél kan. Het klinkt cheesy, maar het werkt bijvoorbeeld goed om aan het einde van de dag tien minuten de tijd te nemen om op te schrijven wat er allemaal goed ging die dag. Waar je dankbaar voor bent, waar je trots op kunt zijn, zaken waar je tegenop zag, maar die bleken mee te vallen.

‘Verder: bedenk een project voor de lange, lege lockdownavonden. Van futloos rondhangen wordt niemand gelukkig, wij mensen hebben het gevoel nodig dat we betekenisvol bezig zijn. Dat kan in werk zitten, in het helpen van andere mensen, door vrijwilligerswerk te doen bijvoorbeeld, in het opkweken van plantjes of in nieuwe dingen leren. Mijn vriendin en ik weten niets van klassieke muziek, dus daar gaan we ons de komende weken in de avonden op storten. We hebben er een paar podcasts over geluisterd, en het doel is nu om aan het einde van de lockdown van alles te kennen van Beethoven en Mozart. Zet een stip aan de horizon, dat maakt je optimistisch.’

null Beeld Anna Boulogne
Beeld Anna Boulogne

Wat weet de wetenschap over de veerkracht van de mens?

‘Dat die enorm is. Er bestaat langlopend onderzoek waarin mensen gevraagd wordt terug te blikken op de afgelopen drie jaar. Wat blijkt? Een paar maanden na gebeurtenissen die op het oog traumatisch lijken – de dood van een ouder, een scheiding, een auto-ongeluk – zijn de meeste mensen al terug op hun oorspronkelijke geluksniveau.

‘Er zijn wel uitzonderingen overigens. Ouders die een kind verliezen. Mensen die al heel jong niet kunnen deelnemen aan het arbeidsproces en dus niet volwaardig meedraaien in de maatschappij. Ik kan me voorstellen dat een langdurige sluiting van het onderwijs ook blijvende schade aanricht bij jonge mensen.’

Hebt u uzelf weleens aan de haren uit het moeras omhoog moeten trekken?

‘Er is wel een tijd geweest dat het niet zo goed met me ging, ja, toen ik een stuk jonger was. Dan zit er niet veel anders op dan van dag tot dag te leven. Niet te ver vooruitkijken. En blijven proberen je op de positieve dingen te richten, hoe uitzichtloos het soms ook lijkt.’

Meer over