Geen verliefdheid is dit, maar verlangen

Ramsey is de mateloze; hij studeert en analyseert, en vraagt zich af of hij altijd acteur wil zijn. Camilla gaat intuïtiever te werk; voor haar zijn acteurs allereerst vrienden....

CORNALD MAAS

DE EERSTE try-out is geweest, de eerste glazen champagne worden gedronken, de eerste besprekingen met buitenstaanders kunnen worden gevoerd. In een Antwerpse kroeg wordt geplukt en gekust, Alane van Wes mag wat harder nog - zoveel joligheid kunnen de acteurs nu wel verdragen. Ramsey Nasr (24) vraagt, doodgemoedereerd of oprecht bezorgd, bij hem weet je het nooit: 'Was het wat?' En Camilla Siegertsz (29) - ze draait rondjes, haar jurkje wappert - blikt vast vooruit op dit gesprek: 'Laat Ramsey maar praten. Ramsey is verbaal heel sterk.'

Maar in Romeo en Julia (studie van een verdrinkend lichaam) van Het Zuidelijk Toneel, dinsdag première tijdens het Holland Festival, is het niet Nasr maar Siegertsz die de lakens uitdeelt. Zij verzet, in haar rol van Julia, de bakens, zij neemt, standvastig als ze is, steeds weer het initiatief. En Nasr, in zijn rol van Romeo, lijkt aanvankelijk stuurloos en willoos. Geen enkel verbond gaat hij aan - met zijn vrienden niet, met zijn bloedverwanten niet, misschien zelfs met zijn geliefde Julia niet.

Nasr zit er de volgende ochtend, in een café in Antwerpen, een beetje pips bij.

Het is voor het eerst sinds tijden erg laat geworden. 'Als ik praat word ik wakker.' En Siegertsz neemt, kauwgom-knauwend, het voortouw. 'Word ik hier door een taxi gebracht, ziet de chauffeur me zeker aan voor een hoer. Hij geeft me zijn kaartje, hij zegt: ''We zitten hier achter.'' Nasr lijkt nog altijd een beetje bezorgd - wat voor indruk maakt deze, door Ivo van Hove geregisseerde, voorstelling? 'Ik weet niet hoe Romeo overkomt. Ik hoop niet als een slappeling. Hij maskeert zijn gevoelens, en verschuilt zich achter hoofse lyriek. Hij is een wassen pop waar van alles mee gedaan wordt.

'Maar eigenlijk heb ik niet zo'n mening over hem. En dat is vreemd: meestal weet ik heel goed wat ik vind van de personages die ik speel.' Siegertsz: 'Ik heb dat nooit. Ramsey is een stuk intelligenter en nieuwsgieriger dan ik. Hij leest, studeert, analyseert. Met al die documentatie die ik tevoren van de dramaturg krijg, kan ik nauwelijks uit de voeten. Ik zie het wel als ik in het repetitielokaal kom.'

Trust-acteur Jacob Derwig, voor zijn rol van Hamlet genomineerd voor een Louis d'Or, zei in deze krant dat hij een hekel heeft aan acteurs die zich niet willen verdiepen. Siegertsz: 'Bullshit. Iedereen werkt op zijn eigen manier. Ik vind het arrogant als je je een mening permitteert over hoe anderen zich voorbereiden.' Nasr: 'Er zijn rollen met een intellectuele en rollen met een aardse uitstraling. Of je tevoren eindeloos studeert en filosofeert maakt uiteindelijk weinig uit. Ik ken een steengoede acteur die dyslectisch is.'

Nasr zit drie jaar bij Het Zuidelijk Toneel, Siegertsz inmiddels vijf. Maar nooit eerder speelden ze samen. Hun samenwerking is, vooralsnog, een succes: weinig onvertogen woorden, niet de voorspelde crisis. Siegertsz - als actrice expressief, onstuitbaar, vingervlug - staat voor intuïtie; Nasr - als acteur kraakhelder, licht-ironisch, mateloos - staat voor ratio. 'Wij zijn een welkome aanvulling op elkaar.'

Over de bewerking door Peter Verhelst van William Shakespeares Romeo en Julia waren ze het van begin af aan eens. Siegertsz: 'Vieze lelijke taal. Heavy metal. Doem.' Nasr: 'Het is een perverse bewerking, met veel expliciet erotische verwijzingen. Dat komt de dramatiek ten goede, maar niet de poëzie.'

