profielradio Fip

Geen gelul, alleen goede muziek: Radio Fip bestaat 50 jaar

null Beeld Micha Huigen
Beeld Micha Huigen

De eigenzinnige Franse radiozender Fip viert zijn 50ste verjaardag. Waarom schakelen fans vanuit de hele wereld in?

In het begin was er die stem. Zappend op de radio bleef ik haken aan een Franssprekende vrouwenstem. Luchtig en zacht als mousse à la vanille, met van die kleine pufjes lucht in de uitspraak, alsof de presentator haar dictie van Isabelle Adjani had geleerd. ‘Sucré mais decent’, schreef een Franse website over de vrouwenstemmen van Radio Fip, zoet maar fatsoenlijk. Als een warme vakantie aan de Franse kust.

Dankzij die stem ontdekte ik het Franse muziekstation, een jaar of vijf geleden nu. Het duurde niet lang of ik was verkocht. In de jungle aan muziekzenders is Fip een oase. Fip is uniek, weten de fans overal ter wereld. Sommigen van hen definiëren het station met wat het níét heeft: geen schreeuwerige jingles tussen de nummers, geen lange nieuwsbulletins of reclame, geen presentatoren die vol zijn van zichzelf. De presentatrices, fipettes genoemd, hoor je maar heel af en toe. Ze blijven altijd anoniem, als mysterieuze sirenen.

Het station weet zijn luisteraars dag in dag uit te hypnotiseren met een wonderlijke en onvoorspelbare mix van pop, wereldmuziek, chansons, rock, gospel, klassiek, jazz, blues en elektro. Terwijl ik dit schrijf zijn onder meer voorbijgekomen: een stukje Haydn, Babooshka van Kate Bush, muziek van Sven Wunder (iets tussen Anatolische rock en Europese jazz-funk, ga maar googlen), Live and Let Die van Paul McCartney and Wings, een gloednieuw nummer van de Amerikaanse singer-songwriter Lael Neale en het kerklied Panis angelicus door de sopraan Leontyne Price. Met dus heel af en toe – en nooit op vaste tijden – zo’n kenmerkende vrouwenstem die een korte nieuwsmededeling doet of een culturele activiteit aankondigt.

De Franse zender maakt zijn onnavolgbare mix van genres en muziekstijlen nu precies een halve eeuw. De fanclub is Frankrijk allang ontstegen: van de 15 miljoen dagelijkse luisteraars woont minstens 25 procent buiten Frankrijk. Radio Fip, een afkorting van France Inter Paris, is onderdeel van Radio France, de Franse publieke omroep. ‘Het begon in 1971 als een zender voor de grootstedelijke automobilist’, zegt adjunct-directeur Hervé Riesen vanuit Parijs. ‘De vrouwenstemmen waren een soort protest tegen de mannenwereld die de radio indertijd was. In de loop der jaren zijn ze een belangrijk kenmerk geworden.’

Fan van het eerste uur was de Nederlander André Doorlag (71), die Fip ontdekte toen hij in de jaren zeventig in Frankrijk woonde. ‘Er was veel gelul op de Franse radio, Fip was een verademing.’ Het is deels aan Doorlag te danken dat Fip in het pre-internettijdperk in Nederland te beluisteren was. ‘Eenmaal terug in eigen land ben ik omroepbazen en kabelexploitanten gaan benaderen om te vragen of ze Fip wilden doorgeven. Het heeft tien jaar gekost, maar in 2001 was Fip dan eindelijk op de kabel te horen, in Amersfoort en omstreken. Daarna volgde de rest van het land.’

Jarenlang wierp de gepensioneerde psycholoog zich op als onbezoldigd missionaris voor Radio Fip. Hij verzamelt Nederlandse artikelen waarin Fip wordt genoemd op zijn website fipned.nl en onderhoudt warme banden met ‘Parijs’. Meer dan andere zenders weet Fip volgens hem de ‘verbindende kracht’ van muziek in te zetten tussen leeftijden en culturen. ‘Dat de rai-muziek internationaal doorbrak in de jaren tachtig kan voor een deel op het conto van Fip worden geschreven. De breedte en de kwaliteit van de programmering zijn van een rijkdom die op de Nederlandse radio helaas niet te vinden is.’ Nu Fip zowel via de kabel, de satelliet als internet te beluisteren is, is het mission accomplie voor Doorlag, al zijn er natuurlijk altijd meer zieltjes te winnen voor Fip.

De formule van de zender is in vijftig jaar nauwelijks veranderd, zegt adjunct-directeur Riesen. In de avonden zijn er themaprogramma’s of worden (jazz)concerten uitgezonden, van middernacht tot 7 uur ’s ochtends wordt de dagprogrammering herhaald. Overdag, wanneer Fip de meeste luisteraars heeft, is er een vrijwel naadloze flow van muziek die geleidelijk van stemming verandert – nooit knalt er een compleet andere sfeer uit de speakers.

Alle nummers worden live en ‘met de hand’ aan elkaar geregen door acht programmeurs, vertelt Riesen. ‘We maken geen gebruik van speciale software of algoritmen. Blijkbaar voelen mensen dat authentieke.’ Razend moeilijk, zegt dj en radiomaker Michiel Veenstra desgevraagd over dat handwerk. ‘Dat kun je niet doen met één trucje. Je moet letten op sfeer, toonhoogte, het aantal beats. Daarbij moet je heel goed weten hoe het ene nummer eindigt en het andere begint. Het vraagt echt een enorme kennis en veel liefde voor de muziek.’

