Historische film

Heimat 3 - Chronik einer Zeitenwende

Stukgeslagen dromen in het nieuwe Duitsland

Toen in de jaren tachtig de eerste reeks van Heimat werd uitgezonden, zat heel progressief Nederland voor de tv. Nu is het derde deel uit. De boodschap is somber: de idyllische provincie bestaat niet meer.

'De familieband blijkt toch de sterkste kracht', concludeert hoofdpersoon Hermann Simon in het laatste deel van de Heimattrilogie van de Duitse regisseur Edgar Reitz. Hermann is gedesillusioneerd in de liefde, en met zijn sombere gedachten tijdens het millenniumfeest van 2000 wordt veertig uur filmhistorie afgesloten.

De film- en documentairemaker Edgar Reitz (71) voltooide met Heimat 3: Chronik einer Zeitenwende de veelgeprezen en bekroonde kroniek, waaraan hij begon in 1979. Naar verluid uit ergernis over de manier waarop Amerikanen de gladde serie Holocaust (1978) hadden gemaakt, over de jodenvervolging in Duitsland. Reitz wilde de echte Duitse na-oorlogse geschiedenis verbeelden aan de hand van gebeurtenissen rond een familie in Reitz' geboortestreek de Hunsrück.

De eerste twee series Heimat werden overal ter wereld op tv uitgezonden. De New York Times plaatste Heimat in de toptien van beste tv-series. De serie oogste zo veel lof, omdat de gecompliceerde Duitse, en eigenlijk Europese geschiedenis zo overzichtelijk werd gebracht. Het was een tv-serie met filmische kwaliteiten, waarin op locatie werd gedraaid, en uitstekend werd geacteerd. De kijkers konden meeleven met de hoofdpersonen, in wie zij ook de eigen geschiedenis zagen.

In het eerste deel van Heimat (1984) volgde Reitz het leven op het platteland van Maria Simon en zoon Hermann. Reitz observeerde de dorpelingen, die meedeinden op de wereldgebeurtenissen. In Die zweite Heimat (1992) reist Reitz met muziekstudent 'Hermannchen' naar München. Daar worden de jaren zestig beleefd, en de banden met de Hunsrück vergeten.

Heimat 3 speelt zich af tegen de achtergrond van de Duitse Wende en eenwording. Hermann Simon, inmiddels een gevierd dirigent, ontmoet zijn oude liefde Clarissa Lichtblau in Berlijn, als daar de afbraak van de muur wordt gevierd. De twee besluiten een oud plan te verwezenlijken: ze kopen een oud huis in de Hunsrück, en beginnen een nieuw leven.

De familie in Simons' geboortestreek sluit zich gestaag om de geliefden heen. En de Simon-clan wordt aangevuld met arbeiders uit Oost-Duitsland, die het bouwvallige pand komen restaureren. De ossies hopen in nieuw Duitsland ook het geluk te vinden.

Reitz legt pijnlijk vast hoe de dromen van de Simons en de ossies stuk slaan op universele menselijke tekortkomingen. Liefde blijkt niet bestand tegen carrièredriften, de familie Simon gaat aan ruzies over erfenissen ten onder, en een gedesillusioneerde ossie keert bitter terug naar Berlijn, en belandt in een cel.

Volgens Reitz is met Heimat 3 aangetoond, dat de idyllische provincie niet meer bestaat. Grenzen zijn fictief geworden, ook in de Hunsrück. De term 'Heimat' verwijst niet langer naar een plaats waar wortels liggen, of naar 'thuis', maar naar de tijd waarin je leeft, die je deelt met tijdgenoten. Film kan die tijd vastleggen, en troost bieden. Reitz: 'Film is de enige kunstvorm die het voorbijgaan van de tijd kan keren. Cinema kan over de tijd vertellen. Film kan een Heimat zijn.'

De eerste serie Heimat, in Nederland uitgezonden door de VPRO, was in 1984 het gesprek van de dag. Tijdens een weekendmarathon, waarin de complete eerste serie werd vertoond, zat heel progressief Nederland met de gordijnen dicht voor de tv. Het is de vraag of Heimat 3 eenzelfde aantrekkingskracht zal uitoefenen. De derde serie wordt eerst in de bioscoop uitgebracht, en Heimat 3 zal eerder een arthouse hit worden dan een hype op televisie. De afsluiting van de trilogie zal in ieder geval niet meer zo veel verrassing wekken als in 1984. Toen was de kroniek die zonder enige ironie werd verteld een zegen, in een tijd van doorgevoerd postmodernisme en sarcasme.

Heimat 3: Chronik einer Zeitwende, draait in verschillen

filmhuizen, waaronder het Filmmuseum Amsterdam. De VPRO zendt Heimat 3 uit vanaf 26 december.


Meer over