Normaal gesproken klamp je je als toeschouwer vast aan het liefdesgeluk dat wellicht de vete tussen de strijdende families Capuletti en Montecchi zal beteugelen. Maar Verhelst legt die hoopvolle verwachting aan banden. Van meet af aan lijken Romeo en Julia vooral beklagenswaardig. In deze bewerking ligt de nadruk niet op onschuld en liefde, maar op macht en verlangen. Verhelsts personages - óók Romeo en Julia - zoeken de ondergang. Siegertsz: 'Ik dacht even dat Verhelst een creep zou zijn.' Nasr: 'Met een leren pak.' Beiden: 'Nu weten we beter. We zijn blij dat we hem gisteren hebben ontmoet.'

Het toneel is tijdens de voorstelling kaal en donker. Het enige licht komt van de maagdelijk witte borst van Ramsey Nasr en van de lemmeten van de steeds heen en weer flitsende messen - en dat zijn dan nog niet de 'messen van vlees' die snakkend het gevrouwte zoeken. Peter Verhelst zei na afloop van de eerste try-out tegen Ivo van Hove: 'Jij bent nog perverser dan ik.' Maar Van Hove permitteert zich, aan het slot, tenminste één cruciaal moment dat uitzicht biedt op geluk.

Nasr: 'Ivo is zelf ook bang voor de donkere kant. Die doet hem huiveren. Hij heeft steeds gezegd dat er sprake is van een positieve onderstroom.' Siegertsz: 'Ik denk dat hij onze opmerkingen ter harte heeft genomen.' Nasr: 'In cynisme wil ik me niet verliezen. Als acteur bied ik liever een soort tegenkracht. Tegen beter weten in zeg ik: het leven heeft wél zin, het leven kan wél mooi zijn. En ik hoop dat ik dat nog zo'n jaar of dertig volhoud.'

Siegertsz volgde haar opleiding aan de Toneelschool van Maastricht, Nasr aan de Studio Herman Teirlinck in Antwerpen. Ze werden allebei, direct nadat ze waren afgestudeerd, door Van Hove bij Het Zuidelijk Toneel gevraagd. Hij gaf ze kleine en grote rollen in uiteenlopende producties; Nasr kreeg de gelegenheid met zijn zelfgeschreven en bejubelde monoloog De Doorspeler op tournee te gaan.

VAN HOVE'S kracht als regisseur valt niet één, twee, drie te omschrijven. 'Hij daagt je uit.' En: 'Hij heeft mensenkennis.' En: 'Hij is zelden tevreden.' Siegertsz: 'Ramsey en Ivo zijn, op intellectueel vlak, aan elkaar gewaagd. Zijn irritaties reageert Ivo meestal op mij af - zij kan het wel hebben, denkt hij ongetwijfeld. Ik hou, anders dan vrijwel iedereen bij Het Zuidelijk, van voetbal. Dus zegt Ivo: ''Pfff, Camilla, het leven is meer dan voetbal alleen.'''

Nasr laat een grote blauwe plek op zijn arm zien - resultaat van een te heftige buiteling. 'Over dat soort dingen maak ik me zorgen. Ik heb geen zin om over tien jaar met nep-knieschijven door het leven te gaan, alleen maar omdat ik zo leuk toneel heb gespeeld.' Siegertsz vertelt hoe ze, tijdens een repetitie, bijkans knock-out werd geslagen door medespeler Steven van Watermeulen. 'Chris Nietvelt zegt: ''Da's het Zuidelijk. Wie beroemd wil zijn moet lijden.'' Daar kom ik steeds meer van terug.'

Eerder dit jaar speelde ze een veeleisende rol in de door Van Watermeulen geregisseerde voorstelling Een Laatste Tango. Anderhalf uur lang zat ze, naakt, in het volle licht te kijk. 'Ik ben graag cool en stoer en sterk. Maar opeens lukte het me niet meer. Ik kon alleen nog maar kotsen.' Ze liet de resterende voorstellingen van Een Laatste Tango schieten, en meldde zich - ze wist nog niet voor hoe lang - af bij Het Zuidelijk. 'Mijn tante, die een tweede moeder voor me was, stierf. Ik dacht: wat sta ik hier in het theater te doen? Ik vond toneel opeens zinloos.'

Al eerder bedankte ze, te elfder ure, voor haar rol in Faust omdat die haar te klein was. 'Sinds ik afgestudeerd ben, was het spelen, spelen, spelen en nooit eens goed nadenken, of weloverwogen een keuze maken. Dat begon me op te breken.' Of misschien verflauwt de zucht naar roem, tenslotte. Na de eerste bejubelde voorstellingen en de eerste hoofdrollen, dient de ontnuchtering zich aan. En blijkt het spelletje van behagen en behaagd worden minder spannend dan gedacht. 'Ik geef toe: de spotlights deformeren. Het is tijd voor nieuwe impulsen.'

