Klassiek

Georges Abdallah méént wat hij zingt, en past perfect op het Festival Oude Muziek ★★★★☆

Het Festival Oude Muziek in Utrecht draaide tien dagen lang om retoriek. Niet alle 147 concerten en lezingen waren fantastisch, maar wel op zijn minst interessant.

Cappella Romana op het slotconcert van Festival Oude Muziek in de Grote Zaal van TivoliVredenburg. Beeld Marieke Wijntjes
Cappella Romana op het slotconcert van Festival Oude Muziek in de Grote Zaal van TivoliVredenburg.Beeld Marieke Wijntjes

Met zijn bladmuziek trillend in zijn handen staat Georges Abdallah op de kansel van de Jacobikerk. Als hij inzet, is het publiek direct stil. Hij heeft niet veel volume, maar we willen alles meekrijgen van wat hij te vertellen heeft. Abdallah is van Libanese afkomst en zingt de partij van de evangelist in Heinrich Schütz’ Historia der Auferstehung Jesu Christi zoals hij gewend is: in de Byzantijnse kerkmuziektraditie. Hij gebruikt versieringen, vibrato en kwarttonen waar het westerse, 21ste-eeuwse oor nauwelijks mee is vertrouwd. Hij rekt tijd, omwille van de boodschap. Uit iedere ademteug blijkt dat hij het meent. Dit is geen muzikaal acteren, dit is écht.

Mogelijk klonken de formules van de partij waarin het drama wordt verteld in Schütz’ tijd veel meer zoals Abdallah nu zingt, dan we ze nu gewoonlijk horen. Hoe dan ook is het een gouden greep van dirigent Simon-Pierre Bestion om Abdallah erbij te betrekken, zoals ook de afwisseling tussen de muziek van Schütz en delen uit Israelis Brünnlein van Johann Hermann Schein geweldig uitpakt. Bestion nam de vrijheid om de muziek van Schütz flink te bewerken en van dynamiek te voorzien, met een grote rol voor de viola da gamba’s.

Het is muzikaal theater, van Bestions ensemble La Tempête (onthoud die naam), maar oprecht muzikaal theater – en een concert dat het thema van het Festival Oude Muziek 2021 perfect illustreert. Dat draaide allemaal om retoriek, de kunst en technieken om informatie over te brengen, te bewegen, te ontroeren. Tien dagen lang stonden TivoliVredenburg en de historische stadskerken van Utrecht ervan in het teken.

Het Franse ensemble La Tempête met muziek van Schütz en Schein in de Jacobikerk. Beeld Marieke Wijntjes
Het Franse ensemble La Tempête met muziek van Schütz en Schein in de Jacobikerk.Beeld Marieke Wijntjes

Niet al die 147 concerten en lezingen zijn fantastisch, maar wel op zijn minst interessant. Zo herinnert het sympathiek rommelige concert van Ensemble Lucidarium, woensdag in Gasthuis Leeuwenbergh, er onbedoeld aan dat de beweging die de oude muziek herontdekte haar wortels heeft in het amateurmuziekleven. Dat leider Avery Gosfield gelijktijdig blokfluit en trommel speelt, ziet er leuk uit, maar ze is geen Charlie Watts.

Wat ze wel is: een onderzoeker die een boeiend programma neer kan zetten. Liederen waarin de kruistochten worden verheerlijkt worden afgewisseld met treurliederen van de bevolkingsgroep die het meest van de christelijke plunderaars te vrezen had: de Joden. De Joodse liederen worden aangrijpend voorgedragen door Enrico Fink.

Op het Festival Oude Muziek tref je eerder de artiesten, de creatieven, dan de virtuozen, al is er ook overlap. Verbluffend is het concert van organist Jan Hage, die donderdag in de Nicolaikerk alle stukken – van Sweelinck tot Brahms – ononderbroken met improvisaties aan elkaar smeedt.

Ook fraai is het concert van Il Profondo, van barokviolist en artist in residence Eva Saladin. In de Geertekerk komt ze met een programma vol vioolconsortmuziek waarin vooral de componist Giovanni Valentini (1582/3-1649) opvalt. Valentini ging over de grenzen heen van wat volgens de regels van de harmonie toelaatbaar was.

Het ensemble van artist in residence Eva Saladin speelt in de Utrechtse Geertekerk op Festival Oude Muziek 2021. Beeld Marieke Wijntjes
Het ensemble van artist in residence Eva Saladin speelt in de Utrechtse Geertekerk op Festival Oude Muziek 2021.Beeld Marieke Wijntjes

Een ander (relatief) jong gezelschap, Invocare, maakt vrijdag indruk in de Pieterskerk, waar iedereen weer als vanouds schouder aan schouder in de krappe banken zit. De zangers voeren de madrigaalreeks Le veglie di Siena uit van Orazio Vecchi (1550-1605), in elk madrigaal staat een gemoedstoestand centraal. Een stabiel ensemble van mooie stemmen is het, met overduidelijk tekstbegrip, al kan het expressieniveau met wat meer dictie nog iets worden opgevoerd.

De Willibrordkerk wordt zaterdag door de vrouwen van het ensemble Psallentes omgetoverd tot een middeleeuws klooster. In zes concerten krijgt het publiek een indruk van de dagelijkse gebedscyclus (de eerste al om 7 uur ’s ochtends). Ook hier prachtige stemmen, alleen is de aanpak iets minder avontuurlijk – zeker in het licht van het festivalthema. Zouden ze kennis hebben genomen van het proefschrift van musicoloog Leo Lousberg, die op het festival een lezing gaf over de retorische signaaltonen in het gregoriaans, de kwarttonen waarmee zangers belangrijke tekstelementen nadruk gaven?

Bij Psallentes hoor je de soort schoongespoelde, serene zanglijnen waar steeds maar groepen zich los van maken. Ze helpen niet om de betrokkenheid te vergroten. Maar het is een goede zaak dat beide scholen op het festival een plek krijgen.

Cappella Romana op het slotconcert van Festival Oude Muziek in de Grote Zaal van TivoliVredenburg. Beeld Marieke Wijntjes
Cappella Romana op het slotconcert van Festival Oude Muziek in de Grote Zaal van TivoliVredenburg.Beeld Marieke Wijntjes

Hagia Sophia in Utrecht

Bij het slotconcert zondagavond door Cappella Romana klonk de Grote Zaal van TivoliVredenburg, die niet bekendstaat om zijn galm, ineens als de koepelkerk Hagia Sophia in Istanbul. Althans, dat was de bedoeling: de zangers droegen microfoontjes, uit de speakers kwam de nagebootste galm van 12 seconden. Het wende, maar het voelde toch wat gekunsteld aan. Anders dan wanneer je zelf in zo’n grote ruimte staat, lijkt de wand achter je niet terug te praten. We horen ze de volgende keer liever gewoon in een kerk.

Festival Oude Muziek

Klassiek

★★★★☆

Met o.a. La Tempête, Cappella Romana en Psallentes

Gehoord 8/9 t/m 12/9, diverse locaties, Utrecht. Een aantal concerten is terug te luisteren op radio4.nl.

Meer over