Harde nieuwsfeiten of slappe kwaadsprekerij

Wie als Peter R. de Vries gestolen politie-dossiers lukraak de ether in slingert, wordt niet vervolgd wegens heling. Maar multi-interpretabel gezwam is nog steeds uit den boze....

HENK BLANKEN

De pis, zegt Peter R. ('misdaadverslaggever') de Vries, was nog veel lauwer toen hij twee jaar terug dat verhaal bracht over de gestolen diskettes van Valente - mr. J. Valente, de Amsterdamse officier in de hasjzaak tegen Charles Zwolsman. Toen was justitie pas echt chagrijnig. Stonden ze plotseling met dertien man sterk bij 'm thuis op de stoep. Na die huiszoeking volgde een strafzaak. Justitie vond dat hij, Peter R. de Vries dus, aan de haal was gegaan met gestolen waar.

Of dat nou heling moest heten, schending van het auteursrecht of computervredebreuk, deed niet bar veel ter zake. De rapen waren gaar, omdat De Vries een Groot Geheim had verklapt.

Dat mocht niet, vond het Openbaar Ministerie.

Dat mocht wel, vond de rechter die De Vries begin vorig jaar vrijsprak.

En dus hoefde de journalist (ex-Telegraaf, ex-Weekend, nu RTL 4) zich amper zorgen te maken toen hij begin dit jaar weer eens wat floppy's in handen kreeg. De vijf schijfjes bevatten gekopieerde files uit twee schootcomputers die in de nacht van 15 op 16 december waren gestolen uit een anoniem kantoorpand in Zeist. De apparatuur was eigendom van het Landelijk Rechercheteam (LRT), dat van zijn eigen beveiliging een flauwe grap had gemaakt. Toen Utrechtse kruimeldiefjes een kraak zetten, overigens zonder te weten in welke bureaus ze snuffelden, ratelde het alarm tot driemaal toe, maar vond geen politie-beambte het nodig iets te doen. Toen uiteindelijk wel werd gereageerd, was het te laat.

Je kunt het LRT bijna 'voorwaardelijke opzet' verwijten, vindt De Vries nu, enkele dagen nadat zijn televisie-programma over de gestolen computerschijfjes - 1,9 miljoen kijkers, bijna even veel als GTST - andermaal voor een kleine rel zorgde. 'Een bloody shame is het', zegt De Vries. 'Ze hebben er werkelijk alles aan gedaan om die inbraak mogelijk te maken. De bevolking wordt per Postbus-51-spotje gewaarschuwd voor computerinbraken, maar zij hadden de beveiligingscodes gewoon bij die laptop-computers gestopt. Als bij politiekorpsen nu weer wat scherper wordt opgelet, heeft mijn programma dat alvast losgemaakt.'

Naast die waarachtig niet onbenullige eyeopener voor hier en daar een recherchedienst, heeft het RTL 4-programma opnieuw een stevige discussie opgeleverd over de vraag wat journalisten mogen doen met gestolen politie-dossiers. Zijn die altijd nieuwswaardig? Of kan de recherche ook een eind in de ruimte roddelen? En is de 'pro-actieve' fase van een onderzoek ook al een politie-onderzoek dat de kolommen dient te halen zodra het naakte bestaan ervan uitlekt?

Van heling zal niemand De Vries meer beschuldigen. 'Ik denk dat justitie dat niet zo gauw meer aandurft', zegt mr. Herman Doeleman, gespecialiseerd in mediarecht. Bij de Valente-diskettes is De Vries vrijgesproken, omdat de rechtbank vond dat informatie als 'niet-stoffelijk goed' niet kan worden geheeld. Hoewel er nog een hoger beroep loopt vanwege mogelijke schending van het auteursrecht, acht Doeleman een strafzaak tegen De Vries sowieso onwaarschijnlijk.

Een civiele schadeclaim is heel andere koek, denkt de jurist. In het algemeen is best een rechtvaardiging te vinden voor het publiceren van gestolen informatie. Het hangt af van het gewicht van de zaak, zegt Doeleman. Hoe ernstig is de misstand die je als journalist aan de kaak stelt. Maar de informatie waarmee De Vries kwam, kwalificeert Doeleman als 'kul'. Een ratjetoe van alles door elkaar. Te soft. Afkomstig van onduidelijke informanten.

