Hij wordt dikker, grijzer, de wangen verwelken

Heel lang gold het schilderijtje als de trots van het Mauritshuis, samen met Het gezicht op Delft van Vermeer en De Stier van Potter....

Dat wees onderzoek uit dat het Mauritshuis samen met de National Gallery in Londen deed voor de grote tentoonstelling Rembrandt Zelf, die dit weekeinde in Den Haag voor publiek opent. Infrarood-opnames leerden dat het Haagse zelfportret twee ondertekeningen bevatte, en dat is a-typisch voor Rembrandt.

Na grondige vergelijking met een bijna identiek, maar lange tijd als omstreden beschouwd zelfportret uit Neurenberg, bleek dat het zelfportret uit Duitsland wel een authentiek werk van Rembrandt is, en die in het Mauritshuis niet. Zelfportret met ringkraag is geschilderd door een ander, waarschijnlijk door Rembrandts eerste leerling, de Leidse fijnschilder Gerrit Dou.

Het is maar één van de vele ontdekkingen die is gedaan tijdens het vooronderzoek naar de zelfportretten van Nederlands beroemdste schilder. En dat is het mooie van groots opgezette tentoonstellingen als die nu in het Mauritshuis opent. Niet alleen biedt Rembrandt Zelf de unieke kans om 65 van Rembrandts zelfportretten bij elkaar te zien - hij maakte er in totaal tachtig - maar ook om die schilderijen, tekeningen en etsen onderling te vergelijken.

De tentoonstelling is chronologisch van opzet. Ze begint met een vroeg historiestuk uit 1626 - waarop Rembrandt zich tussen andere figuren heeft geschilderd - en eindigt met twee van de drie zelfportretten die hij in zijn laatste levensjaar, 1669, schilderde. Door die inrichting zal iedere toeschouwer in eerste instantie geneigd zijn op z'n rondtocht met Rembrandt 'mee te groeien': zie de wangen verwelken, de neus vlekkerig worden, het lijf dikker, de haren grijzer.

Toch is dit alleen maar een 'aardigheidje' van de tentoonstelling. Veel meer plezier roepen de stilistische eigenaardigheden en de experimenteerdrift op die Rembrandt in zijn zelfportretten tentoonspreidde. Immers, juist in het (goedkope) genre van het zelfportret kon de kunstenaar zich oefenen in alle effecten van het licht en het donker.

En juist in het zelfportret kon hij zijn palet en penseel hanteren hoe hij wilde: woest, bijna expressionistisch, maar ook glad en verfijnd, met aandacht voor van licht sprankelende kragen en kettingen.

Op de bezichtiging van de tentoonstelling gisteren voor de internationale pers sprak F.J. Duparc, directeur van het Mauritshuis, de verwachting uit dat de ruim zes miljoen gulden kostende tentoonstelling een commercieel succes zal worden. Inmiddels zijn 130 duizend kaarten (à fl 22,50) in de voorverkoop verkocht. Maar zo'n grote menigte als in 1996 bij de Vermeer-tentoonstelling, hoopt Duparc nu niet te begroeten. Er zijn bewust minder kaarten in de verkoop, en de kunstwerken zijn over meer zalen verdeeld, zodat de kans op opstoppingen kleiner is.

De catalogus, waarin álle zelfportretten van Rembrandt staan afgebeeld en waarin Rembrandt-specialisten als Ernst van de Wetering en Volker Manuth essays schrijven, moet ook buiten de tentoonstelling haar belang houden. En dan is er, uiteraard, de winkel, op het enorme drijvende ponton op de Hofvijver.

Hier kun je alles aanschaffen wat maar aan Rembrandt doet denken. Vermom je als kunstschilder met een baret van Rembrandt (fl 65,-), trek een beige hobbezak aan die schilderskiel heet (fl 85,-), schaf een complete Rembrandt-schilderdoos aan, en ontkurk een fles 'Rembrandt'-champagne. Laat dan de inspiratie maar stromen.

Meer over