RecensieIn terra pax

Het oratorium In terra pax van Frank Martin (1944) heeft nog steeds veel urgentie ★★★☆☆

De veertiende mis van Haydn trok er helaas bleek bij weg.

Dirigent Peter Dijkstra. Beeld Astrid Ackermann
Dirigent Peter Dijkstra.Beeld Astrid Ackermann

Nu het virus onze levens al elf maanden ontzielt, wordt de kwestie hopelijk snel actueel. Hoe klinkt bevrijding? Welke muziek willen we horen als de laatste coronamaatregel van tafel gaat? Wordt het louter jubelen en juichen? Of staan we ook stil bij de vraag hoe de ellende ons kon overkomen, en bij de offers die zijn gebracht?

In de zomer van 1944, een nog veel ellendiger tijd, koos de Zwitserse componist Frank Martin (1890-1974) die laatste route. De geallieerde troepen waren zojuist in Normandië geland en van Radio Genève kreeg hij de opdracht alvast een stuk te schrijven dat moest klinken op bevrijdingsdag.

In terra pax, vrede op aarde, heet het oratorium dat Martin toonzette voor vijf solozangers, twee gemengde koren en orkest. Met teksten uit de Bijbel stippelde Martin een parcours uit dat liep van diepe vertwijfeling tot hoop op een stralende toekomst. Op de dag van de Duitse overgave, 7 mei 1945, zond Radio Genève de al eerder opgenomen muziek daadwerkelijk uit.

In Nederland, waar Martin in 1946 neerstreek, staat het vierdelige oratorium zelden op de lessenaars. En dat is zonde, bleek toen dirigent Peter Dijkstra vrijdag in Utrecht de eerste klanken de ontzielde zaal van TivoliVredenburg in stuurde. Thuis, doorgestraald via de microfoons van NPO Radio 4, troffen de onheilspellend gonzende akkoorden door de blazers van het Radio Filharmonisch Orkest tenminste meteen doel.

Martin omkleedt de Bijbelteksten drie kwartier lang met uitgekiend, mild modern geluid. De apocalyps werd doortastend opgeroepen door de bariton Thomas Oliemans. De mezzosopraan Barbara Kozelj zong subliem over vergeving en liefde. Het Groot Omroepkoor prevelde een indringend Onzevader.

Bij zoveel urgentie trok de 70-jarige Joseph Haydn helaas bleek weg. In Utrecht stond zijn veertiende mis op het programma, bijgenaamd de Harmoniemesse. Het was Haydns laatste grote werk, in 1802 gecomponeerd voor de feestelijke naamdag van een prinses. Na de plechtige première in de kerk volgden een diner en een bal.

Zo'n conventionele mis op Latijnse tekst smeekt om een spirituelere ambiance dan een uitgestorven zaal. Niet gek, misschien, dat dirigent Dijkstra hem maar traag in gang kreeg. Het Groot Omroepkoor flitste bij vlagen in het Gloria en door het Agnus Dei waaide een pastoraal geluid. Maar oren op steeltjes? Alleen in Et incarnatus est, met dank aan de sopraan Nikki Treurniet. Omzwachteld door violen en een zachtmoedige klarinet leidde ze trefzeker door de regels die spreken over de raadselachtige menswording van Christus.

In terra pax

Door het Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor en solisten o.l.v. Peter Dijkstra

Klassiek

★★★☆☆

12/2, TivoliVredenburg, Utrecht. Terugluisteren via radio4.nl.

Meer over