Het demasqué van de waarheid op Sinterklaasrijm

THEATER..

ANNETTE EMBRECHTS

De Mensenhater door Het Oranjehotel. Tekst: Molière. Vertaling: Michiel van den Berg: Regie: Jeroen van den Berg. 3 april Grand Theatre Groningen. Tournee.

Zowel waarheid als bedrog maken het leven lastig. Want wie in alles eerlijkheid nastreeft, raakt net zo verstrikt als wie met leugens door het leven slalomt. Dat maakte Molière prachtig duidelijk in De Misantroop (of De Mensenhater), waarin hoofdpersoon Alceste wil leven naar de volle waarheid. Met onverbiddelijk fanatisme probeert hij de hem omringende wereld van opportunisme te ontmaskeren. Daarom gaat hij in de vriendenkring van de jonge weduwe Célimène, op wie hij hartstochtelijk verliefd is, als een bezetene te keer tegen iedere hypocriete opmerking.

Toch wint hij er uiteindelijk niets mee. Want wanneer hij ontdekt dat het object van zijn liefde de grootste bedriegster is van iedereen, ontsteekt hij in blinde jaloezie en stoot haar af door onmogelijke eisen. Aan het slot zitten ze samen in de salon: de waarheidsfanaat tegenover de leugenaarster, beide met lege handen.

In de regie van Jeroen van den Berg bij zijn pas naar Groningen verhuisde club Het Oranjehotel, refereert De Mensenhater in niets aan het salonfähige milieu uit de 17e eeuw dat Molière in deze tragikomedie becommentarieerde. Of het moet de voortdurende glinstering zijn op de dubbele laag van flinterdunne zilverkleurige lamellen die doen denken aan kristallen kroonluchters. Verder is het toneel kaal, op een televisie, een intercom en twee fauteuils na - model jaren zeventig.

Célimène en haar bewonderaars zijn dan ook gewone dertigers. Een tikje trendy zodat ze zich een hapsnapmode kunnen permitteren uit allerlei subculturen. Een te strakke broek, een blonde kop dreadlocks en zo'n ballentennistrui met v-hals. Aan theatraliteit valt er niet veel te beleven, en dat tekent Van den Berg, die eerder ook Pinters De Thuiskomst in zo'n stilistische leegte ensceneerde. Hier gaat het om het spel en de tekst.

Het eerste is op z'n minst merkwaardig te noemen. Waar Mathieu Güthschmidt en Trudi Klevers vol vuur de strijd met elkaar aangaan als de driftige Alceste en de alles wegwuivende Célimène, spelen de anderen bijna allemaal een spelletje met hun vorm van acteren. Ze doen geen moeite hun hypocrisie te veinzen. De onechtheid druipt ervan af. En waar nicht Éliante zich als het meest oprechte personage gedeisd houdt tussen deze 'retenlikkers', wordt ook die welgemeendheid onderuit gehaald doordat ze gespeeld wordt door Ad Knippels, een man op rode hakken.

Het lijkt wel of Van den Berg al het gedweep van Célimènes gasten nog eens van een laag onnatuurlijkheid heeft willen voorzien. Ook de meest pure vriendschap die zichtbaar is, speelt zich af in tekenfilmversie op televisie: Mowgli met zijn Disney-dierenvrienden. Toch werkt deze keuze averechts, want voor Alceste valt er hierdoor weinig te ontmaskeren. Alles wat onecht is, is zo onecht dat er geen eer aan te behalen valt aan het demasqué.

Alle tragiek moet nu dus van de tekst komen en dat is een nieuwe, platvloerse vertaling van Van den Bergs broer Michiel. Hij heeft er met rijm en metrum zo'n alledaags Sinterklaasvers van gemaakt dat je het idee hebt een surprise-avondje bij te wonen. Zoëen waarop mallotige rijmen verhullen dat het nergens over gaat.

Dat gevoel houd je ook als toeschouwer over aan deze kaalgeslagen Sinterklaasversie van De Mensenhater. Want de motieven achter het leugenachtig van mensen worden in deze interpretatie van het Oranjehotel nergens blootgelegd. Het net waar de personages in verstrikt raken, blijkt uiteindelijk net zo soepel uit elkaar te vallen als de lamellen op het toneel.

Annette Embrechts

Meer over