'Het is lastig verleiden met stoffige krantenknipsels'

Hoe Penny Lane in de geweldige animatiefilm Nuts! het ongelooflijke, ware verhaal vertelt van een arts die geitenballen transplanteert in impotente patiënten.

Berend Jan Bockting
Nuts! bestaat uit zeven hoofdstukken, waarin steeds door een andere animator een deel van Brinkleys geschiedenis wordt belicht. Beeld
Nuts! bestaat uit zeven hoofdstukken, waarin steeds door een andere animator een deel van Brinkleys geschiedenis wordt belicht.Beeld

Het is zo krankzinnig dat het ongeloofwaardig wordt, het verhaal over de Amerikaanse arts die impotentie meende te genezen door geitenballen in zijn patiënten te transplanteren, ondertussen 's lands populairste radiostation oprichtte én gouverneur van Kansas dacht te worden. En toch is het waar. Over deze John R. Brinkley (1885-1942) maakte documentairemaakster Penny Lane het grotendeels geanimeerde Nuts!. Het is een film die animatie, archiefbeeld, fotografie, krantenknipsels en interviews combineert en daarmee op aangename wijze verwarring sticht.

Eerder dit jaar werd Nuts! bekroond tijdens filmfestival Sundance en scoorde de film hoog bij het publiek van het International Film Festival Rotterdam. Vanaf volgende week is het Holland Animation Film Festival in Utrecht aan de beurt.

Nuts!

Nuts! past in een minitrend in het documentairelandschap, waarin animatie een opvallend deel van de speelduur inneemt en daarmee de subjectiviteit van de vertelling onderstreept. Onder meer het meesterlijke oorlogsdrama Waltz with Bashir (2008) en rocksterbiopic Kurt Cobain: Montage of Heck (2015) effenden het pad voor Penny Lane ('mijn echte naam', schrijft ze op haar website, verwijzend naar het Beatlesliedje).

'Waltz with Bashir heeft zonder meer richting aan mijn film gegeven', zegt Lane (38) via Skype vanuit The Macdowell Colony in Petersborough, New Hampshire, een kunstenaarsretraite waar ze zeven weken in rust werkt aan nieuwe plannen. 'Maar op het combineren van animatie- en documentaire-elementen na is die film niet te vergelijken met wat ik heb gedaan. Ook de animatiestijl verschilt enorm.'

De film van Lane bestaat uit zeven hoofdstukken, waarin steeds door een andere animator een deel van Brinkleys geschiedenis wordt belicht. Zelf kan ze overigens niet tekenen, haast ze zich te zeggen. 'Er bestaat een versie van de film waarin ik, tamelijk grappig, alles met stokpoppetjes heb voorgeschetst.'

null Beeld Getty images
Beeld Getty images

Experimenteel

De Amerikaanse documentairemaakster Penny Lane (38) studeerde af in digital art en maakte korte, experimentele films voor ze zich toelegde op documentaires. Dat waren films voor musea, zegt ze, niet voor bioscopen. 'De filmwereld vindt mij enorm experimenteel, de modernekunstwereld noemt mij ontzettend toegankelijk. Daar hou ik van. That's cool.'

Oplossing

Animatie was voor Lane in eerste instantie de oplossing van een probleem. 'Ik kan mijn publiek lastig verleiden met stoffige krantenknipsels. In mijn film zit een rechtbankscène waarin Brinkley tien minuten lang door een advocaat wordt ondervraagd over zijn transplantaties. Daar zag ik vooraf enorm tegenop. Het verhaal moest tot leven worden gewekt. Ik had acteurs kunnen huren om reconstructies te spelen, maar daar zag ik geen uitdaging in. In animatie wel, juist omdat ik het zelf niet beheers.'

Het casten van zeven animators (onder wie de Nederlandse Julia Veldman, die het opvallende tweede hoofdstuk in fraai zwart-wit animeerde) omschrijft ze als het 'moeilijkste en engste' moment tijdens het maken van de film. Alles gaf ze uit handen, en soms ging dat mis. Lane: 'Kwam er een animator naar mij toe, helemaal trots en enthousiast: kijk eens hoe ik Brinkley heb getekend! Maar dan leek-ie in niets op de Brinkley zoals de anderen hem tekenden. Ik kon niets anders dan de animators hun eigen ideeën en stijl laten uitwerken, maar het moest wel passen in het grote geheel.'

