Gewelddadige taferelen

Ze is in Nederland beroemd geworden door de foto van een op grond liggende man in Monrovia, de hoofdstad van Liberia....

De naam van de fotograferende getuige is Corinne Dufka, Amerikaanse. Ze was de afgelopen week even in Nederland om de opening bij te wonen van de World Press Photo-tentoonstelling, de wedstrijd waarin zij werd bekroond met de eerste prijs in de categorie 'harde nieuwsreportage'.

Hard is de foto van de excecutie zeker. Zo hard dat veel toeschouwers hun hoofd ervan afwenden. Daarnaast is er echter ook kritiek geweest. Het maken van de executiefoto zou tevoren zijn opgezet.

Dufka: 'Dat is absoluut niet het geval. Natuurlijk is die foto controversieel en maakt hij veel los. Maar ik verzeker je: in Liberia nemen ze geen mensen gevangen. Je hebt niet te maken met een gedisciplineerd leger dat zich aan regels houdt. Ze hebben geen idee wat de Geneefse Conventie inhoudt. Het was niet eens zeker dat de doodgeschoten man wel een Krahnstrijder was. Hij was gewoon op de verkeerde plaats, op een verkeerde tijd. Ze hadden al besloten dat hij moest worden geëxecuteerd en daar kon niemand meer iets aan veranderen.'

De foto is in al zijn gruwelijkheid subliem te noemen. Toch is Dufka er niet voortdurend op uit dergelijke 'goede' foto's te maken. Dufka: 'Ik leg me erbij neer dat ik af en toe een foto mis, omdat het gewoon niet veilig genoeg is om de straat op te gaan. Mijn eigen leven is belangrijker dan het maken van een goede foto, dat is voor mij regel nummer één.'

Sinds 1988 fotografeert Dufka (39) voor persbureau Reuter in conflictgebieden als El Salvador, Bosnië, Rwanda, Burundi en Zaïre. Wat bezielt iemand om jaren achtereen bloederige en gewelddadige taferelen vast te leggen?

Dufka: 'Deze beelden zijn mijn specialisme. Als ik alleen maar foto's zou moeten maken van persoonlijkheden, zou ik dat waarschijnlijk niet kunnen. Ik fotografeer niet alleen om er geld mee te verdienen. Ik maak foto's, omdat ik het idee heb op een fatsoenlijke en krachtige manier de publieke opinie te kunnen beïnvloeden. Ik wil laten zien wat er aan de hand is in die landen.'

Volgens Dufka kan dat alleen nog met schokkende beelden, want de meeste mensen zijn niet of niet meer begaan met het lot van Afrika. Het zien van al dat geweld maakt haar overigens niet murw. Dufka: 'Als je er zit, ontwikkel je een soort pantser. Maar je moet het op een ander tijdstip herbeleven en verwerken, dus moet je wel weten wanneer het tijd is om te gaan. Na Liberia was ik lichamelijk en geestelijk uitgeput. Het kostte me enkele maanden om het een plek te geven.'

Veel meer dan fotograferen doet ze niet als ze in een oorlogsgebied is. Te gevaarlijk. In een enkel geval heeft ze zich wel eens ingezet voor een slachtoffer en gepleit voor een eerlijk proces. Dufka: 'Daar moet je heel voorzichtig mee zijn, anders denken ze dat je partij kiest en kun je zelf vermoord worden.'

Dufka denkt niet dat haar fotograferende aanwezigheid soldaten of guerrillastrijders tot agressiever of excessiever gedrag aanzet. Dufka: 'Soms sloven ze zich uit voor de camera, veinzen ze een bepaald gedrag. In Liberia heb ik het meegemaakt dat ze begonnen met schieten, terwijl er de hele dag niet gevochten was. Als ik dat merk, houd ik op met foto's maken en vertrek ik.'

Voordat Dufka naar een nieuw oorlogsgebied afreist, verzamelt ze zoveel mogelijk informatie over de plek waar ze naartoe gaat. Welke wapens gebruiken ze? En hoeveel? Waar loopt de frontlinie? Schieten ze van bovenaf? Hebben ze scherpschutters? Hoe wanhopig is de situatie waarin de partijen verkeren? Dufka: 'Als je je goed voorbereidt, heb je de meeste kans om te overleven.'

Ondanks alle voorzorgsmaatregelen kon zij niet voorkomen dat ze in 1993 gewond raakte in Bosnië. Samen met een andere correspondent van Reuter en een van UPI reed zij in een gepantserde wagen op een landmijn. 'De frontlinie was net veranderd en dat wisten we niet.'

Dufka zegt vooral te vertrouwen op haar intuïtie. 'Soms voel ik dat het een slechte dag is om de straat op te gaan. Waarom? Dat kan ik niet uitleggen. Als ik dat gevoel heb, ga ik naar het ziekenhuis om foto's te maken. Daar kun je altijd een goeie plaat schieten van een gewonde en blijf je toch van de straat.'

Ellen van den Boomgaard

World Press Photo. Tot en met 14 juni in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

Meer over