INTERVIEWERIC DE VROEDT

Het Nationale Theater wil door: ‘Misschien is een erotische scène op 1,5 meter afstand wel veel intenser’

Met kleine, goedkope producties wil Het Nationale Theater (HNT) in Den Haag ‘liever vandaag dan morgen’ weer voor publiek in de zaal spelen. Het vereist een rigoureuze ommezwaai, zegt artistiek leider Eric de Vroedt. ‘Maar wie zit er nu te wachten op livestreams?!’

Eric de Vroedt, artistiek leider van het Nationale Theater.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Op de bühne van de Koninklijke Schouwburg in Den Haag staat al zes weken het verweesde decor van Trojan Wars, een vijf uur durende marathonvoorstelling. In de coulissen liggen alle rekwisieten klaar – tot en met zakjes theaterbloed en een afgehakt hoofd in een vuilcontainer. De laatste try-out werd amper een uur voor aanvang afgeblazen, de première op 14 maart ging niet door.

Alsof dit niet al zuur genoeg was, zette het coronavirus ook een streep door de première van Leedvermaak trilogie, op 12 april. Nog zo’n megaproductie. In de grote repetitiestudio staat het decor te verstoffen van deze voorstelling in samenwerking met het Asko Schönberg Ensemble. Vijf uur lang zou het publiek vanaf een tribune op het podium naar de drie stukken van Judith Herzberg kijken; de acteurs en musici zouden in de zaal spelen. Een ondenkbare setting nu – en vermoedelijk ook de komende jaren.

Het Nationale Theater (HNT), het grootste reizende toneelgezelschap van Nederland, beschikt in Den Haag over een aantal eigen locaties: de Koninklijke Schouwburg, Theater aan het Spui, Zaal 3 en de HNT Studio’s. ‘Leedvermaak en Trojan Wars zijn logge producties, een soort vliegdekschepen’, zegt artistiek leider Eric de Vroedt, na zes weken weer even terug in uitgestorven Koninklijke Schouwburg. ‘We hebben de verkeerde vloot in huis. Die voorstellingen hebben we uitgesteld tot 2022. Maar ook ons reguliere aanbod is opeens veel te groot. Dat zijn nog altijd vrachtschepen die zich in deze omstandigheden niet laten bijsturen.’

Zonder vliegdekschepen 

De meeste theaters en gezelschappen verwachten zeker nog tot 1 september dicht te blijven, maar Het Nationale Theater wil zo snel mogelijk weer open. Zonder vliegdekschepen en vrachtschepen, maar met speedbootjes en reddingssloepen. ‘Een repertoire voor de noodtoestand’, aldus De Vroedt. Korte, kleine voorstellingen. Geen decors die veel geld en mankracht kosten. Eén, twee, hooguit drie acteurs op de planken, zonder poespas. Ze moeten het hebben van hun eigen lijf en talent, niet van kostuums en decors.

Terug naar de basis van het toneel, kortom. Wat wel noodzakelijk is: publiek in de zaal. De Vroedt: ‘Ik heb geen zin om livestreams op te nemen, wie zit daar op te wachten? Desnoods spelen we voor één persoon, als het niet anders kan. Liever vandaag nog dan morgen.’

Tot in detail is berekend hoeveel publiek veilig kan worden ontvangen. Zo zullen straks in Theater aan het Spui geen 300, maar 90 stoelen beschikbaar zijn. In de Koninklijke Schouwburg geen 650, maar 137 – 44 in de zaal, 34 op het eerste balkon, 26 op het tweede balkon en 33 op het derde balkon om precies te zijn. Telkens zullen rijen met stoelen worden weggehaald, om iedereen anderhalve meter afstand te bieden.

Link naar actualiteit 

‘Als een gek’ zijn De Vroedt en de vaste regisseurs van HNT geschikte teksten gaan zoeken, lezen, schrijven en vertalen. Toneelstukken die, weliswaar indirect, een link leggen naar de actualiteit. Geen voorstellingen over corona en virussen, wel over vergankelijkheid, kwetsbaarheid, ziekte en doodgaan, de zin van het leven. ‘Die thema’s zijn nu heel urgent’, zegt De Vroedt, ‘maar we gaan het publiek ook weer niet een zware, deprimerende rotavond bieden.’

Denk aan Krapps laatste band (1958) van Samuel Beckett, over een oudere man die reflecteert op de dagboeken die hij in zijn jeugd op tape heeft ingesproken. Of, van Harold Pinter, Een soort Alaska (1984), over een vrouw die na twintig jaar uit een coma ontwaakt  – het stuk is gebaseerd op het boek Awakenings van neuroloog en psychiater Oliver Sacks. Denk aan Every Brilliant Thing (2013) van Duncan Macmillans, over een zoon die voor zijn suïcidale moeder (en uiteindelijk evenzeer voor zichzelf) een eindeloze lijst maakt van alles wat het leven de moeite waard maakt.

Zolang de repetitielokalen niet kunnen worden gebruikt, wordt er gerepeteerd via Zoom – of desnoods in het park. En ofschoon nog onduidelijk is wanneer de maatregelen worden versoepeld, heeft Het Nationale Theater vanaf eind juni al 62 speeldata vastgelegd. Als het kan, gaan de zalen al eerder open. Vermoedelijk begint elke avond met Een liefdesverklaring voor altijd, een monoloog van Manja van den Berg, een ode aan het publiek.

‘Desnoods ga ik zelf de kaartjes controleren’, aldus Eric de Vroedt.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Binnen de beperkingen 

De plannen zijn er, maar kan en mag het ook allemaal? ‘Het is nadrukkelijk geen protest of provocatie van de RIVM-richtlijnen’, benadrukt De Vroedt. ‘We doen alleen dingen die mogen, we voelen ons juist uitgedaagd door de regels, om binnen die beperkingen de mogelijkheden af te tasten.’

Financieel is de coronacrisis sowieso een drama. HNT becijfert tot 1 juni al 7 ton verlies. ‘Het afblazen van Trojan Wars en Leedvermaak is verschrikkelijk, er zit zoveel geld en energie in. Van de ene op de andere dag werd het allemaal stopgezet, het kon ook niet anders. We waren compleet uit het veld geslagen, ik ben er een maand ziek van geweest.’

Op 12 april vierden de theatermakers die imaginaire première van Leedvermaak via Zoom. Sindsdien wordt er vooruitgekeken. Alleen met de vaste acteurs en regisseurs, er is ‘nul komma nul’ budget voor decors of kostuums. ‘Desnoods ga ik zelf de kaartjes controleren’, zegt De Vroedt. ‘We gaan die anderhalve meter super serieus nemen. Ook op het toneel. Geen zoenscènes dus, maar misschien is een erotische scène op anderhalve meter afstand wel veel intenser.’

Lees verder: Hoe bereiden bioscopen, podia en musea zich voor op de anderhalve meter?
Ook Nederlandse cultuurinstellingen bereiden zich voor op de anderhalvemetersamenleving. Logistieke haalbaarheid is één ding, maar de financiën wegen ook zwaar. Een rondgang.

Podcast – Met Groenteman in quarantaine
In deze podcast belt Gijs Groenteman mensen om te vragen hoe het ze vergaat in deze verwarrende tijd, onder wie Paulien Cornelissen, Auke Kok en Merol.

Cultuur in quarantaine
Nieuws over kunst, cultuur, mode en media in quarantainetijd, op deze plek verzameld door verslaggevers van de Volkskrant.

Meer over