Groots drama ontbreekt bij Landverraders

Helmert Woudenberg speelt zijn grootvader. Die was weliswaar nationaal-socialist, maar geen domme nazi. De oude Woudenberg steekt bij de rest af als een lieverdje.

null Beeld Paul HOes
Beeld Paul HOes

Elk land krijgt de landverraders die het verdient. Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog had je mannen als Anton Mussert en Hendrik Jan Woudenberg die met hun NSB het nationaal-socialistische gedachtegoed eens eventjes gingen introduceren in Nederland. Fout natuurlijk, beweert ook Helmert Woudenberg, kleinzoon van Hendrik Jan, in zijn theatermonoloog Landverrader. Maar toch ook het bestuderen waard. Mussert en Woudenberg waren volgens hem geen domme nazi's, maar begaan met het lot van de arbeider, en bovendien - in eerste instantie - helemaal niet antisemitisch. Maar ja, toen kwamen de Duitsers en ging alles mis.

Landverraders. Tekst en regie: Helmert Woudenberg. 11/2, Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 12/5.

Visueel karig

In de monoloog, die hij zelf schreef en regisseerde, speelt Helmert Woudenberg zijn grootvader. Vanuit zijn naoorlogse cel kijkt de oude Woudenberg terug op zijn leven. Netjes chronologisch: van de confrontaties met zijn vader tot zijn snelle politieke carrière, dankzij een welwillende houding tegenover het nationaal-socialisme. Eerst als kamerlid voor de NSB en later als leider van het Nederlandsche Arbeidsfront (NAF). De kleinzoon speelt zijn grootvader stijf, steil en met een soms tergend trage dictie, sprekend in nette Nederlandse volzinnen. Visueel is de voorstelling karig: Woudenberg zit anderhalf uur in zijn cel en vertelt.

Het verhaal geeft een aardig beeld van de politiek van toen. Het is zeker niet zo dat Woudenberg zijn grootvader wil vrijspreken. Anderzijds voert hij wel über-NSB'er Meinoud Rost van Tonningen op als de verpersoonlijking van het fascisme. De oude Woudenberg steekt daarnaast af als een lieverdje. Hij is nu eenmaal geen Adolf Hitler (door Woudenberg in een eerdere solo tot leven gebracht). Groots drama ontbreekt hier een beetje.

Meer over