Columnfloortje smit

Gandalf en Gollum op z’n Russisch zijn een wereldwijde verrassing

De Russische Gollum uit 1991. Beeld
De Russische Gollum uit 1991.

Floortje Smit, filmrecensent, werpt haar blik op de hedendaagse beeldcultuur.

Ligt het aan corona? Vervelen filmarchiefbezitters zich? In september vond iemand een ridicule horrorfilm terug, met een moordzuchtige grizzlybeer en een piepjonge George Clooney. En nu is er een nog kolderieker curiosum opgedoken: een no-budgetverfilming uit de Sovjet-Unie van The Lord of the Rings uit 1991.

‘Meeslepend, op zijn eigen manier’, analyseerde The New York Times. ‘Een glorieuze koortsdroom’, aldus website The Verge. Er zijn dansende hobbits met opgeplakte bakkebaarden en desoriënterende gevechten, voorzien van een soundtrack met Russische synthesizermuziek. Getekende sterretjes moeten spectaculair vuurwerk voorstellen. Zwemt iemand onder water, dan staat hij gewoon voor een aquarium. En een groengeschminkte Gollum heeft om onverklaarbare redenen een slablad op zijn hoofd. Roeien met de riemen die je hebt: hulde voor de wilde visie van regisseur Natalya Serebryakova!

Dit werd vertoond op de Russische tv in een surrealistische periode, vlak voor de val van de Sovjet-Unie. Wat er daarna met de film was gebeurd, wist niemand - hij werd verloren gewaand. Tot iemand vorig jaar, onder druk van Tolkien-fans, toch nog eens het archief indook. Nu is het een YouTube-hit - het eerste deel is al bijna twee miljoen keer bekeken.

Niet alleen door nostalgische Russen. En dat is begrijpelijk, want de film is perfect voor nu. De krankzinnige 110 minuten, waarbij je van de ene in de andere verrassing tuimelt, zijn krachtvoer voor het cultureel chronisch onderprikkelde brein. En er zijn maar weinig dingen die de aandacht even kunnen afleiden van zaken als ‘vaccinatiestrategie’, maar Gandalf kan het, vliegend op een rare duif met gele ogen.

‘Vertaal dit alsjeblieft!’, smeekte iemand in de YouTube-commentaren. Meteen maakte een gebruiker een versie met Engelse ondertiteling. ‘Het is wachten op een Russische Jurassic Park’, merkte iemand op als grapje. ‘Er is een Tsjechische!’, reageerde een ander enthousiast. Er schijnt ook een soort van Back to the Future-variant te zijn.

Het is een heerlijk inkijkje in een parallelle filmwereld, die deels herkenbaar is en deels volledig vreemd. Deze Tolkien-verfilming kon alleen toen gemaakt worden – tien jaar later gingen ook de Russen en masse naar de gladgestreken, op zijn eigen manier meeslepende versie van Peter Jackson.

Wat een heerlijk idee dat een westers publiek zo nieuwsgierig is naar de Russische versie. En dat juist een product van de Koude Oorlog er dertig jaar na dato in slaagt om mensen wereldwijd tot elkaar te brengen, verenigd in hun gemeenschappelijke verbijstering.

Meer over