Guinness was even bescheiden als veelzijdig

Na Sir John Gielgud verloor Groot-Brittannië opnieuw een belangrijk acteur. Zaterdag overleed Sir Alec Guinness (86), misschien wel de meest veelzijdige acteur van zijn generatie....

Peter de Waard

MEESTAL verontschuldigde hij zich voor al de grote rollen die hij speelde. 'Ik zou niet weten wat ik anders zou moeten doen dan doen of ik acteur ben', zei hij als hij werd gecomplimenteerd.

Van zijn vele totaal verschillende rollen in films en toneelstukken had hij geen hoge dunk. Hij was zijn eigen grootste criticus. 'Mijn beste voorstelling gaf ik tijdens de oorlog door te trachten een officer and a gentleman te zijn.'

Hij werd in 1914 in Londen geboren als Alec Guinness de Cuffe, de onwettige zoon van Agnes Cuffe. De naam van zijn vader zou nooit officieel bekend worden. Hoewel niet uitgesloten is dat hij een van de Guinness-bierbrouwers is, wordt de bankier Andrew Geddes de meest waarschijnlijke kandidaat geacht.

Alec Guinness debuteerde in 1935 op het toneel en brak drie jaar later door in Shakespeares Hamlet waar hij naast zijn vriend John Gielgud de rol van Osric speelde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verruilde hij zijn rol in het theater voor die van lichtmatroos op een oorlogsschip. Hij was een van de eerste grote Britse acteurs die film als een gelijkwaardige kunstvorm van theater beschouwde. In 1946 trad hij op in Great Expectations: de eerste van een reeks van films die hij zou maken met regisseur David Lean. Twee jaar later vertolkte hij op relatief jonge leeftijd de rol van de oude Fagin in Dickens' Olivier Twist.

Voor zijn vertolking van de flegmatieke Britse officier Col Nicholson in The Bridge over the River Kwai in 1957 kreeg hij een Oscar. Guinness zou daarna nog talrijke rollen in grote films vervullen zoals Lawrence of Arabia en Dr. Zhivago. Hij speelde Hitler - hij oefende door in de avonduren als geüniformeerd dictator langs het Londense kanaal Little Venice te lopen met als enige toeschouwer een oude politie-agent - in The Ten Last Days. In de jaren tachtig was hij te zien in films als Passage to India, Little Dorrit en A Handful of Dust. Ook deed hij als een wijze oude krijger mee aan George Lucas' science-fictionfilm Star Wars. Tevreden over zijn rol was Guinness niet. 'Ik wil die verschrikkelijke banale zinnen niet meer uitspreken', zei hij. Hij smeekte Lucas zelfs om zijn rol uit de film te knippen, maar kreeg nul op het rekest. Op televisie verscheen hij voor het eerst in 1979 in Le Carrés Tinker, Tailor, Soldier, Spy. 'De grote kracht van Guinness is', zo zei de actrice Eileen Atkins, 'om niets te doen op een manier waardoor je toch weet wat hij denkt.'

Privé leidde Guinness een tamelijk anoniem bestaan. Hij was sinds 1938 getrouwd met scenariste Merula Salaman. Hun zoon Matthew is ook acteur.

Meer over