Het leven van Brahma-kip en troostcavia

'Wat een waanzin.' Kan een stier dat uitstralen? Of vullen wij mensen dat voor hem in? Maar het kan toch bijna niet anders dan dat het beest dat denkt?...

Zo zijn er nog wel meer ongemakkelijke momenten in hetAmsterdamse Huis Marseille, waar de tentoonstelling Dierbaar...te zien is. Voor Document Nederland, de achtste editie van dedocumentaire foto-opdracht die jaarlijks wordt georganiseerd doorhet Rijksmuseum en NRC Handelsblad, verdiepte fotograaf Jan vanIJken (1965) zich drie jaar lang in de relatie tussen mens endier.

In die tijd pendelde Van IJken heen en weer tussenkinderboerderijen, konijnenfokkerijen, hondenshows,pluimvee-opfokbedrijven, hengstenkeuringen,varkensvermeerderingsbedrijven, proefdierlaboratoria, eenhondenbegraafplaats en huisdierenvrienden.

Het resultaat van zijn zoektocht naar 'de waarde van een dierin Nederland', zoals hij het zelf omschrijft, hangt in zwart-witaan de museummuren.

Om te bepalen hoeveel waarde een dier in Nederland heeft, ishet nodig zo veel mogelijk aspecten van de mens-dier-relatie telaten zien en om afstand te bewaren. Dat doet Van IJken dan ook.Hij brengt alles met betrekking tot die relatie in beeld, vantwee dagen oude biggen die zonder verdoving worden gecastreerdtot een troostcavia die op bezoek gaat bij een meisje in hetziekenhuis. Maar nergens wordt de fotograaf overdrevensentimenteel of emotioneel. De bijschriften bij de foto's zijnzakelijk, ze vermelden wat er te zien is, niet meer en nietminder.

Dat is prettig. Iedereen weet hoe mensen dieren behandelen,of dit nu positief of negatief is. Voor het winnen van zieltjesvoor bijvoorbeeld de dierenbescherming hoeft Van IJken zich dusniet te lenen.

Toch probeert de fotograaf wel vragen op te roepen. Allereerstdoor de wijze waarop hij zijn foto's heeft opgehangen: kriskrasdoor elkaar. Op de ene foto is de gedwongen vrijpartij tussen detwee stieren te zien, terwijl een andere een politieman toont diein een weiland zielsgelukkig een koe ligt te omhelzen. Hier geefteen man zijn gekuifde Brahma-kip een liefdevol schuimbad, daarworden mannetjeskuikens van de vrouwtjes gescheiden omdat ze voorde vleesindustrie nergens toe dienen en daarom worden vermalentot voer - alsof het een een logisch gevolg is van het ander.

Dat maakt dat je als toeschouwer in de war raakt. Is een biginenten tegen longontsteking dierenmishandeling of niet? Enknuffelen met een harig varken - mag dat? Zijn we in onze relatietot dieren niet volledig naar alle kanten doorgeslagen?

Daarnaast kijken meer dieren, net als de verbaasde stier,recht in de camera. De aap in het proefdierlaboratorium waarbijbloed wordt afgenomen, de langharige witte wedstrijdhond diewordt opgemaakt en geföhnd, de magere naaktkat tijdens eenkattenshow (een sinds 1966 gecultiveerd ras voor mensen dieallergisch zijn voor kattenharen en het niet erg vinden tegen eenwandelende zeemlap aan te kijken) - ze veroorzaken allemaalschuldgevoel.

Maar erger nog is het wanneer Van IJken fotografeert vanuithet perspectief van het dier. Bij een Rashonden Tentoonstellingis van de winnende hond slechts de achterzijkant van de kop tezien, helemaal onderaan op de foto. Het gaat hier in de eersteplaats om de meute mensen vóór hem, allemaal met flitsendecamera's en bewonderende blikken.

Of wanneer de fotograaf vastlegt hoe de mens het ene diermedeplichtig maakt aan de pijn van het andere. Wanneer hij laatzien hoe door toedoen van menselijk ingrijpen het ene diergelijker is dan het andere. Zoals op die ene verschrikkelijkefoto van een medewerker van een varkensvermeerderingsbedrijf dieeen twee dagen oude big zonder verdoving castreert, om deballetjes vervolgens aan de honden te voeren. Hij houdt ze hoogin zijn hand, twee trouwe viervoeters wachten geduldig en metgeheven koppen af.

Ja. Wij zijn gek. En Van IJken is in zijn missie geslaagd.

Meer over