Ondanks die flow zijn er genoeg opveermomenten om het liftmuziekeffect te voorkomen. Bijna in slaap gewiegd door Graham Nash? Daar komt het soulnummer The Flying Sweet Angel of Joy uit 1969 van Famous L. Renfroe in een cover van... Van wie eigenlijk? Van Bette Smith uit 2017, lezen we op de website van Fip. ‘Soms denk je: wat is dit nu weer’, zegt Fip-fan en artiestenmanager Dennis van Leeuwen, ‘je herkent het, maar kunt het niet meteen thuisbrengen. Hebben ze weer ergens een totaal onbekende cover opgeduikeld.’

Wie namen en rugnummers wil weten, zal naar de site moeten: alleen bij uitzondering wordt een nieuwe band of zanger geïntroduceerd. ‘Niet de artiest, de popster, maar de muziek staat voorop bij Fip’, zegt Riesen. ‘We doen niet mee met de mode, met het commerciële muziekcircuit, er worden geen artiesten geplugd, gehypet of grijsgedraaid.’ Het resultaat is een schijnbaar tijdloze muziekstroom waarin niettemin heel veel nieuwe artiesten en nummers zijn ingebed.

Zodoende kunnen debutanten zichzelf tot hun verbazing terughoren tussen oude rotten. De schimmige Franse popmuzikant Arthur Satan wordt opgevolgd door Ennio Morricone. La jeune chanteuse Néerlandaise Nana Adjoa was al op Fip te horen voordat ze eind 2020 door de Volkskrant werd uitgeroepen tot poptalent van het jaar. Apps die muziek herkennen, zoals Shazam of Soundhound lopen geregeld vergeefs door hun geheugen waarin de jongste Fip-muziek nog niet is opgeslagen.

Hoewel wat incidentele braafheid niet kan worden ontkend – maar wacht, daar is opeens rapper Roots Manuva gevolgd door een uptempo Motowntrack – is Fip de ideale werk- of autozender. Tijdens het schrijven van dit artikel heb ik besloten geen playlists meer te maken met nummers van Fip, te veel gedoe: Fip ís de playlist. Van indieband Tulliah tot een aria uit de vergeten opera La Gioconda. En zit er even niets opmerkelijks tussen, dan is er altijd nog de stem van de dienstdoende fipette en dat hele douce France dat daarin verscholen ligt: ‘Vous n’êtes plus là, vous êtes sur Fip.’

Dennis van Leeuwen (50)

Artiestenmanager, eigenaar van platenlabel Bloomer Records

‘Soundtrack van mijn gedachten’

‘Als je iemand een origineel en gratis cadeau wilt geven, geef dan de tip om een maand lang naar Fip te luisteren. Het is een soort best kept secret. Een jaar of acht, negen geleden kreeg ik zelf die tip, en ik heb Fip nooit meer uitgezet. Van de honderd nummers zijn er 99 goed. Het is soms of ik de soundtrack van mijn gedachten krijg toegeworpen.’

Fip slingert zijn luisteraars door de muziekhistorie en -genres, ‘van hiphop tot klassiek tot Hendrix’, waardoor hij veel kennis opdoet, zegt de voormalige gitarist van Kane. ‘Soms hoor je dat ene nummer dat je een paar jaar geleden hebt gemist, of een onbekend nummer van een bekend album, altijd verrassend.’

Van Leeuwen wordt geregeld op ideeën gebracht door Fip. Komt er opeens een plaat voorbij in een genre dat hij net even nodig had voor zijn eigen werk. ‘Alsof je aan het koken bent en iemand brengt een nieuw ingrediënt mee. Fip houdt je scherp.’

Theo Hiddema (77)

Jurist en politicus

‘Het is een verslaving’

‘Als ik iemand tegenkom die ook fan is van Radio Fip ontsnapt mij een vreugdekreet’, zegt Theo Hiddema. ‘Dan weet ik: beschaving bestaat nog.’ De advocaat en politicus weet precies wanneer hij Fip ontdekte. ‘In 2002, ik was net in Amsterdam komen wonen. Zodra ik uit bed kom, zet ik Fip aan, het is pure verslaving.’ Het was dan ook een ‘grote ramp’ toen Ziggo het station tijdelijk van de kabel haalde.

Fip is radio voor fijnproevers, zegt Hiddema. ‘Van balkanwalsjes, via een stukje Schubert naar Tina Turner-liedjes: het is altijd verrassend. Soms zit ik op het puntje van mijn stoel: wat zal het volgende nummer zijn? Je wordt bovendien hoffelijk toegesproken, als een volwassene, en in de u-vorm. Dat geeft rust.’

Dit laatste staat in scherp contrast, meent Hiddema, met ‘het platte popiejopietoontje’ dat geregeld bij de NPO is te beluisteren. ‘Daarvoor ben ik allergisch.’ Hij haakt alleen af bij experimentele jazz en muziek die Frankrijk te danken heeft aan ‘zijn koloniale erfenis’. (Op Fip is geregeld Afrikaanse muziek te horen.) Maar verder, zegt hij, ‘is het een betoverende collectie’.

Waar vind ik Fip

Naast zijn eclectische programmering heeft Radio Fip een aantal themakanalen met uitsluitend één muziekgenre, te beluisteren op de site en via de app. Fip is in Nederland te beluisteren op 88,1 FM, bij Ziggo en (live) op internet. Voor Frankrijkgangers: Fip zit in verschillende delen van Frankrijk op verschillende frequenties. Binnenkort wordt de zender in Frankrijk nationaal, dus op één frequentie. Raadpleeg de website.

Meer over