'Geperverteerde' film uit 1973 nog steeds fris

Op 21 februari 1973 was de feestelijke wereldpremière van Turks Fruit na 24 jaar met 3,6 miljoen bezoekers nog steeds de meest bekeken Nederlandse film aller tijden....

PETER VAN BUEREN

Van onze verslaggever

Peter van Bueren

AMSTERDAM

Het succes zal mede gelegen hebben aan het boek van Jan Wolkers, en aan de samenwerking tussen regisseur Paul Verhoeven en producent Rob Houwer, en aan de viriele Rutger Hauer. Maar zeker ook aan Monique van de Ven, toen op slag een vedette, na Willeke van Ammelrooy de tweede echte Nederlandse filmster, althans van na de oorlog. (Vele jaren daarna zei ze in een interview dat zij graag koningin zou willen zijn, en twee jaar geleden werd zij dat ook, in Leve de koningin van Esmé Lammers.)

Een klein jaar vóór Turks Fruit klaar was, werd de nieuwe ster gepresenteerd in het atelier aan de Amsterdamse Zomerdijkstraat 222 van schrijver Jan Wolkers, die voor de rechten van zijn boek het toen onvoorstelbare bedrag van honderdduizend gulden kreeg. Producent Rob Houwer had - logisch in die dagen - Willeke van Ammelrooy willen contracteren, maar Willekes manager Robert Wijsmuller vroeg volgens Houwer 'een schandalig hoog' bedrag. Zes weken duurde het gekibbel tot tijdens de proefopnamen voor de bijrollen een meisje van de Maastrichtse toneelschool de aandacht opeiste. Willeke kon haar biezen pakken.

Het twintigjarige, uit Zeeland afkomstige meisje was ontdekt door talent scout Hans Kemna, wiens star detector op tilt sloeg toen hij in het café van de Brakke Grond in Amsterdam een blond meisje zag zitten en meteen haar naam noteerde, voor wie weet een bijrol in Turks Fruit. De tweede ontmoeting had plaats in de kleedkamer van de Maastrichtse schouwburg, waar Van de Ven als leerlinge van de toneelschool een rolletje deed.

Zo is het gekomen. Trotse Rob Houwer presenteerde haar op 5 juni 1972 aan de Nederlandse pers. Een verlegen, maar spontane Monique van de Ven benadrukte in haar eerste vraaggesprek dat zij een echte Leeuw was en geen probleem had met de blootscènes die haar te wachten stonden.

Jan Wolkers, die als een vader over haar waakte, beschreef de nieuwe ster op zijn eigen manier: 'Kijk, die Hans Kemna, dat is een aardige jongen. Je moet het zo zien: hij was paddestoelen aan het zoeken, vliegenzwammen, en toen vond hij een hele giftige. Ze heet Monique. Ze is een heel erg goede.'

Nadrukkelijk betogend dat Turks Fruit géén seksfilm zou worden, strooide Rob Houwer tijdens de opnamen voortdurend blootfoto's rond, en de verwachtingen waren hooggespannen, net als de vooroordelen. Na Blue Movie (1971) van Wim Verstappen was elke seksscène in een Nederlandse film mogelijk, maar na Wat zien ik? was de angst voor smakeloosheid van het trio Verhoeven-Houwer-Soetman (de scenarioschrijver) minstens zo groot. Bij de première was de reactie, op enkele uitzonderingen na, echter positief tot juichend. Veel openhartigheden, maar toch vooral een sterke en ook ontroerende film met aanstekelijk spel van Rutger Hauer en Monique van de Ven, was de teneur van de kritieken.

Op basis van vooroordelen kwamen er nog enkele heftige reacties. Vertegenwoordigers van het Vrouwen Bevrijdingsfront stonden op de stoep van Tuschinski om bezoekers tegen te houden vanwege de vrouwonvriendelijke opstelling van Erik, de naar Jan Wolkers gemodelleerde hoofdpersoon, die vrouwen 'willoos, passief, machteloos en duimzuigend' gebruikte.

Lezers van het toenmalige dagblad De Tijd waren woedend. In hun krant stond een positieve recensie ('frisse film'), op dezelfde pagina waarop ook Bertolucci's Last Tango in Paris werd toegejuicht. Duizenden verontwaardigde brieven, deels voorzien van opzeggingen, stroomden binnen, ook al was uit de meeste te merken dat de film niet gezien was. De hoofdredacteur verdedigde zijn filmredacteur, de krant ging twee jaar later ten onder. Dat waren nog eens tijden.

Het festival van Cannes weigerde de film. Het ministerie kreeg een brief met de vraag hoe het zo'n 'geperverteerde, decadente' film kon insturen, maar vreemd genoeg reageerde de goegemeente in Hollywood anders: Turks Fruit kreeg een Oscar-nominatie, maar geen Oscar, want die ging naar La nuite amèericaine van François Truffaut.

Na 25 jaar, verschillende vertoningen op de televisie en een brede verspreiding via de videotheek, is Turks Fruit met nieuwe kopieën terug in de bioscoop. Je ziet aan kleding, auto's en straatbeeld natuurlijk dat de film niet gisteren is gemaakt, maar de vitaliteit blijft. Net als de oubollige humor af en toe, die soms parodiërend en even vaak plat is. Maar dat zijn details. De agressie in het begin, met inderdaad scènes die beduidend meer laten zien dan alle slappe softerotische rommel tegenwoordig bij Veronica en SBS 6, wordt, zodra het verhaal zijn vorm krijgt, opgevangen door hartstochtelijke tederheid. Turks Fruit heeft vaart, en al die jonge aankomende regisseurs van nu kunnen een puntje zuigen aan de manier waarop Verhoeven het verhaal vertelt. Aards, fris, levenslustig, vlot, raak. Met nog steeds Rutger Hauer en Monique van de Ven zo onbekommerd en spontaan als zelden daarna vertoond is.

Turks Fruit van Paul Verhoeven. Met Rutger Hauer en Monique van de Ven. In Alfa 2 Amsterdam, Euro Cinema 5 Arnhem, Metropole 2 Den Haag, Pathé 8 Groningen, City 2 Hilversum, Pathé 4 Maastricht, Lumière 2 Rotterdam, Molenstraattheater 1 Wageningen.

Meer over