analyse

Het is de maand van de waarheid voor kunstbeurzen. ‘Het geld brandt nu natuurlijk in de zakken’

Erop of eronder? Doorschuiven of doorpakken? Veel kunstbeurzen mikken erop om deze maand eindelijk weer te openen: in Amsterdam, New York en Basel. De omstandigheden blijven, zeker voor de internationale beurzen, precair.

Opbouw van de KunstRAI in Amsterdam.  Beeld Studio V
Opbouw van de KunstRAI in Amsterdam.Beeld Studio V

Erik Hermida, de directeur van de KunstRAI, verheugt zich erop donderdag eindelijk open te gaan: ‘Ik ben expert beurzen verzetten geworden, want de KunstRAI is al vijf keer verzet.’ Ook dit keer kan niet alles volgens plan doorgaan. ‘We nodigen elk jaar galerieën uit een bepaalde stad of een land uit. Voor deze editie (die in mei 2020 zou plaatsvinden, red.) hadden we Japanse galerieën uitgenodigd, maar die kunnen niet komen.’ De beurs voor hedendaagse kunst vindt plaats in de Europahal van de RAI: ‘Die hal is zo groot dat mensen geen tijdvakken hoeven te boeken.’

Doordat het – vooraf online gekochte – ticket wordt gescand bij de entree is achteraf alsnog eventueel contactonderzoek uit te voeren. Een test- of vaccinatiebewijs is in de RAI geen vereiste: ‘Ons publiek bestaat uit hoogopgeleide vijftigers, die zijn allemaal ingeënt, daar maar ik geen zorgen over.’ Jaarlijks trekt de beurs, die zich expliciet profileert als ‘nationaal’, zo’n 15 tot 20 duizend bezoekers.

Kunst- en fotografieliefhebbers kunnen volgende week ook terecht op fotografiebeurs Unseen. Die heeft vorig jaar vanwege coronamaatregelen een editie overgeslagen, maar wordt weer opgebouwd op het Amsterdamse Westergasterrein. Bij dit evenement wordt wel gebruik gemaakt van de Corona CheckApp en bezoekers moeten vooraf een starttijd reserveren. Dat heeft te maken met de internationale deelnemers en gasten, legt directeur Roderick van der Lee uit: ‘We willen dat zij zich veilig voelen.’

Gemotiveerde bezoekers

Dit jaar heeft de organisatie vooral gekozen voor galerieën uit continentaal Europa: ‘We hebben ons gericht op de omringende landen, dus galerieën uit bijvoorbeeld Parijs, Brussel en Keulen.’ Het is continu aanpassen, vertelt van der Lee. Vorige week werd nog duidelijk dat twee galerieën uit Iran niet kunnen komen vanwege een inreisverbod. Hij verwacht dan ook minder buitenlandse bezoekers, normaal is dat eenderde van de ongeveer 25.000 bezoekers. Nu is de capaciteit van de beurs door de coronamaatregelen sowieso lager en verwacht de organisatie de helft te ontvangen: ‘Maar wat we al merkten bij Art Rotterdam (dat in juli plaatsvond en van dezelfde eigenaar is, red.) is dat het wel de gemotiveerde helft is die komt.’

Toch durfde de zeer internationaal georiënteerde Tefaf het nog niet aan, een fysieke kunstbeurs. Onder normale omstandigheden ontvangt deze beurs in Maastricht zo’n 70.000 bezoekers van wie de helft uit het buitenland komt. Vorig jaar maart sloot de beurs voortijdig vanwege een coronageval. Uiteindelijk ging in 2020 meer dan de helft van de kunstbeurzen niet door en slonk de totale omzet in de markt voor kunst en antiek met 60 procent. Onlineverkopen namen wel toe, tot een kwart van het totaal.

Tefaf zal deze week online plaatsvinden, net als vorig jaar november. Opvallend is dat deze ‘Tefaf Online’ het model van een fysieke beurs imiteert: er is een preview (op woensdag), er is een uitgebreid randprogramma met elke dag ongeveer drie lezingen en debatten. Een aantal topstukken, zoals schilderijen van Monet en Keith Haring, zullen waarschijnlijk miljoenen euro’s opleveren.

Dergelijke verkopen gebeuren natuurlijk niet direct online, de virtuele beurs is eerder koppelaar van handelaren en klanten. In november telde de organisatie 30.000 (online) bezoekers. Toen was het concept nog één kunstwerk per deelnemer, inmiddels mogen de handelaren drie stukken tonen, vanwege de beperkte aandachtsspanne online. Alsnog gaat het opgeteld om bijna 700 kunstwerken van meer dan 260 handelaren.

Onrust

De Armory Show in New York, met kunst en antiek, houdt wel een fysieke beurs. Maar door de reisbeperkingen is het aantal Europese kunsthandelaren beperkt. Ook Art Basel, de internationale beurs voor hedendaagse kunst, waagt het erop. De Zwitserse beurs staat normaal in juni in de agenda’s van verzamelaars en museumdirecteuren wereldwijd, maar werd verplaatst naar 24 tot en met 26 september.

Onder de deelnemende galerieën heerst echter grote onrust en onzekerheid. Onlangs werd duidelijk dat Zwitserland Astra Zeneca-vaccinaties van reizigers buiten de EU niet accepteert als vaccinatiebewijs. Bovendien worden Amerikanen door hun overheid afgeraden naar Zwitserland te reizen vanwege het besmettingsniveau.

Daar worden nu wekelijks 210 besmettingen per 100 duizend inwoners geteld, het dubbele van het aantal in Nederland (maar minder dan in de VS). De beurs, die de laatste fysieke editie 88.000 bezoekers ontving, heeft beloofd de kosten van PRC-testen te vergoeden voor deelnemende galeries.

Na klachten van galerieën, die erop aandrongen de beurs uit te stellen vanwege de financiële risico’s en gezondheidsrisico’s, heeft Art Basel bovendien laten weten dat wie het land niet inkomt of in quarantaine moet, kosteloos kan annuleren. De investering (ongeveer 600 euro per vierkante meter standhuur) is dan voor een beursdeelname in 2022. Ook kan Art Basel zorgen voor ‘invalpersoneel’ voor galerieën die om gezondheidsredenen niet op de beursvloer willen staan. Beide maatregelen zullen echter niet helpen om terughoudende (internationale) bezoekers over de drempel te krijgen.

Het zijn zorgen die Erik Hermida van de KunstRAI niet heeft. Hij verwacht de komende dagen net zoveel bezoekers te ontvangen als voorgaande jaren. En, zo voegt hij lachend toe: ‘Het geld brandt nu natuurlijk in de zakken.’

KunstRAI, Europahal RAI Amsterdam, 8 t/m 12 september
Tefaf Online, tefaf.com, 9 t/m 13 september
Unseen, Westergas Amsterdam, 17 t/m 19 september

Meer over