Het Kanon gaat een reisje maken

Voor conservator Renato Scrollavezza van de gemeente Genua begint op maandag 1 september een benauwd weekje. Hij zal moeten toezien op de uitleenoperatie van de Guarneri del Gesù, alias 'Het Kanon'....

ANDRE LAMMERSE

Het is de viool waarop Nicolo Paganini (1782 - 1840) ooit zijn virtuoze composities speelde en waarmee de maestro heel Europa aan zijn voeten kreeg. De Guarneri wordt op 1 september onder gewapend politie-escorte overgebracht van Genua naar Maastricht. De Israëlische violist Shlomo Mintz mag er vijf dagen op oefenen om er vervolgens het eerste vioolconcert van Paganini op te spelen met het Limburgs Symfonie Orkest (LSO).

De viool van Paganini is een museumstuk van onschatbare waarde. Conservator Scrollavezza komt met drie andere cultuurvertegenwoordigers uit Genua over om het protocol rond de viool nauwlettend in de gaten te houden. Politiebewaking en een bankkluis in Maastricht zijn slechts twee van de garanties die de LSO-directie heeft moeten afgeven.

De Guarneri, gebouwd in 1742 door Stradivarius-tijdgenoot Guarneri del Gesù, is voor vijf miljoen gulden verzekerd. 'Maar dat zegt eigenlijk heel weinig', zegt LSO-directeur Detlev Weers. 'Ook een veelvoud van dat bedrag zou deze viool nooit kunnen vervangen.'

Dat de Paganini-viool naar Nederland komt, betekent voor Weers en zijn muziekgezelschap 'een klein wereldwondertje'. Het bijzondere is natuurlijk dat het instrument heeft toebehoord aan de tovenaar onder de violisten. Maar Paganini vatte niet voor niets zo'n grote voorliefde op voor zijn Guarneri. Volgens kenners heeft het instrument tot op de dag van vandaag een onwaarschijnlijk diepe klankleur. Vandaar sprak Paganini liefkozend over 'Het Kanon'. Drie jaar voor zijn dood in 1837 schonk Paganini de Guarneri aan zijn geboortestad Genua. 'Voor altijd bewaren', liet de violist in zijn testament opnemen. Sindsdien wordt 'Il Canone' met de grootste zorg bewaard in een verzegelde vitrine in het stadhuis.

Het initiatief om de Guarneri naar Nederland te halen kwam van TV2-netmanager Bob Bremer. De TROS zal in september in Maastricht een concert- en cd-registratie verzorgen en een reportage maken van de vioolverhuizing. Bremer, zelf een gepassioneerd Paganini-liefhebber, had meteen topviolist Mintz op het oog om het instrument te bespelen. Het LSO kwam er om praktische redenen bij omdat Mintz er als vaste gastdirigent is aangesteld en het Concertgebouworkest (de aanvankelijke voorkeur van Genua) geen tijd had.

De viool van Paganini wordt een à twee keer per jaar bespeeld in het stadhuis van Genua, het Palazzo Tursi. Bij hoge uitzondering komt het instrument ook wel eens buiten Italië. De viool moet af en toe worden bespeeld om hem in conditie te houden, zo weten ze inmiddels in Italie. In 1937 toen de viool sinds Paganini's dood niet meer was aangeraakt, bleek het instrument bijna van ellende uit elkaar te vallen. Na een grondige restauratie besloot Genua 'Il Canone' voortaan toe te vertrouwen aan een select gezelschap topviolisten.

Het uitlenen blijft nog altijd met de grootste zorgvuldigheid omgeven. Genua heeft de beveiliging uitbesteed aan Interpol en net als in Italië moet de Guarneri ook in Maastricht klimatologisch worden bewaakt. Conservator Scrollavezza zal niet toestaan dat Mintz er meer dan drie uur per dag op oefent. Dat schijnt het 250 jaar oude antiekstuk niet meer aan te kunnen. Voor Mintz vormt dat geen probleem, zegt LSO-directeur Weers. 'Het eerste vioolconcert van Paganini staat te boek als technisch heel lastig, maar Mintz heeft dat stuk al jaren in zijn vingers zitten. Bovendien speelt Mintz zelf ook op een Guarneri. Hij weet dus ongeveer hoe de viool zal aanvoelen.'

André Lammerse

Meer over