Hoe 007 een relatie kan redden

Films kunnen je leven veranderen. Lezers van de Volkskrant stuurden hun, vaak verrassende, voorbeelden op. Hoe GoldenEye een relatie redt....

Het is midden jaren vijftig van de vorige eeuw wanneer Cor Poelman, een katholieke puber, samen met een vriend stiekem naar de film Rebel Without a Cause gaat. De 15-jarige Plato, gespeeld door Sal Mineo, adoreert in de film de iets oudere Jim Stark, een glansrol van James Dean. Het lijkt wel verliefdheid. Een gevoel dat Poelman, verwarrend genoeg, bij zichzelf herkent voor de jongen met wie hij in de bioscoop zit.

‘Ergens in de film zit een fragment dat de camera inzoomt op de sokken van de slapende Sal Mineo, die één rode en één blauwe sok draagt.’ Het levert in de film meewarig commentaar op, maar sinds die dag draagt Poelman steevast één rode en één blauwe sok, al vijftig jaar lang, ‘met uitzondering van de twintig maanden militaire dienst’.

Films kunnen je leven veranderen. Dat is ook uit onderzoek bekend. Het vooraanstaande Amerikaanse tijdschrift Current Directions in Psychological Science meldt deze week dat rokende filmsterren jonge tieners nog altijd over de streep trekken, omdat zij ook volwassen, ‘cool’ en aantrekkelijk willen zijn.

Tot verdriet van Ed Tan, hoogleraar communicatiewetenschap in Amsterdam, lijken onderzoekers alleen geïnteresseerd in de negatieve effecten van speelfilms. ‘Een film bekijken biedt mogelijkheden te reflecteren op het leven’, en dat kan heel positief werken.

Het uitbrengen van een filmbox met Feel Good Movies door de Volkskrant was voor de redactie Hart en Ziel aanleiding om een prijsvraag uit te schrijven, waarin lezers hun positieve ervaringen met films onder woorden konden brengen. Het leverde vijftig, vaak verrassende, reacties op. De Universiteit van Amsterdam besloot naar aanleiding hiervan onderzoek te doen naar de positieve effecten van films.

Lezers beschrijven in hun inzendingen dat films hen in contact hebben gebracht met onontdekte gebieden in henzelf. Psychologisch is dat goed verklaarbaar. We nemen de wereld waar door de bril van onze behoeften. Zo kun je tijdens een wandeling in de stad ineens merken dat je honger hebt als je langs eettentjes loopt. Evenzo kunnen gedachten en gevoelens waarvan je je nog niet bewust bent, leiden tot een versterkte reactie op een bepaalde filmscène. Het kan de kiem zijn van meer zelfinzicht.

Een voorbeeld geeft Annelies Meijer, die na een zelfdoding in haar directe omgeving het idee krijgt dat het leven niet meer hoeft. In een film uit die tijd ziet ze hoe een autistisch jongetje toekijkt als iemand een gewonde duif uit zijn lijden verlost door er een krant over te leggen en erop te stampen. Het jongetje doet daarna hetzelfde bij zijn hamster. Dit fragment bevrijdt haar van het idee dat zelfmoord een oplossing zou kunnen zijn. ‘Ineens had ik door dat al die pogingen van mij gewoon een manier waren om te proberen het onbegrijpelijke te bevatten door het te imiteren. Vanaf toen begon de genezing.’

Behalve tot zelfinzicht kunnen films ook inspireren. Esther van Nieukerken werd door Le Fabuleux Destin d’Amelie Poulain geïnspireerd tot meer vriendelijkheid. ‘Ik ben mijn ouders veel meer in het huishouden gaan helpen en ik merk dat het niet alleen fijn is voor mijn ouders, maar dat ik zelf ook heel gelukkig word als ik iets doe wat nuttig is voor anderen.’

Andere inzenders van de prijsvraag besloten na het zien van een film verre reizen te maken, hun schouders op te halen over een gestolen fiets of op een andere manier hun hart te volgen. De een liet zich, nadat hij The Mission had gezien, uitschrijven uit de kerk, de ander besloot na Il Vangelo Secondo Matteo van Pasolini een pastorale opleiding te volgen.

De wisselwerking tussen film en kijker is vaak onvoorspelbaar. Margreet Botter beschrijft hoe zij haar vriend ontmoet aan de vooravond van een grote wereldreis. Ze kiest voor de liefde en laat de reis schieten, maar soms wringt het dat ‘vriendlief’ over geen greintje reislust beschikt. Gelukkig schiet James Bond haar te hulp. Vriendlief kijkt naar GoldenEye en is zo onder de indruk van de natuur op Cuba dat hij zijn bedenkingen ‘te duur, te veel gedoe en te eng’ voor even vergeet en Margreet vraagt mee te gaan naar Cuba.

‘Een half jaar later zaten we, dankzij James Bond, in Cuba. En die fantastische reis bleek het begin van een nieuw tijdperk. Want daar kreeg het reisvirus ook mijn vriend te pakken. Nu, tien jaar later, zijn we de hele wereld rondgereisd zonder dat ik ooit nog overwoog de relatie te verbreken.’ En twee jaar geleden ontdekten ze dat er voor GoldenEye nooit opnamen in Cuba zijn gemaakt, maar ach...

Walt Disney stelde al dat speelfilms kijkers in contact kunnen brengen met een onbedorven plekje in hun binnenste. Films kunnen levens verbeteren en soms zelfs redden. De Duitse filmwetenschapper Jens Eder waarschuwt echter voor te groot enthousiasme: ‘Je mag alleen niet vergeten dat één film in de meeste gevallen niet meer is dan een druppel in een oceaan van informatie.’

Meer over