InterviewHans van der Meer

Hans van der Meer filmde op zijn voetbalvelden de kwetsbare man

Fotograaf Hans van der Meer werd in 1998 beroemd met zijn Hollandse velden, waarin hij amateurvoetballers volgt in hun aandoenlijke onbeholpenheid. Later ging hij hun wedstrijden ook filmen. Het resultaat is nu op YouTube te zien.

De wedstrijd VK Nederzwalm - Horebeke: 2-1, KVV 3e B zondag. Beeld Hans van der Meer
De wedstrijd VK Nederzwalm - Horebeke: 2-1, KVV 3e B zondag.Beeld Hans van der Meer

Nadat Hans van der Meer in de jaren negentig de ‘oerversie van het voetbal’ was gaan fotograferen en de ziel en zaligheid van het amateurvoetbal in beeld bracht, besloot hij op een dag ter plekke ook een filmcamera ter hand te nemen. Op YouTube is sinds afgelopen weekeinde te zien dat dat een voortreffelijke ingeving was.

De film Vlaamse Velden blijkt de logische (en amusante) aanvulling én voortzetting te zijn op zijn werk als fotograaf. Fotoproducent Paradox zal de komende weken ook de andere vier films online zetten die Van der Meer destijds langs de lijn maakte, in Engeland, Frankrijk, Spanje en Italië. Het is volgens de producent een ‘geste aan de gekwelde medemens’ in deze voetballoze tijden.

Van der Meer (65) maakte in 1998 school met Hollandse Velden. Oud-voetballer en schrijver Jan Mulder schreef de tekst. Het fotoboek was zowel een eerbetoon aan het amateurvoetbal als aan het Nederlandse landschap. Van der Meer volgde niet het spel, maar de spelers. Hun ernst en ambitie vormde vaak een schril contrast met hun (aandoenlijke) onbeholpenheid.

Later kopieerde hij het concept in het buitenland. De films waren te zien op de tentoonstelling Europese Velden - European Fields, die in 2006 in Boijmans Van Beuningen van start ging en daarna te zien was in talloze andere musea en instellingen in Europa. Ze werden nadien nooit meer vertoond.

Min of meer bij toeval had Van der Meer halverwege de jaren negentig als fotograaf een nieuwe stap in zijn loopbaan gezet. Toen hij eind jaren tachtig voor het boek Interland samen met Jan Mulder een selectie maakte uit foto’s van wedstrijden van het Nederlands elftal, ontdekte hij ‘de ruimte in de voetbalfoto’.

De tweede aanjager was een verzoek van de Volkskrant om wedstrijden van amateurelftallen te fotograferen, de derde de rubriek Wereldvelden die hij maakte voor het voetbaltijdschrift Johan. ‘Ik deed letterlijk een stap achteruit, ik ging ruimtelijker fotograferen. En toen snapte ik wat ik wilde. Het kwartje viel, ik had een vorm gevonden. Verrek!’

Hollandse Velden (1998). Beeld De Verbeelding
Hollandse Velden (1998).Beeld De Verbeelding

Nadat hij het werk van Van der Meer had gezien wees Magnum-fotograaf Martin Parr hem er op dat iedere fotograaf een keer in zijn leven iets maakt waarbij alles samenkomt wat hij voordien heeft gedaan.

‘Dat amateurvoetbal was voor mij inderdaad een geschenk. Ik beleefde er ontzettend veel plezier aan, maar ik kon er ook allerlei ideeën in kwijt. Ik zou nooit een foto maken van de Middellandse Zee, een Engels landschap, een kerktoren of een stolpboerderij, maar wel als het zogenaamd toevallig in beeld komt.’

Van der Meer, destijds zelf actief als voetballer, genoot met name van wat hij de theatrale kant van het voetbal noemt. ‘Het is een spel. Mensen laten zich gaan, maar ze voelen zich veilig want er zijn regels. Daardoor ontstaat er een ander soort werkelijkheid. Je trekt voetbalkleding aan en maakt een transitie door die je eigenlijk niet in de gaten hebt. Sommigen veranderen zelfs tijdelijk van persoonlijkheid. De verbeeldingskracht gaat met je op de loop. Wie langs de lijn staat, ziet iets anders dan degene die in het veld staat.’

Hij bleef zo ver mogelijk weg van het topvoetbal, van de stadions. ‘Die bedenk je er gewoon bij. Dat is het mooie van amateurvoetbal. Je hoort gejuich dat er niet is, je laat je meeslepen. Visueel levert dat op wat Jan Mulder de naakte man noemde. Dat was een treffende omschrijving. Op dat veld ben je heel kwetsbaar.’

Filmbeeld uit: Vlaamse velden - European fields. Beeld Hans van der Meer
Filmbeeld uit: Vlaamse velden - European fields.Beeld Hans van der Meer

Voortschrijdende techniek stelde Van der Meer in staat ook te gaan filmen. ‘Digital video’ nam de plek in van de oude, zware en kostbare videoapparatuur. Van der Meer kocht in 1998 een Sony VX9000. Met de camcorder kon hij drie uur lang filmen.

‘Alle rompslomp verdween, ik nam gewoon dat ding mee. Ik kon nóg meer materiaal mee naar huis nemen. Ik stond op een trap. Er zat een soort logica in wat ik deed. Als ik een voetballer zag hinkelen, nam de filmer het op een logische manier over van de fotograaf.’

Soms huurde hij een assistent in. ‘Het eerste dat ik tegen hem zei was dat hij alles moest vergeten wat hij wist over tv-maken. Niet de wedstrijd moest worden gevolgd, maar een geblesseerde speler, een grensrechter of een keeper die staat te dansen voor zijn doel, in afwachting van het schot.’

De tweede film, Calciatori della domenica (Italië), wordt komende weekeinde online gezet. Het was leuk om de films terug te zien, zegt Van der Meer, zonder overdreven trots: ‘Het was een kwestie van je ogen open houden.’

‘Het mooiste Nederlandse voetbalboek dat ooit is verschenen’, zo omschreef Paul Onkenhout in zijn column de Twaalfde Man vorig jaar Hollandse Velden van Hans der Meer. Destijds had hij het boek al gerecenseerd. Het romantische voetbalveld, was in 1998 de kop boven het stuk. ‘Monumentenzorg zou zich eens druk moeten maken over het verdwijnen van de Hollandse voetbalvelden’.

Meer over