Herinneringen, vitriool en anekdoten 'ORALE BIOGRAFIE' VAN TRUMAN CAPOTE IS COCKTAILPARTY IN BOEKVORM

OP ZIJN zevende liet Truman Capote voor het eerst een groot feest te zijner ere organiseren. Het zou een Halloween Party zijn, ter gelegenheid van het feit dat hij het dorp van zijn jeugd, Monroeville in Alabama, ging verlaten....

HANS BOUMAN

Het klinkt een beetje te mooi om waar te zijn, zo'n observatie uit de mond van een 7-jarige, en waarschijnlijk is het dat ook. Maar het is tevens typerend voor het vermogen van Truman Capote om zich met mythen te omgeven. Hij geloofde er zelf in, en zijn omgeving vaak nog meer.

Het verhaal over de Klan, afkomstig van zijn neef Jennings Faulk Carter, werd opgetekend door de schrijver en journalist George Plimpton. Het is opgenomen in Truman Capote - In Which Various Friends, Enemies, Acquaintances and Detractors Recall His Turbulent Career, waarin honderdzeventig mensen aan het woord komen, van Gore Vidal, Norman Mailer en Kurt Vonnegut tot Lauren Bacall, Mia Farrow en Candice Bergen.

Na Capote's dood op 25 augustus 1984 is een aantal boeken over hem verschenen, waaronder de memoires Dear Genius. . . A Memoir of My Life with Truman Capote van zijn partner Jack Dunphy; Truman Capote - Dear Heart, Old Buddy van vriend en criticus John Malcolm Brinnin; en bovenal Gerald Clarke's officiële en onovertroffen Capote - A Biography. Je kunt je dus afvragen wat de meerwaarde is van deze oral biography, zoals Plimpton zijn boek noemt. Zelf vergelijkt hij het met een cocktailparty waarop je, glas in de hand, van het ene groepje mensen naar het andere wandelt en luistert naar 'persoonlijke herinneringen, meningen, vitriool en anekdoten'.

Lezers die voor het eerst een oral biography onder ogen krijgen, zullen mischien schrikken van de tegenstrijdigheden in de mededelingen van de opgevoerde sprekers, waarschuwt Plimpton, maar dat is nu eenmaal eigen aan het genre. 'Traditionalisten' en mensen die een volledig beeld van Capote wensen, verwijst hij naar Clarke's biografie, die hij 'een geweldige hulpbron' bij zijn research noemt.

Het lijdt geen twijfel dat Capote een geschikt onderwerp is voor een dergelijke biografie. Hij had niet alleen een uitgesproken mening over alles en iedereen, zijn gedrag en levenswijze hadden tot gevolg dat ook vrijwel iedereen een uitgesproken mening over hem had.

Levendig mag Plimptons boek dan ook zeker worden genoemd. Het is opgebouwd uit 48 hoofdstukken, die telkens een fase in Capote's leven 'beschrijven' en quasi achttiende-eeuwse titels dragen als 'Hoofdstuk tien, waarin TC slecht nieuws ontvangt', 'Hoofdstuk vijfentwintig, waarin TC en zijn tijdgenoten elkaar het een en ander te melden hebben', en 'Hoofdstuk veertig, waarin TC het nachtleven induikt'.

Uit het dikwijls valse koor van stemmen stijgt het inmiddels vertrouwde levensverhaal van Capote op, geboren als Truman Streckfus Persons op 30 september 1924 in New Orleans. Hoe hij van jongs af aan schrijver wilde worden en al tijdens zijn laatste jaren op de middelbare school parttime-kopijloper werd bij The New Yorker (een van zijn taken was het slijpen van potloodpunten), waar hij de eervolle kans kreeg een stukje te schrijven over een seminar van Robert Frost. Hij nam de gelegenheid te baat de gevierde dichter hevig te beledigen. Over de manier waarop verschillen de meningen, over het gevolg bestaat eenstemmigheid: hij werd ontslagen.

De tegenslag was van tijdelijke aard. Al op zijn 23ste debuteerde Capote opvallend met de verhalenbundel Other Voices, Other Rooms (1948), waarvan niet in de laatste plaats de omslagfoto veel stof deed opwaaien. Hij toonde de opmerkelijk jongensachtige schrijver liggend op een bankje, de hand suggestief ter hoogte van het kruis.

Na zijn succesrijke entree in de Amerikaanse wereld van de letteren, reisde Capote af naar Europa, waar hij onder anderen Colette, Albert Camus en André Gide ontmoette. Met de laatste twee zou hij, naar eigen zeggen, op seksueel gebied iets hebben gehad. Zijn aartsvijand Gore Vidal herinnert zich de gebeurtenissen anders. Hij maakt melding van een ontmoeting met Gide, waarop hij vroeg wat de Franse auteur van Truman Capote vond. Gide begreep niet wie hij bedoelde, maar haalde een foto van Capote tevoorschijn. Was dat hem? 'O. Ik heb hem nooit ontmoet, maar al minstens tien van deze foto's over de post gekregen.'

