Reportage

'Het maken van historische drama's kunnen wij Engelsen wel'

Het laatste seizoen van de Britse tv-serie Downton Abbey gaat in. In Bampton is al afscheid genomen van de acteurs, al blijft het dorpje een toeristentrekker. Wat is toch het geheim van deze upperclass-serie?

Maggie Smith als Violet Crawley.Beeld Nick Briggs / Carnival Film

'Downton Abbey. O lieverd, wat zal ik ze missen. De acteurs begonnen deel uit te maken van ons dorp.' Anne, een spraakzame verkoopster in de winkel van Bampton, een afgelegen dorpje in het graafschap Oxfordshire, pakt een exemplaar van Bampton Beam en slaat het dorpskrantje open. Kijk, zegt ze, wijzend op een fotoserie van een barbecue, eerder dit jaar. De leden van de populaire dramaserie nemen afscheid van de plek waar ze zes jaar lang de kerk- en ziekenhuisscènes hebben opgenomen. 'Ik sta er niet op', treurt ze, 'maar mijn vriendin Marian wel. Ziehier, met hoofrolspeler Hugh Bonneville nota bene. Naughty girl.'

De 51-jarige Bonneville, bij de kijkers beter bekend als Lord Grantham, is het gezicht van de succesvolste serie die de afgelopen tien jaar is gemaakt. Het verhaal speelt zich af in Downton Abbey, het statige huis van de graaf en gravin van Grantham. De serie begint rond de tijd dat de Titanic zinkt, een ramp die een voorbode blijkt te zijn van veel narigheid.

Het is het einde van het Edwardiaanse tijdperk, het eerste decennium van de 20ste eeuw, een zorgeloze tijd, vooral voor de adel. De Eerste Wereldoorlog, die een prominente rol in de serie speelt, zal de teloorgang van de upperclass versnellen.

De laatste episodes spelen zich af in 1925, een jaar voor de geboorte van koningin Eilzabeth, een trouw kijkster. Net als andere adellijke families moeten de bewoners van Downton Abbey met minder bedienden en landgoederen toe. Vooral de matriarch en butler Carson hebben hier moeite mee. De pragmatische heer des huizes, Lord Grantham, accepteert de democratische tijdgeest die na de oorlog is ontstaan. Meegaan met de tijd is de enige manier van overleven, is zijn overtuiging. Die doet denken aan wat de Franse denker Alexis de Tocqueville (1805-1859) ooit opmerkte: 'De Britse democratie is de meest aristocratische ter wereld en de Britse aristocratie de meest democratische.'

Traantjes gelaten

Het afscheid valt zwaar, niet in het minst voor de cast. 'Er zijn wel wat traantjes weggepinkt na de laatste opname,' zegt Michelle Dockery, die faam maakte als de scandaleuze en kattige Lady Mary. Scriptschrijver Julian Fellowes speculeert reeds over een Downton-speelfilm.

Dat zal zeker de goedkeuring wegdragen van Ivy Waller, die met haar wandelstok over het marktplein van Bampton kuiert. Ze vindt het spijtig dat de serie het laatste seizoen ingaat. 'Ik woon nu zes jaar in Bampton en ben niet anders gewend. Het is zo leuk om onze kerk telkens in beeld te zien.' Ze voegt eraan toe ervan te genieten. 'Het is de Englishness waar ik zo van hou, de ambiance, de kleren, het landschap, de hoffelijkheid. En de intriges niet te vergeten.'

Ook de bewoners van het nabijgelegen Church View, wiens auto's telkens moesten plaatsmaken voor oldtimers, gaan het missen. 'Ons straatje ziet er in de serie heel klassiek uit, zonder kliko's', zegt Debbie, bewoonster van Church Bell Cottage.

Everybode loves a Lord

De serie heeft het Engelse adagium everybody loves a Lord bewezen. Tot wanhoop van bijvoorbeeld Karl Marx (1818-1883) heeft er in de Engelse samenleving heeft altijd een zekere mate van bewondering bestaan voor de aristocratie en de bijbehorende droomwereld, eentje waar de bedienden in harmonie leven met hun meesters. Het succes van Downton is daar een bewijs van. 'In de jaren negentig, met die Tony Blair, klonk er veel gejubel over de klassenloze samenleving en cool Brittannia', zegt schriptschrijver Fellowes, die tevens voor de Conservatieven in het Hogerhuis zit. 'Dat is niet het begin van een nieuw tijdperk gebleken, maar een oprisping. On-Engels.'

