Geparfumeerde dode meisjes

Neem een paar zinnen uit het ene boek. ‘Louise verlaat de kapsalon. Kristina kijkt haar door het raam na. Louise stapt in haar auto en rijdt door de stad....

Ineke van den Bergen

Neem een paar zinnen uit het andere boek. ‘Eens even denken: wat zou ik kiezen? Koude koffie en een broodje tonijnsalade achter mijn bureau? Of een zalige lunch in mediterrane stijl, zeg carpaccio op een bedje van rucola met flinterdunne krullen Parmezaanse kaas en een glas merlot met Yuki en haar moeder?’

De auteurs van de twee boeken hebben een vrouw als hoofdpersoon gekozen; verder hebben ze gemeen dat ze worden aangeduid als meest gelezen en meest populair, maar daar houdt het dan ook bij op. De Zweedse maatschappijkritische auteur Henning Mankell – 25 miljoen verkochte boeken – is niet wezenlijk te vergelijken met de veel schrijvende, uitgekiende Amerikaan James Patterson – 100 miljoen verkochte boeken.

Des te opmerkelijker is het dat ze elkaar in hun jongste in het Nederlands vertaalde thrillers lijken te evenaren in een filmische stijl, met korte paragrafen en superkorte hoofdstukken. Voor Patterson, die minstens vier boeken per jaar schrijft, is dit zijn stiel; voor Mankell is het een uitstapje dat hij toelicht in het voorwoord van Labyrint.

‘In het voorjaar van 1995 besloot ik te schrijven over een van de grootste mislukkingen in het naoorlogse Zweden: de maatregelen tegen economische delicten die voortdurend met veel politieke tamtam werden gepresenteerd, maar die ook voortdurend strandden.’ Zo kennen we hem: sociaal bewogen en dit keer verontwaardigd over de heen en weer zwaaiende slopersballen van de vrijemarktwerking.

Hij begon aan een boek, constateerde dat het meer op een filmscenario leek en maakte er een script van voor een televisieserie, dat in 1999 werd verfilmd. Dat was het toch niet helemaal, hij meende genoeg materiaal te hebben voor nog eens een boek, en zo ontstond Labyrint, dat niet zo sterk op zichzelf staat als Mankell zich zou wensen.

Veel paragraafjes en hoofdstukken lijken regelrechte aanwijzingen voor een televisie- of filmuitwerking. Na de eerste verbazing en daarna gewenning aan deze hoogstwaarschijnlijk eenmalige beeldstijl weet de auteur toch weer de juiste taalkundige en sociale snaren te raken.

Officier van justitie Louise Rehnström heeft nog wel iets anders aan haar hoofd dan haar kapsel, als er een schedel gevonden wordt, die wel eens zou kunnen toebehoren aan een zeer gewiekste oplichter die de stad betoverde met droomachtige investeringsplannen en vervolgens met de geïnvesteerde gelden verdween. In korte mededelingen wordt het niet glad verlopende leven van de alcoholische hoofdpersoon geschetst, die een man heeft aan wiens integriteit ze steeds meer gaat twijfelen, en een dementerende moeder die haar schuldgevoelens bezorgt.

Mankell schroomt minder dan ooit de beschuldigende wijsvinger uit te steken. Misdaden, en zeker de economische, kunnen alleen maar gepleegd worden in een ‘beschermde’ omgeving. Waarin de kleine vissen de grote vissen dekken, ook al worden ze daar zelf het slachtoffer van.

Een auteur die geen zichtbare last heeft van zijn maatschappelijke geweten, is James Patterson. Hij is een van de best verkopende auteurs ter wereld, vliegveldverkoopgigant – wat is het prettig lezen op een vlucht van een uur of zes – en heel open over zijn ambities. Series, stand-alones, thrillers, romans, fantasy – u vraagt, hij schrijft. En hij is rechtdoorzee. Zijn laatst vertaalde boek, De vijfde vrouw, vindt hij zelf ook niet van grote kwaliteit, maar wel goed genoeg ‘voor zo’n soort serie’. Een van zijn series, om precies te zijn. Die rond rechercheur/psycholoog Alex Cross had tot nu toe het meeste succes. Evenals de verfilming van een paar Cross-boeken: Kiss the girls en Along came a spider, met Morgan Freeman in de rol van Cross.

Wat Patterson aanraakt verandert in geld. Hij is de IKEA onder de misdaadauteurs. Over het algemeen ogen zijn verhalen oppervlakkig goed, verlopen vlot, en worden gretig gekocht.

In De vijfde vrouw krijgt de Women’s Murder Club, onder aanvoering van politie-inspecteur Lindsay Boxer, ditmaal te maken met raadselachtige sterfgevallen in een ziekenhuis, waaronder de moeder van een van de vriendinnen. Daarnaast worden er steeds vermoorde meisjes gevonden die, gewassen, modieus gekleed en geparfumeerd, zijn tentoongesteld op brandschone ‘plaatsen delict’.

De vrouwelijke hoofdpersoon in Mankells thriller kan aan het eind niet anders dan haar geweten laten spreken. De hoofdpersoon in Pattersons thriller is gereed voor verdere avonturen met haar vriendinnenclub. 25 Miljoen en 100 miljoen. Wie biedt er meer?Ineke van den Bergen

Meer over