Gejuich voor Lohengrin, woede voor minister

Omringd door politiek wapengekletter en aanhoudend oorlogsgedruis in de familie Wagner, zijn de Bayreuther Festspiele in superbe stijl geopend met een nieuwe productie van Richard Wagners Lohengrin....

Van onze verslaggever Roland de Beer

Warner, die de eer had te debuteren met Wagners moeilijkst te ensceneren opera, bleek de lastig te accepteren conflictstof van de bovenmenselijke titelheld Lohengrin en zijn onfortuinlijke Elsa overtuigend tot oplossing te hebben gebracht, en betoverde premièregangers met sombere symbolieken, in schaars belichte maar sprookjesachtige taferelen.

Het publiek in het Festspielhaus - berucht om zijn blijken van afkeuring bij controversiële ensceneringen - beloonde het ensceneringsteam met gejuich. De tenor Roland Wagenführer en de met glans debuterende sopraan Melanie Diener deelden in de euforie. Speciale bijval kreeg het schitterend getrainde koor.

Boegeroep klonk ditmaal buiten het Festspielhaus, en was bestemd voor minister Naumann van cultuur. Boeman en bijrolspeler in iets dat zich lijkt te ontwikkelen tot een Duits drama. Hij heeft de Wagnerfestspiele een korting van vijftien procent op de bondssubsidie aangezegd, en dat is iets waar je zeker bij het minder gefortuneerde deel van de Wagnerpelgrims in Bayreuth niet mee moet aankomen.

Naumann werd opgewacht met demonstratieborden ('Meer Wagner, minder Naumann'), en werd in het Festspielhaus onderhouden door de Bayreuther burgemeester Mronz. Die splitste hem een oude 'notariële akte' in de maag, die de regering, naar het oordeel van Bayreuth en de deelstaat Beieren, aan een onwrikbare ondersteuningsverplichting bindt.

Naumann, die vanwege de beroerde staat van de Bondsfinanciën heel cultureel Duitsland de kaasschaaf voorhoudt, vindt dat Bayreuth zijn prijzen best kan verhogen, 'zolang de wachtlijst voor Bayreuthkaartjes langer is dan die voor een handgemaakte Lamborghini'. De aangezegde korting lijkt ook niet dodelijk: een half miljoen, op een bondssubsidie van 3,5 miljoen mark.

Ze bracht festivalleider Wolfgang Wagner, de bijna 80-jarige kleinzoon van de componist, maandag niettemin tot een donder- en bliksempartij ten overstaan van de verzamelde media. 'Als ik de prijzen naar Salzburg-hoogte moet opkrikken', aldus de oudste stamhouder, 'dan weet ik niet meer hoe ik dat verkoop aan alle kunstenaars die hier voor een derde van hun normale tarief met ons samenwerken.'

Om die doos van Pandora op slot te houden, bezweert Wagner - die zijn Wagnerpflege draaiende houdt op basis van een verrassend laag jaarbudget (22 miljoen waarvan twaalf miljoen uit eigen inkomsten) - blijft de leiding voorlopig in handen van Wolfgang Wagner, en is een machtswisseling zelfs in 2001 niet meer aan de orde.

Wagner, 'directeur voor het leven': 'Ik ben gezonder dan menigeen zou willen.'

Zijn nicht en critica Nike Wagner, de 54-jarige dochter van zijn overleden broer Wieland, noemt het een 'vertragingstaktiek van Wolfgang, om de macht te kunnen overdragen aan zijn vrouw Gudrun'. Een oplossing 'van onder de dekens', en een 'lachnummer voor de natie'. Toen de Duitse tv Nike Wagner dit weekeinde in het Festspielhaus wilde ondervragen over haar 'officiële kandidatuur', riepen betrokkenen de publieke toorn van het familiehoofd over zich af ('Dat mens komt er niet in').

Ze is inderdaad al in bedekte termen naar voren geschoven. De stichting geeft Wagner-familieleden voorrang bij opvolgingskwesties, mits hun vertegenwoordigers het eens worden over de kandidatuur, en de kandidaat 'minstens even goed' is als anderen. Zo niet, dan moet volgens de curieuze stichtingsakte een 'commissie' van opera-intendanten uit Berlijn, München, Wenen, Hamburg, Stuttgart, Frankfurt en Keulen een voordracht doen. Volgens festivalwoordvoerder Emmerich is de mogelijkheid dat een opvolger 'van buiten' zal komen 'niet uitgesloten'.

Volgens Naumann, die kennelijk op regeringsniveau een bijdrage wil leveren aan de 'Wagnerdämmerung', is de nicht een 'hoogintelligente kenner van Wagners opera's, en 'geheel gekwalificeerd'. De dirigent Barenboim, door sommigen al aangewezen als 'opvolger naast Gudrun' - hij zou de eerste jood zijn die over Wahnfried zou heersen - heeft te kennen gegeven niets in het scenario te zien.

Sterker, hij heeft zich teruggetrokken uit de nieuwe Ring van volgend jaar, omdat hij zijn '50-jarig jubileum als musicus' wil vieren in zijn geboorteland Argentinië. Zijn plaats wordt ingenomen door Christian Thielemann.

Meer over