Het succes van de upperclass-soap, met wereldwijd 120 miljoen kijkers, staat niet op zichzelf. In de jaren zeventig was er Upstairs, Downstairs, een serie waar enkele jaren geleden een vervolg op werd gemaakt als reactie op de downtonmania. Ook Brideshead Revisited had in de jaren tachtig een grote invloed op de Britse cultuur. Studenten namen zelfs teddyberen mee naar de collegezalen, net zoals het hoofdpersonage Sebastian Flyte in de serie deed. Momenteel is er sprake van een downtonmania, die volgens de Londense butleropleiding Bespoke Bureau heeft geleid tot een toenemende vraag naar butlers. Zelfs het drinken van sherry en het dragen van art-decojuwelen is weer in de mode. Huizen die op loopafstand van een landhuis of riddergoed staan, zijn nu halve ton meer waard. Iedereen wil een lord als buurman.

Downton was de juiste serie op het juiste moment, in een onzekere tijd waarin naarstig werd gezocht naar het romantische verleden. Huizenbezitters wonen liever in een 19de-eeuwse kluswoning dan in doorzon, en als ze onverhoopt toch in nieuwbouw wonen, richten ze die retro in. Er is een grote belangstelling voor boerenmarkten, grammofoonplaten en 'ambachtelijke' middenstand. Een beetje burger trekt zijn stamboom na. Het is geen wonder dat de Conservatieven - met enkele aristocraten in hun midden - regeren. Downturn Abbey was dan ook de titel van een hilarische persiflage over de regering in het satirische magazine Private Eye.

Misschien is het dan ook geen toeval dat Downton Abbey Land - Berkshire en Oxfordshire - als Cameron Country wordt beschouwd. Het 17de-eeuwse Highclere Castle, het fictieve onderkomen van de Crawleys, ligt niet ver van het gehucht waar de premier is geboren. Bampton maakt deel uit van zijn kiesdistrict.

Anachronismen

Het vinden van anachronismen in Downton werd een nationaal gezelschapspel. Met plezier wezen kijkers erop dat serres van kunststof, satellietschotels en gele parkeerstrepen indertijd nog niet bestonden. Dat de oude gravin in de eerste episode van de laatste reeks Que sera sera zegt, leidde eveneens tot discussie. Deze uitroep werd pas in de jaren vijftig populair dankzij Doris Day, beweerde een historicus. Wat bleek? Het was sinds de 16de eeuw het motto van de hertogen van Bedford, woonachtig in Woburn Abbey. Dat moet aristoloog Julian Fellowes hebben geweten.

Mrs. Patmore (Leslie Nicol) en Mr. Carson (Jim Carter).Beeld Nick Briggs / Carnival Film
Highclere Castle.Beeld Nick Briggs / Carnival Film

Tweede huis

De cottages in de omgeving, om de hoek bij de Cotswolds, zijn in trek bij stedelingen die een rustige plek zoeken als tweede huis. Zo werd Bampton ook ontdekt. Volgens producent Nigel Marchant zijn de kerk, de huizen en straten zo goed bewaard gebleven dat er weinig aan gedaan hoefde te worden als decor voor de aristocratische versie van Coronation Street. Hij was vooral onder de indruk van de uit 1153 stammende kerk.

In St Mary's Church komen doordeweeks meer mensen dan op zondagochtend. De bezoekers die, zo leert het gastenboek , uit oorden als Kaapstad, Kyoto en Kidderminster afkomstig zijn. Voor hen is dit de St. Michael and All Angels, de kerk waar de personages uit Downton bidden, huwen of rouwen. De woorden beautiful en Downton zijn hier synoniem. Ook Susan Glendinning, een bezoekster uit het Canadese British Columbia die voor de ingang poseert, ervaart dat zo. 'Dit is een betoverende plek, het Engeland zoals ik het me voorstel.'

Naast de kerk ligt een andere halte van de Downton-tournee: de dorpsbibliotheek die bekend is geworden als het streekziekenhuis dat in de serie met sluiting wordt bedreigd. Er is een speciale Downton-tentoonstelling waar gasten placemats, mokken en Downton-earl grey kunnen kopen. Vrijwilligster Tiz Evers, die met haar hond Lady achter een tafeltje zit, merkt op dat de belangstellenden zullen blijven komen. 'In politieseries met wilde achtervolgingen zijn wij Engelsen hopeloos, maar het maken van historische drama's, dat lukt ons wel.'

Downton Abbey, NPO 2, 31/10 om 20.20 uur.

Beeld Nick Briggs / Carnival Film
Andy (Michael Fox) en Daisy (Sophie McShera).Beeld Nick Briggs / Carnival Film
Meer over