Siegertsz, komend uit een gezin van danseressen - twee van haar drie zussen dansen, haar moeder was verbonden aan Het Nationale Ballet - ging naar de Toneelschool omdat ze niks beters wist. Ramsey Nasr simpelweg omdat hij beroemd wilde worden. 'Zodat er altijd veel mensen naar me zouden luisteren.' En loste het toneel zijn verwachtingen in? 'Ik beschouw toneel, anders dan muziek en literatuur, niet als een scheppende kunst. Na een première is voor mij de lol er af. Van dan af wordt de routine verheven tot kunst: steeds weer dezelfde voorstelling, steeds dat slaapverwekkende stramien van vijf keer per week in de bus naar een of andere schouwburg. Het klinkt ongetwijfeld als grootspraak - maar ik weet niet of ik wil blijven acteren.'

IVO VAN HOVE organiseerde, toen Siegertsz zich had teruggetrokken, audities voor een nieuwe Julia. Maar hij vond haar niet. Na eindeloze telefoongesprekken met Van Hove, waarin hij haar alle tijd en ruimte gaf, kwam ze terug op haar besluit. 'Ik zag een foto van Ramsey en mij in de Amsterdamse Uitkrant, ik was ontroerd, dacht: hier praten we al drie jaar over, hier keken we zo naar uit - ik moet dit toch gaan doen.'

En dus repeteert ze weer, en speelt ze weer, en duikt ze als vanouds de kroeg in, om met collega-acteurs de stand van zaken door te nemen. 'Ik hou van acteurs. Het zijn mensen met extremen.' Ramsey Nasr: 'Het zijn gewoon mensen. Ik zal het er mee moeten doen.' Siegertsz: 'Niks is leuker dan over voorstellingen praten.' Nasr: 'Ik vind het helemaal niet leuk om over toneel te ouwehoeren.'

Gesprekken zijn er voor zinniger zaken. 'Bespaar me het gezeik over de interactie tussen acteurs en publiek. Caligula ging in reprise, we speelden de voorstelling, als oefening, één keer zonder publiek. Ik zag de heftigheid, het fanatisme van de anderen, in opperste concentratie, gepassioneerd, en dat alles voor die lege zaal - ik dacht: kijk ons nou, we doen het voor onszelf, aan elkaar hebben we kennelijk genoeg.'

Nasr ontsnapt het komend jaar aan het ijzeren regime. Hij is drie maanden vrijgesteld om een monoloog te schrijven. 'Ik ben niet pas maar al 24. Het gaat me steeds meer de keel uithangen dat ik nauwelijks tijd heb om te schrijven en te leven. Dat vind ik belangrijker dan het hebben van succes. Ik wil m'n eigen ding doen - hoe asociaal dat ook klinkt, en hoe onaardig het ook is voor Het Zuidelijk.'

Siegertsz: 'Ivo denkt heus niet dat we allemaal gelijkgestemde zielen zijn.' Nasr: 'Jij verwijt mij toch ook wel eens dat ik alleen voor mezelf kies.' Siegertsz: 'Zo'n monoloog zou ik niet willen en kunnen schrijven - het zweet staat me nu al in de handen. Bij toneel is het mijn ideaal samen met anderen iets te maken. Alle acteurs van Het Zuidelijk hebben een sleutel van mijn huis in Amsterdam: het zijn geen collega's, is altijd de romantische gedachte geweest, het zijn vrienden. Nu merk ik dat er steeds meer zijn die hun vleugels beginnen uit te slaan. Daar maak ik me zorgen over. Siegertsz, denk ik dan, wordt het ook niet eens tijd om op te stappen?'

'Maar wat kan ik? Waar ik soms echt verdrietig van word, is deze gedachte: wat moet ik gaan doen als ik ooit, onverhoopt, uitgekeken zou raken op toneel?'

Julia bekommert zich nog niet te zeer om wat ver in het verschiet ligt. Aan haar passie voor Romeo zal door geen mens getornd worden. 'Mijn ziel? Mijn lichaam?', zegt ze tegen Broeder Lorenzo, 'Neem maar. Ik zal mijn adem inhouden en aan Romeo denken. Niets is er wat ik niet wil doen. Alles kunt u krijgen. Maar niet mijn liefde. Die heeft Romeo al meegenomen.'