Fons de Poel, eindredacteur bij de actualiteitenrubriek Netwerk, oordeelt al even hard: 'Dat die diskettes circuleren, is een nieuwsfeit. Maar ik zou het verder niet zo snel hebben gebracht. Want het is multi-interpretabel gezwam, waarbij niet duidelijk is wie wat beweert. Het heeft weinig om de hakken.'

En Hans Goessens, hoofdredacteur van het Limburgs Dagblad: 'Of ik gebruikmaak van gestolen informatie, laat ik absoluut afhangen van de portee van het gebodene. Ik zeg niet: ik doe het nooit. Maar in dit geval zou ik er nog wel drie keer over hebben nagedacht voordat ik publiceerde. Het materiaal was nogal ruw, heb ik begrepen. Ongetwijfeld is de helft van wat er op die diskettes staat verdichtsel.'

De Vries wordt, kortom, van weinig hoogstaande journalistiek beschuldigd. Al te gemakkelijk zou hij onrijpe informatie uit het digitale kladblok van de recherchedienst hebben verwerkt. Door te reppen van een 'corruptiezaak' bij de Vervoersbond FNV en door de Haagse onroerendgoedmagnaat Ed Maas in verband te brengen met criminele praktijken in de paardensport, zou De Vries slappe kwaadsprekerij hebben verheven tot nieuws dat schadelijk is voor goede naam en reputatie van FNV, respectievelijk Maas.

Maas, directeur van beursfonds VHS, is woedend. De FNV niet minder. Volgens woordvoerder Jeroen Sprenger heeft De Vries de vakbond voor de uitzending aan het lijntje gehouden en amper de gelegenheid geboden commentaar te geven op de beschuldiging dat een bestuurder geld heeft aangenomen van een criminele Rotterdamse havenbaron. Een telefonisch verkregen 'dat-is-mij-niet-bekend'-zinnetje van FNV-voorzitter Johan Stekelenburg werd uit zijn verband geknipt en uitgezonden, zegt Sprenger.

'De Vries heeft uiterst laakbaar gehandeld. Hij heeft ons gebruikt om zijn kijkcijfers op te stuwen', aldus Sprenger, volgens wie de bond ten minste een ton eist van De Vries.

'Ze roepen wel en ze eisen wel, maar ik heb nog niks gezien', haalt De Vries de schouders op.

'Hij hoeft zich geen zorgen te maken en moet even geduld hebben', verzekert Sprenger.

De Vries verdedigt zich met de tamelijk simpele constatering dat niet hij, maar justitie verantwoordelijk is voor de belabberde beveiliging van de LRT-burelen. Schade dient dus te worden verhaald bij minister Sorgdrager van Justitie, de beheerder van het Korps Landelijke Politiediensten waaronder het in financiële en fiscale kwesties gespecialiseerde LRT ressorteert. En volgens De Vries heeft hij overigens heel zorgvuldig onderscheid gemaakt tussen 'harde' en 'zachte' informatie.

De Vries: 'Ik loop niet sinds gisteren mee. Op die floppy's staan, behalve soms inderdaad wat zachte tips, ook heel andere dingen. Afspraken. Conclusies. Gegevens uit andere onderzoeken. Dat kun je niet afdoen als geroddel. Het LRT is geen veldwachter uit Tietjerksteradeel. In de zaak van Maas heeft een gesprek plaatsgevonden tussen de inlichtingendienst AID en het LRT. Er werden concrete afspraken gemaakt voor een onderzoek, omdat ze zich zorgen maakten over criminalisering van de draf- en rensport. Ze hadden Maas op de korrel.'

Nee, erkent De Vries, hij heeft Maas niet om commentaar gevraagd. Dat vond-ie niet nodig. 'Het ging mij om wat er op die floppy's stond. En bovendien wilde ik niet dat de politie me zou verwijten dat ik met die schijfjes heb lopen leuren. Ik heb ze trouwens net teruggebracht. De politie daarom had gevraagd, ja.'

'De ijdelheid is ernstig met hem op de loop gegaan', stelt Fons de Poel met tegenzin ('ik praat niet graag over collega's') vast. 'Peter de Vries heeft een aantal voortreffelijke momenten gehad in zijn carrière. Maar hij is te eager. Die ijdelheid - het is een beetje het karakter-bedervende van het medium. Als De Vries eerlijk zou zeggen dat ie kijkers wil trekken, dat het hem daar om gaat. Dan komt hij in de hoek van het amusement en zou ik er best nog respect voor kunnen hebben.'

Henk Blanken

Meer over