KunstcolumnMerlijn Kerkhof

Gelukkig is die idiote staande ovatie voorbij

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Anna van Leeuwen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, ­muziek, theater of beeldende kunst.

Special announcement! Andris Nelsons, de Letse topdirigent die door vele musici gezien werd als de ideale kandidaat om chef te worden bij het Concertgebouworkest, had een persconferentie ingelast, 5 oktober, samen met zijn vaste orkesten, het Gewandhausorchester uit Leipzig en het Boston Symphony Orchestra. Wat had dit te betekenen? Zou hij zijn orkest in de VS, waar het hele seizoen is geannuleerd, misschien vaarwel zeggen? Op de livestream vanuit Saksen hoorden we koperblazers het eerste contrapunctus uit Bachs Kunst der Fuge spelen – muziek voor het hoofd die goed noch slecht nieuws verraadt.

Het nieuws bleek slecht voor Amsterdam, want Nelsons verlengde zijn contracten tot 2025; dat hij naar het Concertgebouworkest komt, is nu wel heel onwaarschijnlijk. Het orkest werd in 2008 door muziekblad Gramophone uitgeroepen tot het beste ter wereld, maar moet nu vaststellen dat (dure) dirigenten uit het topsegment, los en vast, steeds moeilijker te verleiden zijn. De vraag is inmiddels of we ons misschien niet toch een beetje zorgen moeten maken om dit culturele merk.

We gunnen het orkest goed nieuws. We snakken allemáál naar goed nieuws, momenteel, want de tweede lockdown stemt nog droeviger dan de vorige, omdat niemand zich nog de naïeve aanname kan permitteren dat de crisis over een paar maanden voorbij is. Er is geen perspectief voor de langere termijn. Wie zo dapper is om wel iets te organiseren, leeft in angst voor afgelasting.

Alle elementen voor een depressie zijn aanwezig. Tal van musici, de steunmaatregelen ten spijt, werken nu alleen nog in de covidteststraat. De Doelen en het Concertgebouw moeten reorganiseren. Ondertussen vingerwijst de culturele sector zich suf. Concertzaaldirecteuren zijn nog steeds boos dat er bij een concert maar dertig man mag zitten (‘Wij houden ons zo goed aan de regels, onze plek is zo veilig en toch worden wij gestraft’), terwijl vliegen geen probleem is. En nu zijn de dj’s (namens het Amsterdam Dance Event en Buma Cultuur) weer boos dat de ‘elitaire kunstvormen’ wel steun kregen en de ‘elektronische muziekindustrie’ niet. Het verschil zit natuurlijk in het woordje ‘industrie’; een symfonieorkest in Nederland heeft geen winstoogmerk en kan zonder subsidie niet bestaan. Hoe dan ook: gezellig is anders.

Is er dan niet nog iets positiefs om ons aan vast te klampen? Zeker. Er zijn tot nog toe weinig vrolijke geluiden te horen geweest over orkesten in anderhalvemeteropstelling. Met maar een fractie van het publiek galmt een zaal veel meer, en aan het gelijk proberen te spelen gaat veel repetitietijd verloren. Maar de opstelling leidt wel degelijk tot nieuwe inzichten. Als je boven in de Grote Zaal van TivoliVredenburg zit, en het orkest is uitgespreid over de hele zaalvloer, vallen toch weer andere dingen op – omdat de groepen zo ver uit elkaar zitten, is het net alsof je de partituur meeleest.

Een ander positief punt: musici zijn meer dan ooit bereid zich te verenigen om op te komen voor hun belangen (wie het nu waagt iets te schrijven over een verband tussen zingen en corona, krijgt een mailtje van de korenlobby). Ook fijn: door de lege agenda’s kan er snel geschakeld worden – zit het mee, dan klinkt het voor het geannuleerde Holland Festival bedoelde laatste stuk van Louis Andriessen, May, op 5 december in de ZaterdagMatinee.

Ook uit Groningen komt een en al positiviteit, want een meerderheid in de gemeenteraad is voorstander van een nieuwe Oosterpoort, te verrijzen achter het station. En Buma/Stemra heeft zowaar het portret teruggekocht van oprichter en componist Jan van Gilse. (De auteursrechtenorganisatie had het naar een veilinghuis gebracht; blijkbaar wist niemand meer wie Van Gilse was.)

En mijn lievelings-goede-nieuws: aan de nietszeggende staande ovatie, standaard bij vrijwel ieder concert in Nederland, is eindelijk een einde gekomen, want die is wegens corona verboden (mijn theorie: Hollandse concertbezoekers klappen en bravoën harder naarmate ze meer hebben betaald voor hun kaartjes).

Tot zover. Hou vol. Over een kleine twee maanden wordt het weer langer licht.

Meer over