Goudstikkerkunst gaat op terugreis

Een museum is natuurlijk wel gewend dat er werken naar binnen en naar buiten worden gedragen, zegt Alexander van Grevenstein, directeur van het Bonnefanten in Maastricht....

Van onze verslaggever Rob Gollin

Gisteren verdwenen uit Limburg, ingepakt in kisten en bolletjesplastic, de schilderijen die ooit in het bezit waren van de in 1940 omgekomen joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker.

Ze zijn vrijdagmiddag opgeslagen in de depots van het Instituut Collectie Nederland (ICN) in Rijswijk. Daar is het wachten op de overdracht aan de erven van Goudstikker. Zij kregen begin februari na een lange juridische strijd 202 schilderijen terug die na de oorlog in handen van de Nederlandse staat, en vervolgens vooral in musea, waren beland.

Met het afstaan van 38 werken is het Bonnefanten de zwaarst gedupeerde van alle instellingen die Goudstikkers in hun collectie hadden. Het transport is stilgehouden – het museum wenste geen ‘ramptoerisme’. ‘We hebben vanmorgen niet met tranen in de ogen gestaan’, verzekert Van Grevenstein. ‘Het is geen soapserie. Maar het is wel een aderlating. Het is niet niks.’

Volgens collectiebeheerder Edward van den Broeke van het ICN verliep de operatie soepel en verkeren de werken in goede staat – ‘sommige schilderijen zien eruit alsof ze zo van de ezel komen’. Het transport was wel iets meer dan een alledaags klusje, zegt hij. ‘Er is in die jaren natuurlijk een band tussen het museum en de werken ontstaan. We kwamen niet even een paar vlaaien ophalen in Limburg.’

Vooral in de afdeling vroeg-Italiaanse schilderkunst van het Bonnefanten is een gat geslagen – negentien werken gingen de vrachtwagen in. Het museum heeft veel energie gestoken in onderzoek, documentatie en restauratie van deze verzameling. Van een eis tot financiële compensatie door de staat, waarop Van Grevenstein eerder zinspeelde, is geen sprake meer.

De directeur laat zich nog niet uit over de manier waarop hij denkt de leemte te gaan opvullen. ‘Je kunt van alles bedenken: bruikleen, schenkingen, aankopen. ’ Staatssecretaris Van der Laan van Cultuur riep in februari bij de toewijzing van de collectie aan Goudstikkers schoondochter Marei von Saher musea op tot samenwerking om het verlies te verzachten. Met het ophalen van de werken uit Maastricht is volgens Van den Broeke van het ICN de ‘stroom goed op gang gekomen’. Er staan nu zo’n honderd schilderijen van de Goud-stikkercollectie in de depots van het instituut in Rijswijk. De helft ervan stond er al voordat Van der Laan haar besluit bekendmaakte.

De komende weken worden er nog schilderijen opgehaald uit onder meer het Noordbrabants Museum in Den Bosch, MuseagoudA en overheidsinstellingen. Het ICN zal de verzameling in Rijswijk registeren, fotograferen en indien nodig opknappen. Van den Broeke zegt erop te rekenen dat de overdracht aan de erven Goudstikker voor het eind van het jaar voltooid zal zijn.

Marei von Saher heeft nog niet besloten wat ze met de werken gaat doen. ‘De familie is nog steeds heel gelukkig met de beslissing en denkt rustig na’, meldt haar advocaat in New York.

Meer over