Het komt nooit nooit meer goed met de files

Zembla: De tol van de file. Nederland 3, 20.50 uur...

'En, wat heeft zij gewonnen?' roept Hans van der Togt in de zoveelste aflevering van Het Rad van Fortuin. 'Een auto' De gelukkige kandidate gilt uitzinnig van vreugde en rent samen met Hans naar het glanzende voertuig.

Het televisiefragment komt voor aan het eind van de Zembla-documentaire De tol van de file, die vanavond wordt uitgezonden. Tegen die tijd doet de blijdschap van de quiz-kandidate nogal absurd aan. Wat in de jaren vijftig nog de droom van ieder huishouden was, is tegenwoordig een nachtmerrie.

Voor de familie Angenent, bij wie Hans van der Togt op de buis verschijnt, is die nachtmerrie reden om te verhuizen. Het gezin brengt het niet meer op: het vroege opstaan en het gewacht aan het eind van de dag. Alleen maar omdat meneer Angenent op de rit naar zijn werk dagelijks uren doorbrengt in de file.

Snel is een auto al lang niet meer in Nederland. Het enige wat steeds sneller gaat is de toename van de files.

De aanleiding voor de Zembla-documentaire is het zogenaamde 'rekeningrijden', waarmee minister Jorritsma binnenkort de files in Nederland wil gaan bestrijden. In Rotterdam wordt er momenteel met dit tovermiddel geëxperimenteerd. Het uitgangspunt is dat de automobilist moet betalen voor het gebruik van de snelwegen. Auto's worden voorzien van een kastje ingebouwd met een chipkaart. Van die kaart wordt bij passage van een controlepoort automatisch een bedrag afgeschreven. Vijf gulden zal iedere betreding van een snelweg gaan kosten, en veel meer als de automobilist zich niet aan de regels houdt.

Met de helderheid die alle Zembla-documentaires kenmerkt wordt het nieuwe systeem uit de doeken gedaan, en voorzien van vele kanttekeningen. Uit een onderzoek van Rijkswaterstaat blijkt dat 70 procent van de automobilisten deze tolheffing onaanvaardbaar vindt. Maar denk niet dat het ministerie daarmee zijn doel heeft bereikt, want slechts 1,5 procent van de ondervraagden zegt uit de auto te stappen als het rekeningrijden wordt ingevoerd. Met geen stok is de automobilist de trein in te krijgen, moet men uit dit onderzoek concluderen. Een hoogleraar verkeerskunde voorziet dat de autogebruikers zullen proberen om - bijvoorbeeld via sluiproutes - het nieuwe systeem te ontduiken. 'Mensen zijn heel creatief. Het lijkt een Nederlandse volkssport om de overheid te slim af te zijn.'

Een tweede bezwaar dat dit peperdure systeem oproept, is het feit dat de files er niet mee worden opgelost. Dat is ook onmogelijk, is de sombere boodschap van de betrokken ambtenaren en onderzoekers. Wel kunnen we in de toekomst de filevorming beter voorspellen, zodat autorijders weten waar ze aan toe zijn, en er een 'betrouwbaar wegennet' ontstaat. Dat is nou niet bepaald het soort van betrouwbaarheid waar je van droomt als je net een auto hebt gewonnen.

Marijn van der Jagt

Meer over