De animatie in Nuts! moet haar film niet alleen tot leven wekken, zegt Lane, maar bevat ook een op zichzelf staande betekenis. 'Het is een verhaal over bedriegen en bedrogen worden, waarin verschillende versies van de waarheid in omloop zijn. De animatie is een visuele uitwerking van dit verhaal. Met acteurs is dat effect niet te bereiken, of je moet het hoofdpersonage door zeven verschillende acteurs laten spelen, maar dat zag ik niet voor me.' En dat terwijl ze haar film in eerste instantie volledig uit archiefbeeld wilde samenstellen. 'Eerst besloot ik 5 minuten te animeren. Dat werden er 10. Uiteindelijk neemt het de film over: 55 minuten van de 79 zijn geanimeerd.'

Om zeep

Voor de duidelijkheid: alles animeren zou het concept van de film om zeep helpen. 'Praktisch beschouwd zou ik nog meer tijd en geld kwijt zijn. Creatief gezien verliest de film zijn authenticiteit als je niet af en toe een foto, archiefbeeld of krantenknipsel laat zien. Wanneer ik dat allemaal zou animeren zeg ik impliciet: alles is fictie. Dat was niet de bedoeling - ik werk juist fucking hard om je te overtuigen van de waarheid van dit verhaal.'

Tegelijk zit haar film vol kleine momenten, geregeld vrij lollig, waarin ze die zogenaamde waarheid voorziet van stevige korrels zout. 'Eh, ja, inderdaad. Het eerste shot van de film bestaat nota bene uit een cartoon van twee neukende geiten!' Lane schatert achter haar computer. 'Dus ik werk keihard om je te laten geloven dat alles in mijn film waar is en tegelijk zeg ik voortdurend: neem het maar niet te serieus. Of beter gezegd: de animatie herinnert je eraan dat je de waarheid niet altijd krijgt voorgeschoteld.'

Dat leverde een film op die de afgelopen twee maanden te zien was op experimentelefilmfestivals, documentairefestivals en een animatiefestival. Waar voelt Lane zich eigenlijk thuis? 'Nou, nergens, eigenlijk. Ik hou er niet van bij groepen of kliekjes te horen. Voor mij wordt het pas interessant als je film de hokjes overstijgt. Helaas kan ik volgende week niet in Utrecht aanwezig zijn, maar het lijkt mij geweldig: ik heb geen idee wat mensen in deze context van mijn film vinden - of welke vragen ze na afloop willen stellen.'

In Utrecht is van 16 tot en met 20 maart de 19de editie van het Holland Animation Film Festival (HAFF).

Het competitieprogramma van het festival (negen lange films en talloze kortfilms uit binnen- en buitenland) verenigt de meest uiteenlopende animatiestijlen en -methodes. Zo staan de subtiele animetekeningen van Keiichi Hara's Miss Hokusai, over de dochter en assistente van de legendarische Japanse kunstenaar Katsushika Hokusai, tegenover een film als Little from the Fish Shop: een tragische hervertelling van Hans Christian Andersens sprookje De kleine zeemeermin. Hiermee borduurt maker Jan Balej fris voort op de Tsjechische stopmotionfilmtraditie. Ook te zien is de Oscarwinnaar voor beste korte animatiefilm, het Chileense Bear Story (Historia De Un Oso), over een bejaarde beer die met blikken beren zijn eigen poppentheater bouwt.

Het HAFF speelt zich voornamelijk af in het Louis Hartlooper Complex, maar begeeft zich ook daarbuiten: analoog aan filmfestivals als dat van Rotterdam worden in het programmaonderdeel Expanding Animation de grenzen van de animatiekunst afgetast, met installaties en een tentoonstelling. Zo biedt de tuinzaal van het Centraal Museum onderdak aan de installatie Meteor Sonata, waarmee de Chinese kunstenaar Shiwei Ding zijn wonderlijke hommage brengt aan een oude, dode boom.

Door: Kevin Toma.

Holland Animation Film Festival, 16 t/m 20/3 in Utrecht

Meer over