Graaf van Wassenaer blijkt in het geheim een componist

Unico van Wassenaer was een 18de-eeuwse diplomaat en bestuurder. Maar hij was óók een begaafd componist. Alleen kwam dat pas in 1980 aan het licht. Nu is er een reconstructie.

Unico van Wassenaer, geschilderd door J.F. Douven in 1719. Beeld
Unico van Wassenaer, geschilderd door J.F. Douven in 1719.Beeld

Het boek Unico, complete muziekwerken had nooit mogen verschijnen. Tenminste, niet met twee cd's erbij. De componist, een aristocraat uit Overijssel, had juist willen voorkomen dat de noten konden worden gekoppeld aan zijn chique naam. In 1980 liep Unico Wilhelm graaf van Wassenaer Obdam (1692-1766) alsnog tegen de lamp. Eigen schuld. Had hij maar geen briefje moeten laten slingeren op het familiedomein.

De vondst vloeit voort uit een alledaagse ontmoeting. In een Frans hotel raken twee Nederlanders aan de praat. De een is bibliothecaris, de ander musicoloog. Aha, zegt de boekenman, dus jij bent specialist in oude noten? Dan heb ik nog wel een tip. Ga eens graven in de archieven van kasteel Twickel, bij Delden in Overijssel. Je vindt er vast iets interessants.

De muziekwetenschapper, Albert Dunning, trekt een paar maanden later naar het landgoed. In de bibliotheek vindt hij inderdaad een partituur. VI Concerti Armonici luidt de titel. Aanvankelijk is Dunning teleurgesteld: die zes barokconcerten zijn maar al te bekend.

Barokcomponist

In 1740 worden ze vanuit Den Haag anoniem de wereld in gestuurd. Het voorwoord spreekt van een illustre mano, een voorname hand. De kwaliteit van de concerten is zo hoog, dat componisten als Pergolesi, Vivaldi en Händel in de race zijn voor het auteurschap. Ook Igor Stravinsky leert de stukken kennen. In 1920 licht hij er een trippelend deuntje uit voor zijn neoklassieke ballet Pulcinella.

Uiteindelijk roept Albert Dunning op Twickel eureka. Bij de Concerti Armonici zit namelijk een document dat is geschreven in het Frans van de hogere klasse. Partition de mes concerts staat er, 'partituur van mijn concerten'. Het handschrift behoort aan de man die ooit over Twickel heerste: Unico van Wassenaer. In één klap is Nederland een barokcomponist rijker.

De ontdekking wordt beschreven in het dunne, maar royaal geïllustreerde boek Unico, complete muziekwerken. Unico, roepnaam Oene, wordt geboren in Delden. Hij studeert rechten in Leiden en maakt carrière vanuit Den Haag. Daar betrekt hij het stadspaleis aan de Kneuterdijk, waar tegenwoordig de Raad van State zetelt. Voor de Republiek onderneemt hij een diplomatieke missie naar het buitenland. Later wordt hij bestuurder van de Ridderlijke Duitsche Orde, een liefdadigheidsinstelling die nog altijd bestaat.

In zijn vrije tijd speelt de graaf viool, klavecimbel en orgel. In 1725 pent hij de eerste noten van de Concerti Armonici, ingericht voor vier violen, altviool, cello en klavecimbel. 'Al naar gelang ze klaar waren', schrijft hij later, 'bracht ik ze naar het concertgezelschap in Den Haag, dat was opgericht door de heren Bentinck, mij en enige buitenlandse heren.'

Willem Bentinck is de stugge staatsman die later opduikt in het oeuvre van Hella Haasse. Tot de buitenlanders behoort Carlo Ricciotti, een violist uit Italië die in Den Haag is blijven hangen. Ricciotti geeft in 1740 de Concerti Armonici uit. Zonder naam, zoals de auteur heeft bedongen. Misschien vindt Unico het ongepast dat een graaf afdaalt naar het componistenvak. Of hij is gewoon een perfectionist. 'Er zijn stukken die ermee door kunnen', schrijft hij, andere vindt hij 'middelmatig' of zelfs 'slecht'. Hij had ze best willen bijschaven, 'maar andere bezigheden hebben me niet de tijd gelaten om me hiermee te amuseren.'

Schwung

De uitgave van Stichting Twickel promoveert Unico zonder omhaal tot 'de grootste Nederlandse barokcomponist'. Met alle respect, die veer past beter op de hoed van Willem de Fesch of Pieter Hellendaal. Al hoeft Van Wassenaer zich niet te schamen. Op de cd's laat het ensemble Combattimento horen hoeveel melancholie er schuilt in de langzame delen van de Concerti Armonici, muziek met een Italiaanse inslag. Of neem de in 1991 ontdekte blokfluitsonates: Thera de Clerck speelt ze met zo veel schwung, dat de schaduw opduikt van een reus als Corelli.

Twee bescheiden primeurs geven de cd's een uniek tintje. Voor het eerst klinkt het motet Laudate Dominum. Of Unico de noten daadwerkelijk heeft geschreven, moet de muziekwetenschap overigens nog bewijzen. Het Gebed voor de Predicatie is een eenvoudige bewerking van het kerklied O God die onze vader zijt. Intussen blijft het speuren naar het verdwenen motet Nunc dimittis. In 1746, aan het Franse hof, kreeg Unico van Wassenaer er de handen voor op elkaar.

Twickel

Kasteel Twickel, bij Delden in Overijssel, werd tot ver in de 20ste eeuw bewoond door nakomelingen van Unico van Wassenaer. De oudste vermelding van het landgoed stamt uit 1347, toen de Twentse edelman Herman van Twickelo er neerstreek. Tegenwoordig is Twickel een historische buitenplaats van 4.000 hectare, die wordt beheerd door een stichting. Behalve het kasteel staan er boerderijen, watermolens, een watertoren en een houtzagerij. In 1727, toen Unico van Wassenaer de kasteelheer was, bracht de beroemde Amsterdamse topograaf Andries Schoemaker Twickel in kaart. Hij zag 'een oud doch deftig gebouw, seer deftige wijde laanen en heerlijk geboompt en houtgewas'.

Unico, complete muziekwerken van Unico van Wassenaer 1692-1766. 52 pagina's en 2 cd's, 39,50 euro. Te bestellen via twickel.nl

Meer over