Nieuwe publicaties, zowel literair als journalistiek, vergrootten Capote's reputatie als schrijver. De korte roman Breakfast at Tiffany's (1958) verschafte hem de eerste roem, terwijl hij er inmiddels in geslaagd was zich toegang te verschaffen tot de Amerikaanse upper-class. Hij sloot vriendschap met gefortuneerde figuren als William en Barbara ('Babe') Paley, Lee Radziwill (de zuster van Jackie Kennedy), Slim Keith, Marella Agnelli en Charlie en Oona Chaplin. Hij bewoog zich van het jacht van de een naar het landhuis van de ander. De beau monde vond het gezelschap van de succesvolle, extraverte schrijver wel chique, en Capote liet zich graag fêteren.

De laatste stap naar de roem zette hij in 1959, toen hij van de brute moord op een boerengezin in Kansas hoorde. Capote ging naar de plaats van het misdrijf en begon zich, nadat twee verdachten waren aangehouden, in hen te verdiepen. Doordat de contacten intensiever werden, kreeg hij een steeds persoonlijker band met het tweetal.

Een van de sprekers in Plimptons boek, de homofobe Harold Nye van het Kansas Bureau of Investigation, suggereert zelfs dat Capote seksuele contacten onderhield met verdachte Perry Smith in diens cel. De moordpartij, de jarenlang voortslepende rechtszaak en de langdurige gesprekken met de twee daders (uiteindelijk kwam het tot een bekentenis), leverden zeven jaar later In Cold Blood op, door Capote gekwalificeerd als een 'non-fictie roman' en als zodanig een nieuw fenomeen in de literatuur.

Daarmee had Capote niet alleen een nog altijd monumentaal literair werkstuk op zijn naam, maar ook de hoogste faam verworven die een kunstenaar zich wensen kan. Het culmineerde in het legendarische Black and White Ball in het New Yorkse Plaza Hotel. Wie tot de vijfhonderd genodigden behoorde, wás iemand. Wie niet mocht komen, was een nobody en menig society-hart brak in november 1966.

Het is amusant in Truman Capote te lezen hoe actrice Candice Bergen, toen apetrots, dertig jaar na dato afgeeft op het schandalige feit dat een dergelijk decadent feest kon plaatsgrijpen tijdens de oorlog in Vietnam. William Styron en Peter Matthiessen daarentegen hebben tot op de dag van vandaag spijt dat ze de festiviteiten aan hun neus voorbij hebben laten gaan.

De publicatie en het bal ter ere van In Cold Blood vormen het hoogtepunt van Capote's loopbaan, dus het begin van de teloorgang. Capote was vanaf dat moment vooral een mediagenieke figuur, een graag geziene gast in talkshows als die van Johnny Carson. Al in 1959 had hij blijk gegeven van zijn vermogen de media te bespelen met wat we nu sound bites noemen, zoals zijn beroemd geworden diskwalificatie van de boeken van Jack Kerouac: 'It isn't writing at all - it's typing.' In de tweede helft van de jaren zestig werd hij steeds meer de scherpe tv-causeur die merkte dat schrijven een veel moeizamer bezigheid was dan het met een paar welgekozen one-liners vermaken van het televisiepubliek.

Hij kondigde een proustiaans meesterwerk aan over de Rijken, Answered Prayers, maar het bleef stil. Toen er na verloop van tijd toch iets verscheen, in de vorm van een voorpublicatie in Esquire ('La Cote Basque', 1975), sloot de high society van het ene moment op het andere de rijen en bleven hun deuren voortaan dicht voor hem. Capote had de handen gebeten van degenen die hem jarenlang liefderijk hadden gevoed. Babe Paley, Lee Radziwill en alle andere deftige dames die hij zijn 'swans' noemde, voelden zich verraden door de grove satire waarin zij werden opgevoerd. Van zijn kant begreep Capote niet waarover iedereen zich zo druk maakte. Schrijvers gebruiken toch hun omgeving ten behoeve van hun kunstwerken? Hij hield weinig vrienden over en bleef achter met veel pillen en veel drank. Het duurde nog negen lange jaren voordat zijn lichaam de strijd opgaf.

Plimptons oral biography is het soort boek dat Capote over zich heeft afgeroepen: een verzameling roddels die opgetekend had kunnen zijn op de receptie ter gelegenheid van zijn crematie, ware het niet dat veel van de honderdzeventig sprekers voor zo'n receptie zouden hebben bedankt. Op het hoogtepunt van zijn roem was de schrijver Capote al verdrongen door de entertainer en mediafiguur Capote.

Dit boek herdenkt een briljante roddelkont met roddels en is in die zin een aardige bron voor wie geïnteresseerd is in de sociale kant van Capote's schrijverschap. Voor de literaire kant - dit boek doet je bijna vergeten hoe belangrijk die was - moeten we elders terecht. Bij Gerald Clarke bijvoorbeeld.

Hans Bouman

George Plimpton: Truman Capote - In Which Various Friends, Enemies, Acquaintances, and Detractors Recall His Turbulent Career.

Nan A. Talese/Doubleday, import Van Ditmar; 498 pagina's; ¿ 77,60.

ISBN 0 385 23249 7.

Picador, import Nilsson & Lamm; 498 pagina's, ¿ 77,60.

ISBN 0 330 368 71 0.

Meer over