Grappige en energieke acteurs bij Dora Kremer missen inhoud

Dora Kremer van Herman Heijermans. Door: Theater van het Oosten /Toneelschool Arnhem. Regie: Jeroen van den Berg. Theater a/d Rijn, Arnhem....

MARIJN VAN DER JAGT

Smartlappen, house-muziek, melige disco-dansjes en een dominee die zich uitleeft op de flipperkast. Onder leiding van Jeroen van den Berg schoppen tien jonge acteurs een honderdjarig toneelstuk van Herman Heijermans naar de volgende eeuw. En toch blijft 1893, het jaar waarin Dora Kremer voor het eerst werd opgevoerd, bij deze voorstelling ook in beeld.

De kostuums van de acteurs zijn een ratjetoe van hip en oud-Hollands. Vooroorlogse soldatenjasjes over een modieus gestreept sportshirt. Een Volendamse broek met gymschoenen. Fluorescerende pruiken en oubollige snorren - het kostuumhok van Theater van het Oosten, die deze voorstelling co-produceert met de Arnhemse toneelschool, is geplunderd. Ontwerpster Catharina Scholten, die haar decors vaak meer samenstelt dan ontwerpt, combineert een flipperkast en een batterij videomonitoren met een uitdragerij van tweedehands meubeltjes. Blikvanger is een woud van smakeloze schemerlampen, waar twee actrices in gaan staan bij het reciteren van Slauerhoffs kritiek op kneuterig Nederland.

Van den Berg, die eerder stukken van Ibsen en Tsjechov brutaalweg kortknipte tot een snelle montage van staccato-zinnetjes, blijft deze keer dicht bij Heijermans' oorspronkelijke bewoordingen. 'Ik ben niet gedisponeerd', antwoordt Dora, de ongelukkige vrouw van hereboer Karel Kremer, als men haar vraagt eens een liedje te zingen. Ze heeft er, met andere woorden, geen zin in. Maar meegaand als ze is, pakt ze toch haar kinder-karaokesetje en begint vreugdeloos aan Een beetje verliefd van André Hazes.

Bij Heijermans zingt Dora het beroemde Duitse lied over de Lorelei. Een beschaafd lied van weemoed en verlangen, ten gehore gebracht voor een ondankbaar publiek van kaartende mannen en roddelende vrouwen. Die tegenstelling tussen grootsteedse beschaving en dorpse benepenheid is in deze hedendaagse voorstelling verdwenen. Dora Kremer en luitenant Ferdinand Smit, de man op wie ze een beetje verliefd is, zijn nog de normaalste figuren tussen de verzameling malloten die hier op het podium staat. Maar hun wereld is net zo klein als die van de dorpsbewoners.

Vet en karikaturaal zetten de acteurs hun personages neer. Rare loopjes, tics, accenten, het lijkt wel een op hol geslagen voorstelling van de Trust. Een uitzinnige dijenkletser, waarin Heijermans schittert als volkse grappenmaker. De spelers zijn brutaal, energiek en vaak ontzettend grappig. Ze blijven alleen aan de oppervlakte. De enige acteurs die de typetjes gewicht geven zijn Dimme Treurniet als de boerse dwingeland Karel Kremer en Ad Knippels als de onbeweeglijke held Ferdinand Smit. Deze twee spelers die al vaker met Jeroen van den Berg hebben gewerkt, maken duidelijk hoe wanhopig hun personages verstrikt zijn geraakt in hun eigen clichégedrag. Die wanhoop mis je bij Rian Gerritsen als Dora Kremer. Zij weet haar drama niet voelbaar te maken, en daardoor is deze voorstelling uiteindelijk een lege parodie.

Marijn van der Jagt

Meer over