Het andere Parijs is catacombe voor verdwenen stad

Via de ogen van beroemde flaneurs maakt de lezer kennis met een bonte stoet gewone Parijzenaars. Luc Sante schildert het kleurrijke verleden, maar had nog meer door het Parijs van nu mogen flaneren.

Ariejan Korteweg
null Beeld
Beeld

In drie boeken werd het afgelopen decennium de kern van Parijs gevangen. Allereerst het even vrolijke als doortimmerde Parijs - De verborgen geschiedenis van Andrew Hussey. Dan Parijzenaars, geschreven door Graham Robb, die de geschiedenis van de stad tot leven brengt aan de hand van zorgvuldig gekozen hoofdpersonen. Ten slotte Metronome van Lorànt Deutsch, met de metro als leidraad.

Bij dat illustere trio voegt zich nu een vierde boek. De roem was Het andere Parijs - Stad van het volk van Luc Sante al vooruitgesneld. Sante, Belg van geboorte maar al jong naar de Verenigde Staten verhuisd, kreeg mooie kritieken in The New York Times en een duw in de rug van Paul Auster.

Net als Hussey en Robb kiest Sante voor het Parijs van de gewone Parijzenaar, van lichtekooien en entraineuses, van clochards en bohemiens, van het canaille, prolétaires, revolutionairen en musettespelers.

Te midden van dat gekrioel loopt de flaneur, de onvermoeibare wandelaar die met de zintuigen wijd open alles in zich opneemt. 'Je bent een lezer die zich door een enorme tekst worstelt die eeuwen omspant en de sporen van een miljard handen vertoont, en als een vertelling sleept de stad je mee' - zo omschrijft Sante de geestesgesteldheid die daarbij hoort. Die flaneurs zijn types als Victor Hugo, Walter Benjamin of de fotograaf Brassaï, die dagenlang door de stad zwierven, overal stopten om een praatje te maken, en aan te leggen in drankholen om hun indrukken aan een cafétafel te noteren en later te verwerken in krantenstukken, feuilletons of romans. Hun observaties strooit Sante met gulle hand door zijn boek. Dat alleen al maakt Het andere Parijs bijzonder.

'De menigte is zijn domein', schrijft Baudelaire over de flaneur. 'Voor de volmaakte flaneur, voor de hartstochtelijke toeschouwer, is het een mateloos genoegen zijn huis te kiezen in de massa, in de golving, in de beweging, in het vliedende en onbegrensde.'

null Beeld Robert DOISNEAU - Getty
Beeld Robert DOISNEAU - Getty

Zo gaat ook Sante te werk: hij leest de straten en de huizen als een tekst. Niet zoals ze zich nu voordoen maar vooral zoals ze waren, door de eeuwen heen. Een schier eindeloze stoet aan opmerkelijke figuren bevolkt zijn pagina's. Hij neemt zijn lezer mee naar de Zone die tot het begin van de vorige eeuw als een toendra om Parijs lag, naar de barricade van Saint-Antoine die in 1834 drie verdiepingen hoog was, naar de kroeg van Père Lunette in de Rue des Anglais, 'waar het ruikt naar verdorvenheid, armoede en het laagste soort achterbaksheid'. Wat houvast geeft is de thematische ordening. Er is een hoofdstuk (Extra Muros) voor de buitenwijken, een ander voor de horeca (Absint), voor de boeven (Apaches), de opstanden (Oproerkraaiers), de ellende (Mirakelhof) en ga zo maar door. Het verleden dat hij tot leven wekt, geeft het Parijs van nu een nieuwe tinteling.

Sante schildert Parijs als een stad met een turbulent, veelkleurig verleden. Dat dezelfde krachten die de stad vormden onverminderd voortwoekeren, wil hij niet zien. 'Het verleden, hoeveel schaduwzijden er ook aan kleefden, was ruig', schrijft hij. 'Het heden daarentegen is volledig gecultiveerd.' Hij ziet zijn boek als een catacombe voor dat verdwenen Parijs.

Non-fictie

Luc Sante,
Het andere Parijs - Stad van het volk.
Uit het Engels vertaald door Hans van Riemsdijk. Polis; 352 pagina's; €24,95.

Wellicht had Sante nog meer door het Parijs van nu moeten flaneren, om de Noord-Chinese hoertjes bij de Porte Saint-Denis te zien, de spaanplaten hutjes buiten de périphérique te bekijken, de Afrikaanse markt in la Goutte d'Or te bezoeken of de Nuits Debout mee te maken. Dan had hij gezien dat er in wezen niet zo veel veranderd is. Natuurlijk, met het sloopwerk van Haussmann en met de nieuwbouw die her en der verrees, is het middeleeuwse Parijs weggeduwd. Maar hij doet de stad tekort als hij suggereert dat daarmee ook de ziel is verdwenen.

Aan de kwaliteit van zijn boek doet dat niets af. Het andere Parijs is een heruitgave met nog grotere bladspiegel waard, gedrukt op glanspapier. Dan komen de vele 19de-eeuwse foto's en illustraties nog beter tot hun recht.

Meer over