Het leven

Het kan jaren duren voordat de puzzelstukjes op hun plaats vallen

Suzanne Weusten

Een van de eerste patiënten van Stephen Grosz is Peter, een 27-jarige ingenieur die na een poging tot zelfdoding bij de therapeut op de divan belandt. Grosz krijgt moeilijk contact met de man. Hij komt erachter dat er een patroon zit in Peters gedrag. Aanvankelijk is Peter vriendelijk, maar na verloop van tijd slaat zijn gedrag om, maakt hij ruzie en komt hij niet meer opdagen. Ook bij zijn vrienden en op zijn werk gedraagt hij zich zo. De psychotherapeut ontdekt stukje bij beetje wat de oorzaak is van Peters vreemde gedrag. En hoewel hij op gruwelijke wijze door zijn patiënt wordt misleid, kan hij hem uiteindelijk helpen.

Met het verhaal over Peter is de toon gezet. Vrijwel alle stukjes in de verhalenbundel Het leven - Een handleiding van psychoanalyticus Stephen Grosz zijn thrillerachtige puzzeltjes, niet in de laatste plaats doordat Grosz beeldend en spannend schrijft. Zo heeft hij een patiënt, Francesca, wier man vreemdgaat, maar Francesca zelf lijkt het niet in de gaten te hebben. Ze is er blind voor, en ontkent het, totdat na drie jaar een ogenschijnlijk detail haar de ogen opent.

In elk hoofdstuk passeert een patiënt, zoals het kind dat door haar ouders bij hem wordt gebracht omdat het 'ongelukjes' heeft, en dat steeds als de therapie dreigt te stoppen, weer gaat bedplassen. Of de man die niet van zijn succes kan genieten en na het behalen van een prestigieuze prijs in een depressie schiet.

De verhalen die Stephen Grosz in zijn spreekkamer te horen krijgt, gaan over liefde, haat, verandering en verlies; over mensen die verdriet hebben, die hun leed niet hebben verwerkt en vaak hun eigen gedrag niet begrijpen. Met hulp van de therapeut vallen de puzzelstukjes op hun plaats, een proces dat soms jaren duurt. Grosz beschrijft al die verhalen onderhoudend, met uitstapjes naar schrijvers als Charles Dickens of Karen Blixen. De laatste verwoordt de essentie van zijn werk: 'Alle leed kan worden gedragen als je het in een verhaal stopt of er een verhaal over vertelt.'

De patiënten in de spreekkamer hebben geen woorden om hun leed in een verhaal te gieten, maar Stephen Grosz helpt. Hij observeert, luistert en duidt. Dat er soms wat rafelrandjes resteren en dat soms ook de therapeut met vragen blijft zitten, is niet erg. Het maakt zijn rol als psychotherapeut alleen maar geloofwaardiger. Want ook al suggereert de Nederlandse titel iets anders: voor het leven bestaat geen handleiding.

Meer over