Film

Geen bioscoopdoek lijkt groot genoeg voor de overtreffende trappen in Dune ★★★★☆

Regisseur Denis Villeneuve biedt een tot in de puntjes uitgedachte fantasiewereld, bedoeld om in te verdwalen.

Josh Brolin en Timothée Chalamet in Dune.  Beeld
Josh Brolin en Timothée Chalamet in Dune.

400 meter lang kunnen ze worden, de levensgevaarlijke wormen die zich dicht onder het oppervlak van de Sahara-achtige zandplaneet Arrakis voortbewegen. En dat zullen we zien, horen en voelen, weet je vanaf het moment dat hun omvang ter sprake komt.

In Dune – het eerste deel van een beoogd tweeluik naar het cultboek van Frank Herbert – stelt Denis Villeneuve de grootse onthullingsscène met de mythische beesten zo lang mogelijk uit. De regisseur die met de bloedserieuze en groots opgezette sciencefiction van Arrival en Blade Runner 2049 de meer volwassen spektakelfilm naar een hoger niveau tilde, wéét dat de zandwormen in zijn oogstrelende, soms zinsbegoochelend vormgegeven Dune-universum niets minder dan iconisch moeten zijn. Dat het loont om de verwachtingen zo hoog mogelijk op te schroeven, voor het publiek te zien krijgt wat het hoopt te zien.

En als het zover is biedt Villeneuve de overtreffende trap van die verwachting. Van de eerste trillende zandkorrels en opbollende duinen tot de muziek die uit de diepste krochten van de planeet lijkt te komen: geen bioscoopdoek en geluidssysteem lijkt groot genoeg voor wat in Dune wordt geserveerd.

De blockbuster die samen met de nieuwe James Bond de grote herfsthit in de bioscopen moet worden, is een film die zijn verhaal niet zozeer vertelt via plot of dialoog, maar via reusachtige buitenaardse architectuur en expressieve kleding, afgeleefde machines, ballonruimteschepen, helikopters met de vleugels van een libelle, superwormen. Een tot in de puntjes uitgedachte fantasiewereld op de grootst denkbare schaal, bedoeld om in te verdwalen.

De plot klinkt ingewikkeld, maar blijkt gaandeweg relatief dun. Dune begint met een machtswisseling op het eeuwenlang gekoloniseerde Arrakis. Het keizerrijk van dit deel van het heelal dwingt het kwaadaardige huis van Harkonnen te vertrekken om plaats te maken voor de vredelievendere familie Atreidis.

Terwijl de pater familias (Oscar Isaac) zinspeelt op een verbond met de voorheen onderdrukte lokale bevolking, de Fremen, worstelt de iele doch charismatische zoon Paul (Timothée Chalamet) op meerdere fronten met zijn rol als toekomstige heerser. Hij dient zijn vader op te volgen, moet met zijn moeder zijn telepathische krachten onder controle zien te krijgen én is in de ogen van de naar vrijheid snakkende Fremen de nieuwe messias. Ondertussen laten de Harkonnens, onder aanvoering van een zwevende, nekloze en geestig schmierende Stellan Skarsgård, zich niet zomaar wegjagen.

Inzet op de planeet is een glinsterend goedje dat geldt als grootste schat van het universum: het door de zandwormen geproduceerde Spice, te gebruiken als medicijn, brandstof én visioenen opwekkend tripmiddel.

De parallellen met de echte wereld – kapitalisme, kolonialisme, religieus fanatisme – worden stevig aangezet en voorzien de film van een opmerkelijk soortelijk gewicht. Villeneuves Dune is een soort zwaarmoedige Star Wars: traag en moreel ambigu, gebracht met een plechtigheid die films van deze omvang doorgaans totaal vreemd zijn. De eerste scène op Giedi Prime bijvoorbeeld, thuisplaneet van de Harkonnens, doet meteen denken aan het vervuilde, futuristische Los Angeles in Villeneuves Blade Runner-vervolg.

Deze Dune is lichtjaren verwijderd van de groteske (en bij nader inzien stiekem ook vermakelijke) camp waarmee filmregisseur David Lynch kwam aanzetten toen hij in de jaren tachtig het bronmateriaal onder handen nam, resulterend in een financiële flop.

Villeneuves visie staat haaks op die in de geijkte, lichtvoetige blockbusters, en dat maakt de keuze om de film in twee delen op te splitsen extra interessant. Dune: Part One, is de officiële titel op het doek, zonder dat filmstudio Warner groen licht heeft gegeven voor Part Two. Oorspronkelijk wilde Villeneuve de beide delen tegelijk opnemen, zoals Peter Jackson dat deed met zijn The Lord of the Rings-trilogie, maar Warner wacht liever eerst op de recette van deel 1. Een zonderlinge situatie, want een hit lijkt niet gegarandeerd.

Bovendien verschijnt de film volgende maand in de VS tegelijk met de bioscooprelease op het streamingplatform HBO Max, waar dit type film nauwelijks tot zijn recht komt. Tot frustratie van de maker: Dune kijken op tv is alsof je met een speedboot in een badkuip vaart, zei Villeneuve voor aanvang van de wereldpremière op het filmfestival van Venetië.

‘Dit is slechts het begin’, zegt Fremen-vrouw Chani (gespeeld door Euphoria-ster Zendaya) in de slotscène van Dune, nadat ze gedurende tweeënhalf uur af en toe optrad als zwijgzame schoonheid in de visioenen van Timothée Chalamet. Ook dat is Dune: onevenwichtig en onaf. Op z’n allerfraaist.

Dune

Fantasy

★★★★☆

Regie Denis Villeneuve

Met Timothée Chalamet, Rebecca Fergusson, Sharon Duncan-Brewster, Oscar Isaac, Josh Brolin, Dave Bautista, Stellan Skarsgård, Zendaya.

156 min., in 175 zalen.

Meer over