‘Geen necrologie van drie weken’

Zaterdag sluit het oude Nieuwe de la Mar theater in Amsterdam. Directrice Jeannette Smit verzet zich tegen het idee dat haar theater een bouwval is....

Van onze medewerker Patrick van den Hanenberg

Het Amsterdamse Nieuwe de la Mar theater is een bouwval. Gelukkig neemt Joop van den Ende het theater over om er, samen met de aangrenzende bioscopen die ook al op instorten staan, een prachtig nieuw theatercomplex van te maken.

Jeannette Smit, tot en met 31 december directeur van het Nieuwe de la Mar en Bellevue, en vanaf 1 januari alleen nog van Bellevue, heeft behoorlijk last gehad van die beeldvorming. Het Nieuwe de la Mar is misschien een sjofele dame, maar wel een chique sjofele dame. Volgens Smit heeft de vorige directie het beeld van het aandoenlijke, armoedige theater een beetje gecultiveerd, toen er financieel nog wat te halen viel bij de gemeente.

En wat nou armoedig? Er is al vijf jaar airco en er is een nieuwe trekkenwand geïnstalleerd. Ja, de kleedkamers zijn krap en het zitcomfort in de zaal is niet meer van deze tijd, maar dat heeft de artiesten en het publiek er niet van weerhouden om massaal het theater te bezoeken. Met een bezettingsgraad van bijna 75 procent behoort het tot de best lopende theaters van het land.

Freek de Jonge is de laatste bespeler met zijn voorstelling Freek doet de deur dicht. Freek verwijst wel naar de groten die er gestaan hebben en het hinderlijke gejank van de sirenes in de Marnixstraat die met enige regelmaat voorstellingen konden verstoren, maar heeft er geen melancholieke afscheidsvoorstelling van gemaakt. ‘Mijn mensen zouden het nooit volgehouden hebben als er drie weken lang een necrologie zou worden gespeeld.’

Op 31 december valt het doek. Na de middagvoorstelling is er een borrel en om 9 uur gaat iedereen naar huis. In januari komt er nog een besloten feest voor alle betrokkenen. De sloop begint pas in de zomer. Dat is al de tweede vertraging, maar dit keer wilde Smit niet nóg een keer bijspringen. ‘We hebben vorig jaar een hommage aan het Nieuwe de la Mar gehad bij het Amsterdams Kleinkunst Festival, er was een tentoonstelling en een boek, en nu is het afgelopen. De eerste keer heb ik ja gezegd, omdat mijn vingers nog jeukten. Met opeens nog een half jaar erbij zou het een heel lelijke programmering worden.’

Jeannette Smit is na Fien de la Mar, Wim Sonneveld, Piet Meerburg en Hanneke Rüdelsheim de kortstzittende directeur van het Nieuwe de la Mar, maar in die vijf jaar heeft ze gemerkt hoe snel je met dat theater vergroeid raakt. Toch zit zij er voor een directeur die haar theater kwijt is geraakt opvallend ontspannen bij. ‘De frustraties, het gevoel van machteloosheid, de kwaadheid en de slapeloze nachten heb ik allemaal wel gehad, maar het hoort ook bij mijn baan om op een gegeven moment geen slapeloze nachten meer te hebben. Je moet er verstandig mee omgaan, meebewegen. Met Bellevue gaan we gewoon door. Ik kan na jaren vergaderen weer normaal theaterdirecteur zijn.’

Ze overziet nog even de gebeurtenissen. De investeringen van de laatste jaren waren niet voldoende om het Nieuwe de la Mar aan de eisen van de tijd te laten voldoen. De gemeente hield de hand op de knip, en toen Joop van den Ende heel luidruchtig met de geldbuidel begon te rammelen, was het vonnis snel geveld. De overname door de VandenEnde Foundation moest ze uit de krant vernemen. Dat heeft ze Cultuurwethouder Belliot kwalijk genomen. Niet dat de gemeente met de theatertycoon in zee is gegaan. Toen Smit aan tafel werd uitgenodigd kon er eigenlijk alleen maar onderhandeld worden over het moment van (tijdelijke) sluiting. Zij weet dat ze meer verstand heeft van kleinschalig theater dan Van den Ende, maar inhoud bleek aan tafel geen argument.

Haar grootste angst, en ook van de benauwde vrije producenten, was dat Van den Ende er een veilig theatertje voor eigen producties van wil maken. Inmiddels is Smit van de goede bedoelingen van Van den Ende overtuigd om de open, gevarieerde sfeer van het Nieuwe de la Mar niet aan te tasten. ‘Hij is wel een ondernemer, en dit is een A-plus-locatie, maar hij houdt echt van theater. Van den Ende heeft nog steeds het idee dat hij wantrouwen moet wegnemen. Maar als je er zo op blijft hameren dat je bedoelingen goed zijn, wekt dat wellicht juist wantrouwen op.’

De vrije producenten kregen een tik te verwerken toen bekend werd dat het complex geen drie maar twee zalen zou krijgen. Nog minder speelruimte. Smit, die als goede buur constant op de hoogte is gehouden van de bouwplannen: ‘Die derde zaal zou een gedrocht zijn geworden. Bovenop het Nieuwe de la Mar, een stuk boven het platte dak van Bellevue, en dan nog geen behoorlijke ruimte voor decor. Al die miljoenen voor een postzegelvloertje en een paar honderd stoelen.’

Pas in 2009 gaan de deuren van Nieuwe de la Mar Theaters open en wordt een grote stap gezet naar een echt theaterdistrict rond het Leidseplein, een mini West End, een klein Broadway in Amsterdam.

Gaat Bellevue intussen meer vrije producties programmeren om de onafhankelijke producenten tegemoet te komen? ‘Als het past wel, maar ik geef toch prioriteit aan het kwetsbare, jonge theater dat niet zo makkelijk z’n weg vindt naar het gearriveerde podium.’

Meer over