Het archief is heilig, zegt de rechter

Voor de tweede keer in korte tijd heeft een rechter bepaald dat de samenleving moet kunnen rekenen op volledige en integere (online) archieven van media en dat het om die reden geen pas geeft archieven op te schonen, bijvoorbeeld omdat iemand niet wil dat zijn naam nog kan worden gevonden...

Deze uitspraak van de Amsterdamse rechtbank in een bodemprocedure in een proces van een zakenman tegen de Volkskrant is in lijn met een eerdere uitspraak van een voorzieningenrechter in Eindhoven. Daar ging het om een vrouw die op non-actief was gesteld door haar werkgever vanwege een gevoelige persoonlijke kwestie. Het Eindhovens Dagblad publiceerde over de zaak, waarna de vrouw vroeg het artikel uit het archief te halen. Als haar naam in zoekmachines wordt ingetikt, komt dit bericht als (een van de) eerste naar boven. De krant weigerde in het archief te schrappen, waarop de vrouw naar de rechter stapte. Net als deze week de Amsterdamse rechtbank oordeelde de rechter in Eindhoven dat de privacy van de vrouw in kwestie niet opwoog tegen het belang van complete archieven.

In Amsterdam is dezelfde lijn gevolgd. De pers heeft de primaire rol van publieke waakhond, vindt de rechter, maar een belangrijke secundaire functie is het beschikbaar maken van nieuws in archieven. Verwijderen van artikelen vanwege een negatieve lading, terwijl de inhoud niet is bestreden, is daarmee niet goed te verenigen, stelt de rechtbank.

Het zijn twee uitspraken die van groot belang zijn voor archieven van media en dan vooral voor de gedigitaliseerde archieven die via zoekmachines toegankelijk zijn voor iedereen.

Want nu ligt voorlopig vast dat een online-archief dezelfde bescherming verdient als een gewoon ouderwets papieren archief. Dat je voor inzage in het papieren archief fysiek de gang naar de redactie of een bibliotheek moet maken, terwijl je nu aan een computer of telefoon met internet genoeg hebt, speelt geen rol.

Dus is ook het argument van tafel dat de krant vroeger maar een dag vers was, waarna de vis erin kon, terwijl je nu met enkele muisklikken elk artikel van de laatste tien jaar kunt opvragen.

Voor mensen die met media in contact komen, heeft dat grote gevolgen. Zij moeten zich nog meer dan vroeger realiseren dat ze voor de rest van hun leven digitaal voor iedereen zichtbaar zijn.

Wie vandaag een interview geeft over zijn zweetvoeten, moet beseffen dat dit interview bij elke zoekopdracht tevoorschijn komt, ook op momenten dat het niet goed uitkomt. Journalisten zouden hun gesprekspartners daar op moeten wijzen, ook al heeft dat tot gevolg dat mensen minder bereid zijn met media te praten.

Overigens is de Volkskrant net als de meeste andere media in heel uitzonderlijke gevallen bereid het archief te anonimiseren, maar die bereidheid zal niet groter worden na deze rechterlijke oordelen. Het simpele feit dat iemand schade ondervindt, is niet voldoende om het archief op te schonen.

Voor zover het gaat om journalistieke producties van de redactie is de zaak nu duidelijk: eens geschreven blijft geschreven.

Maar ik vraag me wel af of deze regel ook moet gelden voor ingezonden brieven, of reacties die lezers insturen als de redactie vraagt om ervaringen. Zeker sinds de e-mail gemeengoed is geworden, reageren lezers snel op elkaar en op artikelen in de krant.

Vroeger werd zo’n briefje geplaatst, waarna de krant in het archief verdween en de brief uit ieders zicht. Nu wordt elke geplaatst briefje opgenomen in het digitale archief. Wie vandaag schrijft dat hij vindt dat Mark Rutte de beste premier zou zijn voor Nederland, wordt daar tot in lengte van jaren mee geconfronteerd, ook als hij later van politieke voorkeur verandert.

Moet voor ingezonden brieven ook de regel gelden dat ze niet worden geanonimiseerd of in het uiterste geval worden geschrapt uit het archief? Met het vonnis van deze twee rechters in de hand denk ik dat het antwoord ‘ja’ moet zijn. De ingezonden brieven maken deel uit van de krant, het zijn geen losgeslagen eilanden.

Maar in dat geval zou het wel goed zijn als de redactie op de brievenpagina expliciet wijst op de archivering en digitalisering van de brieven. Nu staat in het colofon wel dat de redactie ingezonden brieven mag redigeren en inkorten, maar niet dat geplaatste brieven in het online-archief terechtkomen. Gezien de mogelijk grote gevolgen daarvan, verdient het aanbeveling om dat voortaan wel op te nemen. Het is maar één regeltje (geplaatste brieven worden opgenomen in het digitale archief), maar dan weten lezers die reageren wel waar ze aan toe zijn.

Dat voorkomt teleurstelling en onnodige rechtszaken in de verdere toekomst.

Meer over