‘Het is een schilderij van uitzonderlijke kwaliteit’

Beoogde aankoop vult lacune op in de verzameling van Rembrandts in Nederland...

Het kabinet overweegt het Rijksmuseum te helpen met de aanschaf van Rembrandts Portret van Catrina Hooghsaet, gemaakt in 1657, een schilderij dat 50 tot 70 miljoen euro moet kosten. Vraag aan Taco Dibbits, hoofd Schilderijen van het Rijksmuseum: waarom zou de staat uitgerekend voor een Rembrandt diep in de buidel moeten tasten? Er zijn toch al heel veel mooie Rembrandts in Nederland?

‘Ja, dat is waar’, zegt Dibbits. ‘Maar nauwelijks uit de jaren vijftig van de 17de eeuw, zoals dit. De aankoop van de Catrina zou die lacune opvullen.’ Bovendien gaat het om een schilderij van uitzonderlijke kwaliteit – zelfs voor een Rembrandt. Dat was meteen duidelijk toen het doek eind november, ‘bij hoge uitzondering’ in bruikleen gegeven door de Britse eigenaren, aan de muur van het Rijks werd onthuld.

Dibbits: ‘Zelfs van zo’n stuk is het altijd afwachten hoe het zich houdt tussen de echte Rembrandt-toppers, zoals De Staalmeesters.’ Maar alle aanwezigen, onder wie diverse Nederlandse museumdirecteuren, waren het volgens Dibbits meteen eens: ‘Goh, als we dít eens zouden kunnen kopen!’

Het doek is ‘heel mooi’ geschilderd. Dibbits: ‘In 1657 was Rembrandt net failliet. Waarschijnlijk kon hij een portretopdracht van zo’n rijke vrouw als Hooghsaet heel goed gebruiken, en heeft hij zich daarom extra ingespannen.’

De geportretteerde was bovendien een bijzondere vrouw, over wier leven ook nog eens ongebruikelijk veel bekend is. Catrina Hooghsaet was ongelukkig getrouwd met een doopsgezinde predikant. Toen die haar betichtte van het verspreiden van leugens, verliet zij boos de echtelijke woning om op zichzelf te gaan wonen – een unieke stap voor een 17de-eeuwse getrouwde vrouw. Als straf sloot de doopsgezinde gemeente haar uit van bepaalde kerkelijke rituelen. Tien jaar later, in 1657, vroeg Hooghsaet de doopsgezinden brutaalweg haar weer toe te laten, zonder dat zij naar haar man hoefde terug te keren. Zij kreeg haar zin.

In datzelfde jaar maakte Hooghsaet haar testament op. Daarin omschreef zij precies wat op Rembrandts portret van haar is te zien, zoals de kleren en sieraden die zij daarop draagt en het groene parkietje links op het doek, destijds een geliefd huisdier voor vermogende vrouwen als Hooghsaet. Een teken te meer van haar eigengereidheid: de doopsgezinde predikanten uit die tijd kritiseerden deze modegril, omdat het geld beter besteed zou zijn aan de armen.

Meer over