Interview

'Het hoort niet te werken, maar dat doet het wel'

Sparks, de theatrale popgroep uit de jaren zeventig/tachtig, zijn de helden van talloze genregenoten. Ook van Franz Ferdinand, met wie ze nu onder groepsnaam FFS een album hebben gemaakt. Hoe vonden ze elkaar?

FFS: Sparks-leden en broers Ron (hoed) en Russel Mael (horizontaal gestreept shirt) en Franz Ferdinand: direct achter Russel Paul Thompson, naast hem Bob Hardy (baard), Nick McCarthy (gestreept shirt) en Alex kapranos. Beeld David Edwards
FFS: Sparks-leden en broers Ron (hoed) en Russel Mael (horizontaal gestreept shirt) en Franz Ferdinand: direct achter Russel Paul Thompson, naast hem Bob Hardy (baard), Nick McCarthy (gestreept shirt) en Alex kapranos.Beeld David Edwards

In een Amsterdamse hotel-kamer zitten drie mannen: een Schot van begin 40 en twee Amerikaanse broers van achter in de 60. Ze hebben allen hun sporen in de popmuziek verdiend. De Schot als zanger van Franz Ferdinand, een van de leukere Britse gitaarbands van de laatste vijftien jaar; de twee Amerikanen als kern van de theatrale Amerikaanse popgroep Sparks.

Meer dan veertig jaar geleden hadden zij hun eerste grote hit: This Town Ain't Big Enough For Both Of Us. Een liedje dat in 1974 op de door TopPop gedomineerde popmuziektelevisie buiten-gewoon opvallend oogde en klonk. Een opgewekt, licht bombastisch gearrangeerd nummer, gedragen door de geëxalteerde falset van zanger Russell Mael. En dan was er nog zijn drie jaar oudere broer Ron achter de piano. Strak in het pak, plakhaar en een zwart blokje haar onder zijn neus. 'Christus, ik geloof dat ik Hitler op tv zag', zou John Lennon hebben geroepen na zijn kennismaking met het nieuwe pop-fenomeen.

Franz Ferdinand-zanger Alex Kapranos (43) was toen nog een peuter. Hij leerde de muziek van Sparks, die inmiddels meer dan twintig studio-albums hebben uitgebracht en altijd actief zijn gebleven, pas later kennen. Wanneer precies weet hij niet meer. 'Maar ik was meteen verkocht. Sparks is zo'n band waarvan ik altijd een brede lach op mijn gezicht krijg als ik aan ze denk.'

Muziek van Sparks

De stoïcijns ogende Ron Mael achter de piano en de falset van zijn jongere flegmatieke broer Russell vormt al sinds 1971 de kern van Sparks, de band die al 22 studio-albums uitbracht voordat ze met Franz Ferdinand FFS opnam. Aanvankelijk wilde het met Sparks niet zo lukken, ook al had de begin jaren zeventig erg gewilde producer Todd Rundgren zich over de band ontfermd. Met al twee albums op zak, tijdens een Britse tournee in 1973, trok de groep ineens de aandacht. Sparks mogen voor Island met een Britse producer aan de slag. Het album Kimono My House bezegelt in 1974 de doorbraak van Sparks dankzij de hits This Town Ain't Big Enough For Both Of Us en Amateur Hour. Vreemd genoeg doet de plaat in de VS nauwelijks iets. De successen, ook van daaropvolgende platen als Propaganda en Indiscreet, beperken zich vooral tot Europa. Dat verandert in 1979 met het door discopionier Georgio Moroder geproduceerde No. 1 In Heaven. Beat The Clock wordt wereldwijd een hit en de vier in de Moroder-studio opgenomen platen die volgen doen het in de VS zelfs beter dan in Europa. De platen die het goed doen in Europa, moesten de Amerikanen niet en vice versa, zo stelt de oudste van de twee broers met enige verbazing vast. Groot artistiek en commercieel succes blijft in de jaren negentig overal uit, maar vanaf de eeuwwisseling gaat het beter. Platen als Lil' Beethoven (2002), Hello Young Lovers (2006) en The Seduction Of Ingmar Bergman (2009) krijgen hun verdiende cultstatus. Bovendien is Sparks altijd een ijzersterke live-attractie gebleven. Pop, klassiek, vaudeville en musicals: alles hoor je terug in de muziek van Sparks, die met een grote zorgvuldigheid wordt gemaakt.

Elf jaar geleden in LA

De broers Ron (69) en Russell Mael (66), al meer dan veertig jaar de kern van Sparks, weten nog wel wanneer ze voor het eerst Franz Ferdinand hoorden. 'Dat was elf jaar geleden', zegt Ron. 'In Los Angeles, op de radio', zegt Russell. 'Het liedje heette Take Me Out', vervolgt hij, de jongste van de twee broers. 'Bij ons in de States was het nummer nog niet zo bekend. Maar we hoorden er iets in wat we nergens anders hoorden en keken elkaar aan. Een hoekig, heel opbeurend nummer, anders gestructureerd dan veel radiohits.'

'En gezongen met een stem die niet zozeer mooi was, maar wel uitgesproken klonk en een soort lichtheid had die ik miste in veel rockmuziek', vult Ron Russell aan.

De drie heren zitten niet zomaar oude herinneringen op te halen. Ze hebben de handen ineengeslagen en samen een plaat opgenomen. FFS heet de nieuwe band, bestaande uit de vier bandleden van Franz Ferdinand en de twee Sparks-broers.

