Analyse

Het wordt tijd voor een dvd-revival, want de filmklassiekers zijn op de streamingdiensten nauwelijks te zien

Kijken naar filmklassiekers, al dan niet gedwongen door de lockdown, is bepaald geen kwestie van armoe. Zie Roman Holiday of Charade en je snapt waar filmers van nu hun inspiratie vandaan halen.

null Beeld

Er is een scène in Charade (1963) met Cary Grant en Audrey Hepburn die de kijker bijna zestig jaar na dato rechtop laat zitten, alsof iemand je door de decennia heen opeens recht aankijkt en zegt: ja, jij daar in 2021, met je Elfstedentocht en je pandemie, ik heb het ook tegen jou.

De scène gaat zo. Cary Grant en Audrey Hepburn staan in de lift, voor de zoveelste keer, in een soort romkom-thriller die weliswaar zwaar leunt op Alfred Hitchcock, maar zichzelf op een aangename manier totaal niet serieus neemt. Er is een soort plot, maar Charade is vooral een epische ode aan de filmflirt. De steeds terugkerende grap van de lift in Charade is dat hij zo klein is dat mensen er veel te dicht op elkaar staan, zeker als ze elkaar woest aantrekkelijk vinden. Kijk maar naar Hepburn en Grant, twee mensen gemaakt voor Cinemascope, vergeet even het leeftijdsverschil (25 jaar) en verzucht dan dat filmstijl niet meer helemaal is wat het ooit was. Jawel, Ryan Gosling en Emma Stone kunnen er in La La Land ook wat van, maar je hoeft maar naar een film uit de gouden tijd van Hollywood te kijken om te zien dat hun noodlottige romance in die film één groot stijlcitaat is, zoals de hele film zelf ook tussen aanhalingstekens staat.

Terug naar die scène in Charade. We staan in die lift en opeens – uit het niets – wijst Hepburn naar het kuiltje in de kin van Cary Grant. Nee, sterker nog, ze prikt met een vinger in dat wereldberoemde deel van zijn gelaat. Het feit dat ze een witte handschoen draagt maakt haar indiscrete gebaar nog opvallender. ‘Hoe scheer je je daar eigenlijk?’, vraagt ze. We weten wat Grants antwoord in het script was: ‘Zoals egeltjes die de liefde bedrijven. Heel voorzichtig.’ Maar de neukende egeltjes kwamen niet door de keuring; het was allemaal al broeierig genoeg in die lift, dus in de film negeert hij haar vraag, en begint snel over wat anders.

Ik zag Charade voor het eerst pas een paar weken geleden als een klein coronaproject om het oeuvre van Audrey Hepburn in te halen. En daar was ik aan begonnen toen ik voor het eerst Sabrina (1954) zag, als onderdeel van een ander thuiscinemaproject om de films van Billy Wilder compleet te hebben. Dat krijg je als je een dwangneurotische gebruiker van de app Letterboxd ben. Je kunt qua filmklassiekers zo veel willen, maar de eerste belemmering zit er toch vooral in om ze te vinden. Ergens tussen het dvd-tijdperk en het streamingtijdperk is veel verloren gegaan, waardoor het filmaanbod van de grote streamingdiensten het zelfs niet haalt bij het aanbod van de gemiddelde videotheek van weleer. Ik zeg het hier nog maar eens: het wordt tijd voor een dvd-revival. Als vinyl het kan, dan moet er ook weer plek zijn voor de afgeschreven dvd.

null Beeld

En wat is een klassieker eigenlijk? Moet die op een diepdoordachte lijst staan, zoals die wordt samengesteld door het filmblad Sight and Sound, aan de hand van de professionele filmmening van critici? Jarenlang stond Citizen Kane (1941) van Orson Welles op de eerste plek van deze jaarlijkse toplijst, als de Bohemian Rhapsody van de cinematografie, maar inmiddels is die plek ingenomen door Vertigo (1958) van Hitchcock. Kane is naar de tweede plek verdrongen, met Tokyo Story (1953) van de Japanse meester Ozu op de derde plaats. De lijst is niet helemaal in beton gegoten, maar je ziet er niet zo snel een film uit deze tijd in opduiken. Er staan twee titels uit de 21ste eeuw in. In the Mood for Love van Wong Kar-Wai (2000) en Mullholland Drive (2001) van David Lynch, de meest recente film, toch ook al weer twintig jaar geleden.

En bepaalde genres doen het niet goed bij deze critici: horror, komedie en fantasy zijn ondervertegenwoordigd. Ja, Some like It Hot (1959) van Billy Wilder heeft het gehaald, maar die moet zwaar werk verrichten. Zou een film als Groundhog Day (1993) de lijst kunnen halen, en mogen we het langzamerhand een moderne klassieker noemen? Er zijn maar weinig moderne films die zo vaak worden aangehaald, en al helemaal in tijden van lockdown. Er bestaan natuurlijk ook wat democratischer lijsten als de ‘1001 films die je moet zien voordat je omvalt’, en alle varianten. Je kunt de definitie van klassieker ook iets meer volgens algoritmen aanpakken: zie de lijst van de 250 beste speelfilms zoals ze worden gewaardeerd op de app Letterboxd, sinds een jaar met het Zuid-Koreaanse Parasite van Bong Joon-ho als de trotse lijstaanvoerder. Klassieker? Te vroeg?