Toch gaat Romeo en Julia, zegt naast Peter Verhelst ook Ivo van Hove, niet over verliefdheid maar over verlangen. De eerste confrontatie tussen de twee geliefden is meteen al een heftig fysieke. Nasr: 'Ivo gebruikt daar de term dark room voor. Dan zit je op een spoor waar je niet meer van af komt. Er zijn twee lichamen die intens hunkeren naar elkaar.' Siegertsz: 'Ik had het niet beter kunnen verwoorden.' Nasr: 'Maar er is ook wel degelijk sprake van verliefdheid. Romeo en Julia hemelen elkaar op. Ze zijn niet langer ontvankelijk voor hun omgeving.'

Hebben ze ooit zelf zo'n stormachtige, allesoverheersende passie meegemaakt? Nasr: 'Bij mij werkt het niet zo. Ik rem af. Maar ik verlang er wel naar.' Zal Siegertsz dat gênante verhaal vertellen? 'Er komt weer eens een leuk meisje naar Ramsey kijken, hij vindt haar ook leuk, hij geilt haar op - op zijn manier dan -, en neemt haar mee naar zijn hotelkamer. Daar zet hij de pay-tv aan, poetst zijn tanden, trekt zijn pyjama aan, gaat in bed liggen, en zegt tegen dat meisje: ''Je mag rustig blijven kijken, hoor.'' Die is natuurlijk meteen vertrokken.'

Nasr: 'Ik was met dat meisje helemaal niks van plan.'

Siegertsz: 'Heilige boon.'

Nasr: 'Romeo en Julia willen de spanning van hun grote verliefdheid behouden. Maar die lichtflits kan niet blijven bestaan, dus kiezen ze voor de dood.' Een alternatief is er niet. Of het moet dat van het eeuwig durende huwelijk zijn. 'Waarbij je elkaars lichaamsgeur voor lief neemt, elkaar paps en mams noemt en elkaar tenslotte ontsekst.'

SEKSUALITEIT VALT niet te temmen, en laat zich niet door de wetten van het huwelijk dicteren - volgens Nasr de centrale gedachte achter deze Romeo en Julia. Wat rest, bij een verbintenis voor jaren, is lichamelijke ontrouw. Siegertsz: 'Als geestelijke trouw maar blijft bestaan.' Nasr: 'Misschien brengt vreemdgaan je wel dichter bij elkaar - hoe ziek dat ook klinkt.' Siegertsz: 'Ik ben toch bang dat het je tenslotte uit elkaar drijft.'

Nasr zwijgt. Zegt dan: 'Als je echt uitspreekt wat je op je hart hebt, ontstaan er misverstanden. Ik blijf diplomatiek want ik wil communiceren met mensen. Het verbale is mijn wapen, míjn mes van vlees is de mond.' Siegertsz: 'En wat is mijn mes van vlees?' Hij: 'Je ogen. Die spreken altijd heel duidelijke taal.' Besmuikt: 'Romeo daarentegen brengt alles onder woorden - om maar niet aan zijn gevoel te hoeven toekomen. In die zin voel ik me met hem verwant.'

Camilla Siegertsz bestelt een taxi, en bladert ondertussen in een krant, op zoek naar berichten over de WK voetbal. Nasr: 'Ik zag laatst een foto in Humo van een heel mooie neger die voetbalt. Romario?' Siegertsz gnuift. 'Daar werk ik dus mee.' Nasr grinnikt schaapachtig. Koketteert hij met zijn onwetendheid? 'Ik hou van koketteren. Want ik hou van spelen.'

Siegertsz lacht hem uit, de serveerster fronst de wenkbrauwen om zoveel luidruchtigheid. 'Belgen vinden ons Hollanders ordinair. Dan krijg ik vanzelf de neiging me te manifesteren.' Ze stapt strijdbaar de straat op. Nasr: 'Ik heb juist last van het vooroordeel dat tegenover Nederlanders bestaat. Ik ga me van de weeromstuit deemoedig gedragen.' Siegertsz commandeert: 'Ramsey, schiet op.' Hij: 'Niet voor niets woon ik in Antwerpen. Ik houd van beleefdheidsvormen. Ik dek me altijd in.'

Holland Festival: Romeo en Julia (studie van een verdrinkend lichaam) door Het Zuidelijk Toneel. Stadsschouwburg, Amsterdam, 16, 17 en 18 juni. Tournee na de zomer.

Meer over