Het begon allemaal met een namaak Matisse

Met zijn blauwe, rode en gele viltstift schetst hij zijn zoveelste Mondriaanontwerp op een A-4'tje. 'Dat valt niet mee. Tenminste, als die gekleurde vlakken elkaar niet mogen raken.' Nee, een meestervervalser is Henk Plenter niet....

Van onze verslaggeefster

Annemieke Jansen

VLEDDER

Goedbeschouwd had Henk Plenter (62), een rijzige oud-leraar Engels, zich kunnen overgeven aan een welverdiende rust temidden van stapels boeken in zijn tuin. Maar daar is hij de man niet naar; hij zou zijn toehoorders missen. Hij geniet zichtbaar van zijn rol als gids. Hier en daar neemt hij een loep ter hand, en legt uit waarom iets echt is of niet. Met een beetje fantasie doet Plenter, in zijn vrolijk ruitjescolbert met bijpassend rood strikje, denken aan een eigentijdse Sherlock Holmes, maar dan zonder pijp.

Vervalsers zijn volgens Plenter over het algemeen 'beperkte lieden. Ze willen snel geld verdienen. Wat te denken van een Filarski-vervalser die zijn werk signeert met Filarki.'

Het begon allemaal met een Matisse. Plenter en zijn vrouw Erna Jansen, lerares biologie, liepen al een aantal jaren beurzen, veilingen en galeries af. De Matisse - 'Vrouw met appeltjes in effen blauw' - hing in een galerie in het Amsterdamse Spiegelkwartier. 'Ze deden moeilijk over een verkoopbonnetje, toen kreeg ik argwaan. Later zag ik in een artikel over meestervervalser Geert Jan Jansen precies dezelfde afbeelding staan. Toen wist ik het zeker.' Althans bijna zeker, want uitsluitsel kreeg hij niet. De Matisse was de eerste in een reeks van 'neppers' die - eerst per ongeluk, later opzettelijk - werden aangeschaft.

Het huis in Bilthoven puilde al snel uit. Niet alleen met valse kunst, maar ook met de inmiddels aanzienlijke collectie hedendaagse grafiek en glaskunst, die in de loop der jaren was opgebouwd. Toen Erna Jansen een keer midden in de nacht haar teen stootte tegen een stapel schilderijen, was de maat vol: 'En nu komt er niets meer binnen zonder dat er ook wat uitgaat'

Het gemeentehuis van Vledder, in de geboortestreek van Plenter, bood uitkomst. Door de fusie met omringende gemeenten wilde Vledder van het pand af. Plenter en Jansen kochten het inclusief het erachter gelegen woonhuis voor een klein miljoen. De collectie met glaskunst van onder meer Copier, Viscosi en Sahlin kreeg zijn plek in de voormalige gemeentekluis in het pand, de afdeling burgerzaken was geknipt voor de verzameling grafiek. De trouwzaal heeft Plenter na gemopper van de goegemeente, die niet meer in het eigen dorp kon trouwen, weer beschikbaar gesteld, al blijven zijn 'kunstwerken' er hangen.

De benedenverdieping is betrouwbaar, in de trouwzaal en langs de trap naar de boven wordt de verzameling al dubieuzer. Plenter: 'Neem nu dit stilleven van Han van Meegeren. Die lichtval op die pot, dat zou Van Meegeren nooit zo hebben gedaan. Dat is kwalitatief gewoon niet goed.' Een andere aanwijzing aangaande de echtheid is het aanbod: 'Het kan gebeuren dat op een veiling een beeld van Frederic Remington opduikt, maar als er in een paar weken meerdere Remingtons opduiken, moet je op je hoede zijn.'

Echt of niet echt, Plenter speelt graag met de verbeelding van de toeschouwer. Want die Matisse, is die nu van meestervervalser Geert Jan Jansen? En dat werk van Picasso, dat mist duidelijk een drukgang. Maar maakt dat 't onecht? Of: wat te denken van die twee litho's van Dali die de kunstenaar maakte voor Dante's Divina Comedia. De handtekeningen zijn verschillend, dus moet er éen vals zijn. Of zijn ze allebei vals?

Volgens Plenter durven de gerenommeerde veilinghuizen geen werk van Dali meer aan te bieden. 'Dali is hot, sinds er een vrachtwagen vol met blanco vellen is aangehouden, met de signatuur van Dali er al onder.'

En wat te denken van de drieduizend reproducties van Roy Lichtenstein, gedrukt ter gelegenheid van een expositie van de Amerikaanse popart-kunstenaar in het Stedelijk Museum. Ze kostten vijftig gulden per stuk, maar deden daarna op een veiling al gauw het tienvoudige. Plenter dacht slim te zijn en kocht in de museumwinkel van het MOMA in New York een aantal Lichtenstein-reproducties. Terug in Nederland bleek het Stedelijk Museum de reproducties te hebben bijgedrukt en viel zijn handel in het water. Drie hangen er nu in het museum. 'Maar zeg nu zelf, het deugt ook niet dat het Stedelijk bijdrukt. Mensen kopen zo'n reproductie toch ook met de wetenschap dat er maar een beperkte oplage van bestaat?'

Verderop hangt een landschapje, ondertekend met Koningin Wilhelmina. 'Het aardige is dat iedereen denkt: dat is vals. Nou, dit is toevallig echt.'

Het loopt tegen vieren. Buiten staat een fietser te turen op zijn kaart. Plenter: 'Erna, doe de deur maar op slot, want als we hem nog binnenlaten, zijn we zo een uur verder. En ik wil zelf nog een eindje om.'

Museum voor Valse Kunst, Brink 1, Vledder. Geopend dagelijks (11-16 uur), dinsdags gesloten.

Meer over