BesprekingPhilip K. Dick – A Comics Biography

Het was heus niet zo leuk om sf-schrijver Philip K. Dick te zijn, blijkt uit de prachtige striproman over zijn leven

Cover van de graphic novel 'Philip K. Dick, A Comics Biography' door Laurent Queyssi / Mauro Marchesi. Beeld Studio V
Cover van de graphic novel 'Philip K. Dick, A Comics Biography' door Laurent Queyssi / Mauro Marchesi.Beeld Studio V

De van oorsprong Franstalige graphic novel is een schitterend eerbetoon aan de in de VS pas na zijn dood beroemd geworden auteur.

December 1981. Een filmzaaltje aan 13334 Maxella Avenue in Marina del Rey, Los Angeles, Californië. Er arriveert een zwarte limousine, erin zit Philip K. Dick. Hij, de gereputeerde Amerikaanse sciencefictionauteur, komt langs om een preview van 20 minuten te bekijken van Blade Runner, gebaseerd op zijn roman Do Androids Dream of Electric Sheep? uit 1968.

De ontvangst door de Britse regisseur Ridley Scott is allerhartelijkst, maar de schrijver heeft er eerlijk gezegd weinig fiducie in. Er zijn al eerder pogingen ondernomen om dit boek te verfilmen, naar zijn smaak rammelde het scenario telkens aan alle kanten.

Het zaallicht dooft: de dystopische wereld van Los Angeles anno 2019 trekt op het scherm voorbij. Een mengelmoes van Aziatische en Amerikaanse invloeden, manshoge lichtreclames, vuil op straat, vliegende auto’s, overbevolking, op mensen gelijkende androïden, de zogeheten replicanten, onder wie Rutger Hauer. En het regent voortdurend. De grimmige toekomstfantasie met het overweldigende production design laat Philip K. Dick sprakeloos achter.

‘Mag ik ’m nog een keer zien?’, vraagt hij na een moment van bezinning. Dat mag. ‘Hoe is het mogelijk’, jubelt de schrijver na de tweede vertoning. ‘Je hebt precies de juiste toon getroffen. Dit is de sfeer die ik voor me zag toen ik het boek schreef.’

Ridley Scott voelt zich gevleid. Hij zal maar niet bekennen de roman nooit te hebben gelezen, dat verpest het feestje. Hij heeft blindelings vertrouwd op zijn scenaristen Hampton Fancher en David Peoples, en is vervolgens aan de slag gegaan. Dick zegt tot besluit: ‘Mijn zegen heb je, hoor.’

De première van 25 juni 1982 zal de auteur niet meer meemaken. Vier maanden tevoren, 2 maart 1982, overlijdt hij na een hartaanval, 53 jaar oud.

null Beeld Studio V
Beeld Studio V

Ziedaar de openingssequentie van de goed gedocumenteerde, oorspronkelijk Franse literaire beeldroman Philip K. Dick – A Comics Biography. Geen toeval natuurlijk dat de verstripte biografie van Philip Kindred Dick juist een Frans product is. Hij werd daar bij leven al als een grootmeester gezien, met vele vertalingen en optredens tijdens sciencefictionfestivals. Dol op filosofie hè, die Fransen. De uitgedokterde concepten van de schrijver over de nabije toekomst vonden er gretig aftrek. Zelfs postmodernist Jean Baudrillard was fan.

In de Verenigde Staten, waar het al sinds de jaren vijftig voor Philip K. Dick sappelen was, kwamen ze er pas na zijn dood achter. Veroordeeld tot publiceren in obscure sciencefictionblaadjes, geen uitgever te vinden voor zijn hedendaagse literaire romans (waar hij er ook twaalf van schreef, zonder succes). Hij zat in de sf-niche en ontsnappen was niet mogelijk. Totdat hij postuum door Hollywood werd ontdekt.

Na Blade Runner (1982) kwamen verfilmingen als Paul Verhoevens Total Recall (1990), Spielbergs Minority Report (2002), Paycheck (2003) van John Woo, Richard Linklaters A Scanner Darkly (2006) en George Nolfi’s The Adjustment Bureau (2011), die hem alsnog naar de mainstream brachten. Om maar te zwijgen van de Terminator-franchise (begonnen in 1984), die, zonder bronvermelding, ook flink leent uit zijn concepten van tijdreizen, parallelle werelden, mens versus machines en botsende hersenhelften. Wat een tragiek toch eigenlijk, om pas na je overlijden de hipste schrijver van Hollywood te zijn.

null Beeld Studio V
Beeld Studio V

Helemaal Philip K. Dick, ook. De totale opbrengst van films naar zijn boeken bedraagt wereldwijd bijna 1 miljard euro. Geplaagd door dezelfde paranoia als waaraan zijn personages lijden, zou hij vast zeggen dat Hollywood het erom deed. Zodra de kleuren in deze graphic novel vervagen tot grijs en clair-obscur weet de lezer: oei, hij krijgt weer een aanval. Dan pakt hij amfetaminen om zijn enorme productie op gang te houden: 44 gepubliceerde boeken en 121 korte verhalen, en dan zijn er ook nog wat manuscripten tijdens een inbraak (werk van de FBI, vermoedde de schrijver – uiteraard, zou je bijna zeggen) zoekgeraakt.

Klinkt goed, zo’n productie, maar het was heus niet zo leuk om Philip K. Dick te zijn, begrijpen we uit deze biografie. Ook voor zijn naasten niet, trouwens. Vijf huwelijken, drie kinderen bij evenzoveel verschillende echtgenotes, ruzie in de tent, permanent geldgebrek, gevoelens van miskenning, opnamen in diverse klinieken, en uiteindelijk aan het einde van zijn leven: godsdienstwaanzin, dat ook nog eens.

Maar toch. Veel van zijn grensverleggende concepten zijn inmiddels realiteit geworden. Denk aan de discussies over nepnieuws, denk aan de stoet van autoritaire wereldleiders die we nu hebben, denk aan de geconcentreerde macht van bedrijven als Microsoft en Facebook. War on drugs. Milieuproblemen. Virtual reality. Dat resoneert allemaal in zijn oeuvre, en in die zin waren zijn schrijfsels visionair.

null Beeld Studio V
Beeld Studio V

De gelukkigste pagina’s in deze strip tonen Philip K. Dick aan het werk. Zolang hij maar schrijven kan, is er niets aan de hand. We zien hem zitten in zijn Californische tuinhuisje, achter zijn houten bureau, een schrijfmachine voor zich, terwijl de futuristische vergezichten zich aan hem opdringen. Prachtige illustraties zijn het, zoals uit het hele boek een liefde voor de getourmenteerde schrijver spreekt. Niet dat hij zelf nog wat aan die late lof heeft, maar hier komt vast nog wel eens een biopic van: Philip K. Dick: The Movie.

Laurent Queyssi (tekst) en Mauro Marchesi (tekeningen): Philip K. Dick – A Comics Biography; NBM Publishers, New York, 2019; 144 pagina’s; € 27,45

Eerbetoon aan Rutger Hauer

Omdat we inmiddels in 2019 leven – het jaar waarin de film speelt – wordt Blade Runner (1982) deze week opnieuw uitgebracht, onder meer in Imax-theaters, onder het motto The Future Is Now. Het betreft de door regisseur Ridley Scott goedgekeurde definitieve versie, digitaal opgeknapt en al. Voorafgaand aan de voorstelling wordt een titelkaart getoond waarmee de onlangs overleden Rutger Hauer, die een van de hoofdrollen speelt, wordt herdacht: In loving memory of Rutger Hauer (1944-2019).

Meer over