En dan nog? De hele notie van klassiekers heeft vaak maar weinig te maken met je particuliere kijkgeschiedenis, al was het maar omdat je eigen kijklijst een chronologische warboel is. De eerste Fellini die ik zag was Fellini‘s Casanova (1976), in de filmzaal van Singer in Laren (Noord-Holland). Ik had nog nooit zoiets gezien. Wist ik veel dat ik het oeuvre binnenstapte op een moment ver voorbij de hoogtijdagen van de regisseur. Ik zag de nieuwe Fellini’s als ze in de bioscoop uitkwamen en probeerde me terug te werken door de filmografie, iets wat in de jaren zeventig niet meeviel. Tegen de tijd dat ik uitkwam bij zijn onbetwistbare meesterwerken was het vele jaren later. 8 1/2 (Otto e mezzo, 1963), nummer 10 in de Sight and Sound-lijst, is natuurlijk een schitterende film, een klassieker. Maar heeft de film evenveel indruk op me gemaakt als Fellini‘s Casanova, die ik op mijn 16de zag? Welnee.

Dat inhalen van klassiekers – of gewoon alle films met Audrey Hepburn – in volstrekt willekeurige volgorde, gaat een leven lang door, maar is het afgelopen jaar in een stroomversnelling gekomen. Natuurlijk, het tempo van steeds maar nieuwe films was er afgelopen jaar uit. Maar het kijken naar oude films was bepaald geen keuze uit armoede. Van de week voor het eerst Roman Holiday (1953) van William Wyler gezien (te vinden op iTunes) en ik begrijp wel, nu pas eigenlijk, waarom Audrey Hepburn de grootste ster van de jaren vijftig was. En waar elke romkom sindsdien zijn inspiratie vandaan probeert te halen.

Een klassieker? Wat doet het ertoe. Hij staat op mijn lijst ‘Films met Audrey Hepburn uit de jaren vijftig die ik zag in de lockdown tijdens de avondklok, pal na een blizzard’. Onvergetelijk lijstje.

Waar kun je die klassiekers tegenwoordig nog zien?

In een van zijn laatste interviews vertelde Cary Grant dat hij niet geloofde dat zijn films hem lang zouden overleven: ‘Na mijn dood zullen ze snel vergeten zijn.’ Het tegendeel is waar. Veel van zijn films – hij maakte er meer dan zeventig - werden gewaardeerde klassiekers, die nog steeds het bekijken meer dan waard zijn. Of ze nu zestig jaar oud zijn of bijna negentig, films als Bringing Up Baby en Indiscreet blijven geweldig. Ook Grants unieke talent is nog altijd opmerkelijk. Zijn acteerstijl is niet verouderd, zijn humor ook niet.

Maar waar zijn Grants films tegenwoordig nog te zien? Het huuraanbod is beperkt. Zoek bij huurplatform Pathé Thuis op Cary Grant en slechts één titel komt boven: Hitchcock-klassieker North by Northwest – natuurlijk niet de minste.

Meer opties bieden Google Play en iTunes, waar films gehuurd of gekocht kunnen worden. Tot de aanraders behoren de romantische komedies The Awful Truth, His Girl Friday, My Favorite Wife , Arsenic & Old Lace en The Philadelphia Story. Ook de vermakelijke thriller Charade (waarin Grant gekoppeld is aan Audrey Hepburn) en de heerlijk stijlvolle Hitchcock-romance To Catch A Thief (met Grace Kelly) zijn te huur. Minder bekende Grant-titels kunnen ook interessant zijn; zo is Destination Tokyo een heel aardig oorlogsdrama, met Grant als sympathieke duikbootkapitein.

Een aantal filmklassiekers is gratis op YouTube te zien, maar de kwaliteit is vaak beroerd. Bovendien is het lastig zoeken: korrelige kopieën staan er naast haarscherpe uploads. De herkomst is meestal schimmig. Door rechtenkwesties verdwijnen de films soms net zo snel als ze geplaatst zijn.

Bij streamingdiensten als Netflix, waar het filmaanbod toch al niet zo ruim is, zijn klassiekers dun gezaaid. Wat de dienst wel steeds vaker aanbiedt, is het klassiekerpakket. Toen Netflix Sophia Loren een podium gaf in de nieuwe film van zoon Edoardo Ponti doken er opeens ook jaren-50 films van Loren op, waaronder Pane, Amore e... (1955), waarin ook de legendarisch regisseur Vittoria de Sica als blijspelacteur schittert. Een Netflix-hack: tik in het zoekvenster trefwoorden als ‘classic movies’, eventueel met een adjectief als toevoeging en kom er dan opeens achter dat ver achter de startpagina een wereld schuilgaat waarin je opeens een tiental Zweedse film kan treffen, inclusief de zwijgende klassieker Eroticon (1920) van Mauritz Stiller. Je wist niet dat je die eigenlijk wilde zien. Voor de Cary Grant-fan levert dat helaas nog geen resultaat op.

Wie van klassiekers houdt, doet er dus goed aan de dvd/blu-rayspeler nog niet de deur uit te doen. Voorlopig blijven dvd en blu-ray de beste – en vaak de enige – manier om een wat oudere film te bekijken.

Meer over