De eerste kennismaking

Ron, de oudste vande twee, is het minst veranderd. Zijn zwarte haar glanst nog volop. Zijn lichtgekleurde zomerse pak zit perfect. Een dun zwart lijntje boven zijn lip is alles wat er over is van de ooit spraakmakende snor. Hij vertelt verder over de eerste kennis-making met de een kwart eeuw jongere band. 'Toen we vlak na dat radio-moment een interview met Franz Ferdinand lazen waarin ze ons noemden, vonden we dat we maar eens moesten afspreken.'

Zo geschiedde. Op tournee in Amerika ontmoetten de vier jongens van Franz Ferdinand de broers Mael. 'Leuk gesprek, eindigend met de belofte snel iets samen te gaan doen', weet Kapranos nog.

Maar het ging ineens hard met Franz Ferdinand. De Schotse gitaarband vond wereldwijd een groot gehoor en werd een zeer geliefde attractie op festivals.

Pas negen jaar later kwam Kapranos de broers weer tegen in San Francisco. 'En nu lieten we elkaar niet meer gaan.'

Er was meteen een klik, aldus Kapranos. 'Ik bewonderde hun manier van liedjes schrijven. Het in een paar zinnen neerzetten van archetypische karakters. Dat dwong me ook meer zo te werken. We mailden in razend tempo ideetjes heen en weer. Over typetjes in de teksten of arrangementen. Ik vond het bij Sparks altijd mooi dat hun muziek zwaar kon lijken, maar toch altijd iets luchtigs had. Terwijl hun teksten geestig waren, maar altijd een serieuze ondertoon hadden.'

Morrissey

De man die een connectie vormt tussen Franz Ferdinand en Sparks is Morrissey, voormalig zanger van The Smiths. Hij stuurde in de jaren zeventig al ingezonden brieven naar Britse muziekbladen met de mededeling dat Sparks zijn leven hadden veranderd. Morrissey was dertig jaar later ook een groot bewonderaar van het toen nog onbekende bandje Franz Ferdinand. Ze mochten zijn voorprogramma verzorgen toen hij met een concert in Manchester zijn 45ste verjaardag vierde.

Een beetje pesterig, maar volgens de makers lief bedoeld, nam Sparks in 2009 een liedje op: Lighten Up, Morrissey. Ron Mael: 'We houden van hem, maar een beetje een zeur is het wel, toch?'

Plezier in het neerzetten van typetjes

Russell Mael, die ondanks zijn bruin geverfde haar allang niet meer oogt als het jongere broertje van Ron, zegt dat ze ook nu weer veel plezier hebben gehad in het neerzetten van typetjes als de 'Dictator's Son', geboren in een land van hitte en zand, die graag te koop loopt met zijn voorliefde voor westerse zaken als 'sixties soul, Nat King Cole en de Bundesliga'.

Kapranos heeft een liedje geschreven dat over hemzelf lijkt te gaan: Little Guy From The Suburbs. Een opvallende regel in het mooi klein gehouden liedje is: 'I didn't make it like I hoped we would.' Maar dat moeten we niet al te letterlijk nemen, zegt hij. 'Al is het wel zo dat we met Franz Ferdinand zijn aanbeland op een punt van: wat nu?'

Meteen is er de bijval van Ron Mael: 'Gold voor ons ook. We hadden het volgens mij even nodig samen te werken met popmuzikanten die veel jonger waren, met een heel andere bagage dan wij.'

Kapranos: 'Mij leek het wel bijzonder, samen zingen met iemand die een totaal ander soort zanger is. Russell zingt veel hoger dan ik. Onze stemmen zouden helemaal niet samen moeten gaan, maar, en dat vind ik het grootste wonder, dat doen ze wel.'

Ron Mael: 'Alex en Russell hebben allebei een erg karakteristiek geluid. Ze moeten niet unisono proberen te gaan, maar los van elkaar hun regels zingen. Dan hoor je de stemmen toch een beetje nader tot elkaar komen.'

Piano en gitaar

Het album FFS bevat zowel wat orkestrale door piano gedragen liedjes waarop Sparks patent had, als meer hoekige gitaarliedjes waar Franz Ferdinand zo goed in is. En soms loopt alles door elkaar heen, zoals in het lange nummer met de geestige titel Collaborations Don't Work.

'Zelfspot hoort erbij', zegt Ron Mael een beetje geheimzinnig wanneer de titel ter sprake komt. 'Het leuke van dat nummer is dat er eigenlijk wel zes verschillende liedjes in verstopt zitten. Het verandert wel vijf keer van sfeer. Dat werkt niet samen, zeg je dan. Maar het werkt juist wel. Dat is het leuke van FFS: het hoort niet te werken, twee bands als deze samen. Maar dat doet het wel.'

'We gaan er ook gewoon mee door, hoor, als het publiek het wil', zegt zijn broer Russell.

Kapranos: 'Het is geen zij-project of hoe je zoiets ook noemt. Deze samenwerking is serieus. We gaan alle festivals af en dan zien we wel weer. Mogelijk gaat FFS nog jaren door. Dan maar even geen Franz Ferdinand.'

De broers Mael knikken instemmend.

FFS: FFS. Domino/V2. FFS speelt op 2/7 in de Amsterdamse Melkweg en op 22/8 op Lowlands, Biddinghuizen.

Meer over