Gide lezen, u weet kennelijk al waarom

Van veel Franse auteurs uit de vorige eeuw is voor de Nederlandse lezer niet veel meer overgebleven dan een naam....

In een poging deze lacune op te vullen verschijnen erkomend jaar twee nieuwe Gide-vertalingen, een keuze uit hetomvangrijke dagboek onder de titel Het innerlijk blauw en deroman Niet als de anderen (Si le grain ne meurt). Als voorproefheeft het literair-historisch tijdschrift De Parelduiker eendubbelnummer aan Gide gewijd, met name aan diens relaties metNederland.

Het is een mooi en bijzonder informatief nummer geworden,alleen blijft de vraag waarom wij Gide moeten herlezenonbeantwoord. Alle stukken zijn duidelijk geschreven doorspecialisten die het werk van Gide als bekend veronderstellen.Er wordt dus weinig geciteerd, laat staan dat er voorbeeldengegeven worden waaruit zou blijken dat Gide nog altijd actueelis.

De enige die dit punt wel oppakt is Francis Bulhof in haarstuk over Gide in Polderland. Haar argument beperkt zich echtertot het feit dat Gide begin twintigste eeuw met zijn 'steedsopenlijker beleden homofilie een weerstand opriep die doetdenken aan het hedendaagse verlangen naar een herstel van normenen waarden.

Ook in een groot aantal andere stukken wordt Gide vooralgeportretteerd als een wegbereider voor de homo-emancipatie enveel minder als een groot schrijver.

Uiteraard komt in dit verband ook de vriendschap met Jef Lastter sprake, zowel in een boeiend artikel van Rudi Wester als inde vele illustraties afkomstig uit de documentaire L'AmiHollandais, die onlangs op het IDFA in première ging.

De opmerkelijkste foto is die uit 1936, waarop Gide inMoskou een toespraak houdt ter gelegenheid van de dood van MaksimGorki. Naast hem staat een aandachtig luisterende Stalin. De fotois genomen tijdens de reis waarvoor Gide, Last en een grote groepfellow-travellers door de Bond van Sovjetschrijvers warenuitgenodigd, maar waarover Gide later zijn uitermate kritischeRetour de l'URSS schreef.

Een boek dat Gide opnieuw in de problemen bracht, medeomdat de Spaanse Burgeroorlog in volle gang was en kritiek op desovjets tot een verzwakking van het antifascistische kamp zoukunnen leiden.

Ex-eurocommissaris Frits Bolkestein schrijft over dit dilemmaen prijst Gide niet zozeer vanwege de inhoud van het boek, maaromdat deze de publicatie doorzette: 'Gide plaatste de waarheidboven de partij.'

De kracht van Gide lag dus vooral in zijn moedigestandpunten. Wat zijn boeken bijzonder maakt, mag de lezervolgend jaar zelf ontdekken.

Meer over